Οι ειδικοί συμβουλεύουν

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ 2010
ΕΧΩ 7.000 ΕΝΣΗΜΑ ΙΚΑ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟ 1984
Είμαι μητέρα 45 ετών με ανήλικο παιδί 11 ετών και αυτή τη στιγμή έχω 7.000 ένσημα στο ΙΚΑ. Ασφαλισμένη από το 1984. Οι ερωτήσεις μου είναι: Κατοχυρώνω δικαίωμα μειωμένης σύνταξης, παρά το γεγονός ότι δεν έχω συμπληρώσει τα 50 χρόνια; Αν ναι, χρειάζεται να συνεχίσω να δουλεύω έως τα 50 μου; Αν δεν χρειάζεται, ποια διαδικασία πρέπει να ακολουθήσω (π.χ. καταμέτρηση ενσήμων από ΙΚΑ κ.λπ.). Τέλος, παίζει κάποιο ρόλο ότι τα ένσημά μου είναι βαρέα;

Σύμφωνα με όσα προβλέπονται στον νέο ασφαλιστικό νόμο, εφόσον το έτος 2010 έχετε συμπληρώσει την ασφάλιση 5.500 ημερών και έχετε ανήλικο παιδί μπορείτε να συνταξιοδοτηθείτε οποτεδήποτε με πλήρη σύνταξη στο 55ο έτος της ηλικίας σας και με μειωμένη στο 50ό έτος της ηλικίας σας. Δεν είναι απαραίτητο να εργαστείτε έως τη συμπλήρωση του 50ού έτους. Δεν έχει σημασία ότι τα ένσημά σας είναι βαρέα, αφού θα συνταξιοδοτηθείτε ως μητέρα ανήλικου παιδιού. ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΕΧΩ 9.450 ΕΝΣΗΜΑ, ΕΙΜΑΙ 56 ΕΤΩΝ
Είμαι 56 ετών, ασφαλισμένος στο ΙΚΑ το διάστημα 1973- 1984 και στον ΟΑΕΕ (ΤΕΒΕ) το διάστημα 1986- 2010. Εχω συγκεντρώσει 1.950 και 7.500 ένσημα, αντίστοιχα. Συνολικά, δηλαδή, είναι 9.450 ένσημα. Αν εξαγοράσω τη στρατιωτική θητεία μου (24 μήνες), μπορώ να βγω στη σύνταξη;

Ακόμη και αν εξαγοράσετε τη στρατιωτική υπηρεσία σας δεν συγκεντρώνονται οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησής σας από τον ΟΑΕΕ αφού χρειάζεται ηλικία 60 ετών και χρόνος ασφάλισης 35 ετών, σύμφωνα με όσα ίσχυαν έως τώρα. Με τον νέο ασφαλιστικό νόμο τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα αφού για να συνταξιοδοτηθείτε στα 60 σας χρόνια πρέπει να συμπληρώσετε 40 χρόνια ασφάλισης, συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής υπηρεσίας την οποία μπορείτε να αναγνωρίσετε με εξαγορά.

ΕΡΓΑΖΟΜΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΟΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 1979 ΣΕ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ
Εχω γεννηθεί 2 Απριλίου 1957. Είμαι μητέρα δύο παιδιών, 26 και 22 ετών. Εργάζομαι ανελλιπώς από τον Νοέμβριο του 1979 σε ιδιωτική τράπεζα και καλύπτομαι ασφαλιστικά από το ΙΚΑ. Θα ήθελα να μάθω πότε παίρνω σύνταξη, πώς θα υπολογιστεί η σύνταξη που θα πάρω και αν μπορώ να αναγνωρίσω πλασματικά χρόνια (αν με συμφέρει) για τα δύο παιδιά που έχω.

Είστε μόνο 53 ετών και δεν είστε μητέρα ανήλικου παιδιού. Συνεπώς, σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου νόμου, θα μπορείτε να πάρετε μειωμένη σύνταξη όταν συμπληρώσετε το 57ο έτος της ηλικίας σας, εφόσον κατά τα τελευταία 5 χρόνια θα έχετε ανά 100 ημέρες ασφάλισης. Η σύνταξή σας θα υπολογιστεί με βάση τις αποδοχές της καλύτερης πενταετίας των 10 τελευταίων ετών, εφόσον η συνταξιοδότησή σας γίνει πριν από την 1/1/2015.

Πλασματικά χρόνια μπορείτε να αναγνωρίσετε, αλλά αν σας συμφέρει θα το σταθμίσετε όταν έλθει ο χρόνος της συνταξιοδότησής σας. ΕΙΜΑΙ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΣ ΣΤΟ ΤΣΜΕΔΕ ΑΠΟ 1/8/1974
Εχω γεννηθεί στις 6/7/1951. Είμαι πολιτικός μηχανικός από την 1η Αυγούστου 1974 και υπηρέτησα τη στρατιωτική θητεία μου από 26 Σεπτεμβρίου 1974 έως 31 Ιανουαρίου 1977 (28 μήνες και 5 ημέρες). Είμαι ασφαλισμένος στο ΤΣΜΕΔΕ από 1/8/1974 και έχω διοριστεί στο Δημόσιο από 5/6/1981. Είμαι πατέρας δύο ενήλικων παιδιών. Εχω αναγνωρίσει τη στρατιωτική θητεία μου στο Δημόσιο εδώ και 3 χρόνια. Με τον παλαιό νόμο έπαιρνα σύνταξη από το Δημόσιο στις 31/1/2014, από ό,τι μου είχαν απαντήσει προφορικά από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους. Θα ήθελα να μάθω αν με τον καινούργιο νόμο αλλάζει κάτι για εμένα και αν θα μπορούσα να μεταφέρω χρόνια από το ΤΣΜΕΔΕ, όπου συνεχίζω να είμαι ασφαλισμένος, προκειμένου να βγω στη σύνταξη στις 31/12/2012. Επίσης, θα ήθελα να με ενημερώσετε αν μπορώ και αν με συμφέρει να αναγνωρίσω 3 πλασματικά χρόνια για τα δύο παιδιά προκειμένου να πάρω σύνταξη στις 31/12/2012 με περίπου 37 χρόνια υπηρεσίας ή ακόμη και στις 31/12/2011 με περίπου 36 χρόνια υπηρεσίας (με αυτά τα 3 πλασματικά χρόνια).

Δεν μπορείτε να μεταφέρετε στο Δημόσιο μόνο μέρος του χρόνου ασφάλισής σας στο ΤΣΜΕΔΕ (τώρα ΕΤΕΑΜ), γιατί έτσι δεν θα μπορέσετε να χρησιμοποιήσετε τον υπόλοιπο χρόνο για τη συνταξιοδότησή σας από το ΕΤΑΑ το 2011 αναγνωρίζοντας από τα έτη των σπουδών σας με εξαγορά, τον χρόνο που υπολείπεται για να συμπληρωθούν τα 36 έτη ασφάλισης που απαιτούνται με τον νέο ασφαλιστικό νόμο και να συνταξιοδοτηθείτε από το Δημόσιο όταν συμπληρώσετε τα 65 σας χρόνια.

ΜΕ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑ ΩΣ ΩΡΟΜΙΣΘΙΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟ 1982
Είμαι εκπαιδευτικός διορισμένος 1/9/83. Εχω αναγνωρισμένη προϋπηρεσία ως ωρομίσθιος εκπαιδευτικός στο Δημόσιο το 1982. Σύμφωνα με τον Νόμο 1902/90 άρθρο 2, με την προϋπηρεσία εντάσσομαι στους διορισθέντες έως 31/12/82. Μέχρι 31/12/2010 συμπληρώνω με τον στρατό 30 έτη υπηρεσίας (θεμελίωση συνταξιοδότησης με το παλαιό Ασφαλιστικό). Ομως, του χρόνου συμπληρώνω τα 55 έτη. Σύμφωνα με τον Νόμο 3847/10 άρθρο 7 και τις γενικότερες διατάξεις περί θεμελίωσης, θα μπορέσω να συνταξιοδοτηθώ του χρόνου με 31 έτη υπηρεσίας και ηλικία 55 έτη;

Αποψή μου είναι ότι με βάση τις διατάξεις που αναφέρετε, μπορείτε να συνταξιοδοτηθείτε το 2011 αφού έως 30/12/2010 έχετε θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα με βάση τον συντάξιμο χρόνο σας, έστω και αν η καταβολή της σύνταξης προβλέπεται από τις έως τώρα ισχύουσες διατάξεις για το 2011, δηλαδή με τη συμπλήρωση του 55ου έτους της ηλικίας σας.

Το θεμελιωμένο συνταξιοδοτικό δικαίωμα (έστω και με μεταγενέστερο χρόνο καταβολής της σύνταξης) δεν θίγεται από τις επελθούσες με τον νέο ασφαλιστικό νόμο αλλαγές, κατά τα όσα ορίζονται από την παράγρ. 7 του άρθρου μόνου του Ν. 3847/2010, αλλά και τη διάταξη της παραγρ. 11 του άρθρου 6 του Ν. 3865/2010.

ΕΧΩ ΕΝΣΗΜΑ ΕΞ ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ ΣΤΟ ΙΚΑ ΑΠΟ 1/1/1978
Τον Ιανουάριο 2011 συμπληρώνω το 58ο έτος και έχω ένσημα εξ ολοκλήρου στο ΙΚΑ από 1/1/1978. Στο τέλος του Φεβρουαρίου 2011 εξαγοράζοντας ένσημα για 3 έτη σπουδών και αναγνωρίζοντας 189 ημέρες ασφάλισης από επιδότηση από το ΙΚΑ λόγω ασθενείας, συμπληρώνω 10.800 και πλέον ένσημα. Μπορώ να θεμελιώσω συνταξιοδοτικό δικαίωμα σύμφωνα με τον νέο νόμο; Επίσης είμαι έγγαμος με δύο ανήλικα παιδιά και σύζυγο που εργάζεται, ενώ η μισθολογική μου κατάσταση με κατατάσσει στη παλαιά 28η ασφαλιστική κλάση του ΙΚΑ. Ο υπολογισμός της σύνταξης θα γίνει με 10.500 ή με 10.800 ένσημα. Υπάρχουν προσαυξήσεις, και πόση θα είναι η σύνταξη;

Σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου ασφαλιστικού νόμου, μπορείτε να συνταξιοδοτηθείτε το 2011 έχοντας 10.800 ημέρες ασφάλισης. Κατά τη γνώμη μου, στον αριθμό αυτό μπορεί να συμπεριληφθούν τα έτη σπουδών και ο χρόνος επιδότησης λόγω ασθενείας εφόσον συνολικά δεν υπερβαίνουν τα 4 έτη. Ο χρόνος επιδότησης λόγω ασθενείας δε θα υπολογιστεί για τον καθορισμό του ποσού της σύνταξής σας. Το ποσό της σύνταξής σας δεν είναι εύκολο να καθοριστεί με τα στοιχεία που δίνετε.

ΣΥΜΦΩΝΟ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ
Τι είναι το σύμφωνο συμβίωσης;
Είναι ένα ιδιωτικό συμφωνητικό που υπογράφεται σε συμβολαιογράφο και με το οποίο δύο ενήλικοι ετερόφυλοι οργανώνουν τη συμβίωσή τους. Το σύμφωνο συμβίωσης, που θεσμοθετήθηκε στην Ελλάδα με τον Νόμο 3719/2008, διαφέρει τόσο από τον θρησκευτικό και πολιτικό γάμο όσο και από την ελεύθερη ένωση (δηλαδή τη συμβίωση δίχως νομικές δεσμεύσεις). Ενώ πρόκειται ακόμη για έναν νεοπαγή θεσμό χωρίς κοινωνική διάδοση, αρκετοί ισχυρίζονται ότι θα τον προτιμούσαν αντί του γάμου γιατί εξυπηρετεί τις σύγχρονες ανάγκες των ζευγαριών ως εναλλακτική μορφή θεσμοθετημένης συμβίωσης. Βέβαια ο θρησκευτικός γάμος ως θεσμός βαθιά ριζωμένος στο συλλογικό ασυνείδητο προτιμάται από την πλειονότητα των Ελλήνων ακόμη και μετά τη θεσμοθέτηση του πολιτικού. Τα στατιστικά δείχνουν ότι το 90% των ζευγαριών επιλέγει να παντρευτεί με παπά και με κουμπάρο. Υπάρχουν άλλοι περιορισμοί όσον αφορά τα πρόσωπα που μπορούν να συνάψουν σύμφωνο συμβίωσης;

Δεν επιτρέπεται η σύναψη συμφώνου εάν υπάρχει ήδη γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης των ενδιαφερόμενων προσώπων ή του ενός από αυτά με κάποιον τρίτο. Δεν επιτρέπεται επίσης μεταξύ συγγενών εξ αίματος σε ευθεία γραμμή απεριορίστως και εκ πλαγίου μέχρι και τον τέταρτο βαθμό (δηλαδή μέχρι και πρώτα εξαδέλφια), καθώς και μεταξύ συγγενών εξ αγχιστείας σε ευθεία γραμμή απεριόριστα. Τέλος, άκυρη είναι η σύναψη συμφώνου και μεταξύ εκείνου που υιοθέτησε και αυτού που υιοθετήθηκε. Τα κωλύματα αυτά είναι σχεδόν τα ίδια με εκείνα που ισχύουν για τον γάμο, καθώς κρίθηκε ότι δεν θα πρέπει το σύμφωνο συμβίωσης να λειτουργεί ως υποκατάστατο του γάμου, όταν υπάρχουν κωλύματα για την τέλεση αυτού. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, την ακυρότητα του συμφώνου μπορεί να επικαλεσθεί, εκτός από τους συμβληθέντες, και όποιος προβάλλει έννομο συμφέρον οικογενειακής ή περιουσιακής φύσης (π.χ. τα τέκνα από προηγούμενο γάμο).

Αρκεί η υπογραφή του συμφώνου για την έναρξη της ισχύος του ή απαιτείται κάποια περαιτέρω ενέργεια;

Το σύμφωνο συμβίωσης δεν μπορεί να ισχύσει αμέσως από την υπογραφή του. Ισχύει από την κατάθεση ενός αντιγράφου αυτού στον ληξίαρχο του τόπου κατοικίας των συμβαλλομένων, το οποίο καταχωρείται σε ειδικό βιβλίο του Ληξιαρχείου.

Οταν έχει συναφθεί σύμφωνο συμβίωσης πώς μπορεί το ζευγάρι να «πάρει διαζύγιο»;

Το σύμφωνο συμβίωσης δίνει τη δυνατότητα στον καθένα από τους συντρόφους να το λύνει μονομερώς, χωρίς να απαιτείται η συναίνεση του άλλου συντρόφου. Η μονομερής λύση του πρέπει να κοινοποιείται στον άλλο σύντροφο με δικαστικό επιμελητή. Αν τυχόν μετά το ζευγάρι αλλάξει γνώμη, θα πρέπει να συνάψει νέο σύμφωνο. Πρόκειται αναμφίβολα για ρύθμιση πρωτοποριακή που δικαιολογεί τον χαρακτηρισμό του συμφώνου συμβίωσης ως μορφής «χαλαρού γάμου», σε αντίθεση με τη δυσκαμψία των χρονοβόρων διαζυγίων που αποτελούν τον μοναδικό τρόπο λύσης ενός θρησκευτικού ή πολιτικού γάμου.

Το σύμφωνο συμβίωσης αφορά και τα ομόφυλα ζευγάρια;

Oχι. Ο νέος νόμος ορίζει ρητά ότι το σύμφωνο αφορά αποκλειστικά την ελεύθερη συμβίωση προσώπων διαφορετικού φύλου. Ανεξάρτητα από τις αμφισβητήσεις σχετικά με το ηθικά, κοινωνικά και νομικά αποδεκτό και τη σκοπιμότητα για τη θεσμοποίηση ενώσεων μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, οι αρμόδιοι φορείς προτίμησαν να μην επεκτείνουν τη ρύθμιση και στα ομόφυλα ζευγάρια, με το σκεπτικό ότι η διαφορετικότητα των καταστάσεων συνηγορεί για τη χωριστή νομοθετική αντιμετώπισή τους. Ετσι, επιφυλάχθηκαν να ρυθμίσουν το ζήτημα στο μέλλον με άλλο νομοθέτημα.

Εκτός από τη μονομερή λύση του συμφώνου, ποιες άλλες δυνατότητες υπάρχουν για τη λύση του και από ποιο χρονικό σημείο ισχύει αυτή;

Το σύμφωνο μπορεί να λυθεί και με συμφωνία των συμβληθέντων που γίνεται αυτοπροσώπως με συμβολαιογραφικό έγγραφο ή και αυτοδικαίως (δηλαδή χωρίς καμία διαδικασία) εάν το ζευγάρι αποφασίσει να συνάψει γάμο ή εάν ένας από τους συντρόφους συνάψει γάμο με κάποιον τρίτο. Η λύση του συμφώνου συμβίωσης ισχύει από την κατάθεση του συμβολαιογραφικού εγγράφου ή της μονομερούς δήλωσης στον ληξίαρχο, όπου έχει καταχωρισθεί και η σύσταση αυτού. Η σύναψη συμφώνου συμβίωσης έχει συνέπειες στις κληρονομικές σχέσεις των συντρόφων;

Ναι. Συγκεκριμένα παρέχεται δικαίωμα εξ αδιαθέτου και δικαίωμα νόμιμης μοίρας στον σύντροφο που επιζεί. Το κληρονομικό δικαίωμα του συντρόφου είναι μειωμένο σε σχέση με εκείνο του συζύγου, εάν δηλαδή είχε συναφθεί γάμος. Για παράδειγμα, ενώ ο επιζών σύζυγος, είτε είναι άνδρας είτε γυναίκα, δικαιούται το μισό της κληρονομίας του συζύγου του εφόσον υπάρχουν και τέκνα ή εγγόνια, ο επιζών σύντροφος θα πάρει στην περίπτωση αυτή μόνο το 1/6 της κληρονομίας του άλλου συντρόφου. Η κληρονομιά του ανέρχεται στο 1/3 εάν ο επιζών σύντροφος συντρέχει με κληρονόμους των υπόλοιπων τάξεων (ενώ για τον σύζυγο είναι το 1/2 στην περίπτωση αυτή). Αν δεν υπάρχει κανένας συγγενής που να κληρονομεί εξ αδιαθέτου τον κληρονομούμενο, τότε ο επιζών σύντροφος καλείται σε ολόκληρη την κληρονομιά, όπως και ο επιζών σύζυγος. Ανάλογη είναι και η ρύθμιση της νόμιμης μοίρας του επιζώντος, της οποίας το ποσοστό ανέρχεται στο μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας που του αναλογεί.

Μετά τη σύναψη του συμφώνου επηρεάζεται το επώνυμο των συντρόφων;

Oχι, το σύμφωνο (όπως άλλωστε και ο γάμος μετά το 1983) δεν επηρεάζει τα επώνυμα των συντρόφων. Μπορούν πάντως αυτοί να συμφωνήσουν και κοινή χρήση ενός από τα δύο επώνυμα.

Ποιες είναι οι συνέπειες του συμφώνου για τις περιουσιακές σχέσεις των συντρόφων;

Το σύμφωνο δεν θίγει την περιουσιακή αυτοτέλεια των συντρόφων. Ο νόμος προβλέπει πάντως ότι αυτοί μπορούν είτε με το ίδιο το σύμφωνο ή και με μεταγενέστερο συμβολαιογραφικό έγγραφο να ρυθμίσουν κατά το δοκούν τις περιουσιακές τους σχέσεις και ιδίως την τύχη των περιουσιακών στοιχείων που θα αποκτηθούν κατά τη διάρκεια του συμφώνου (αποκτήματα).

Εχει ο σύντροφος «αξίωση στα αποκτήματα» κατά το σύμφωνο συμβίωσης;

Για ό,τι αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια του συμφώνου απαιτείται σχετική συμφωνία των μερών, αρχική ή και μεταγενέστερη. Αν δεν υπάρχει τέτοια συμφωνία, ο νόμος παρέχει δικαίωμα στον κάθε σύντροφο να ζητήσει από τον άλλο ό,τι αναλογεί στη συμβολή του στην επαύξηση της περιουσίας του άλλου, εφόσον όμως αποδείξει την ύπαρξη και την έκταση της συμβολής αυτής. Δεν υπάρχει, δηλαδή, τεκμήριο συμβολής όπως στον γάμο. Σε περίπτωση που το σύμφωνο λυθεί με τον θάνατο ενός από τους συντρόφους, η αξίωση του επιζώντος συντρόφου μπορεί να στραφεί και κατά των κληρονόμων του υπόχρεου. Παραγράφεται δύο χρόνια μετά τη λύση του συμφώνου, δηλαδή από τον θάνατο, τη σύναψη γάμου (με τρίτο πρόσωπο), τη χρονολογία της συμφωνίας για τη λύση του συμφώνου ή τη χρονολογία κατά την οποία επιδόθηκε η μονομερής δήλωση για τη λύση του.

Προβλέπεται δικαίωμα διατροφής στο σύμφωνο συμβίωσης;

Ναι, προβλέπεται στον νόμο η δυνατότητα διατροφής του οικονομικά ασθενέστερου συντρόφου μετά τη λύση της συμβίωσης. Μάλιστα στο σύμφωνο συμβίωσης ή και σε μεταγενέστερο συμβολαιογραφικό έγγραφο μπορεί να περιέχεται συμφωνία με την οποία θα αναλαμβάνεται υποχρέωση διατροφής μόνο για την περίπτωση που μετά τη λύση του συμφώνου το ένα από τα δύο μέρη δεν θα μπορεί να εξασφαλίσει τη διατροφή του από τα εισοδήματά του ή από την περιουσία του. Δεν έχει πάντως υποχρέωση διατροφής εκείνος που δεν είναι σε θέση να δώσει διατροφή χωρίς να διακινδυνεύσει η δική του διατροφή. Αν ο υπόχρεος πεθάνει, η υποχρέωση διατροφής δεν θα βαρύνει τους κληρονόμους του. Ο υπόχρεος διατροφής μετά τη λύση του συμφώνου συμβίωσης δεν μπορεί να επικαλεσθεί την υποχρέωσή του αυτή προκειμένου να απαλλαγεί, εν όλω ή εν μέρει, από την υποχρέωση συνεισφοράς ή διατροφής συζύγου ή ανήλικων τέκνων του. Σε γενικές γραμμές, η όλη ρύθμιση μοιάζει με αυτή των διαζευγμένων συζύγων.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Στις ερωτήσεις σας απαντούν οι νομικοί Μαριλένα Ζηδιανάκη και Κίμωνας Σαϊτάκης