Το Πνεύμα του Τόνου

Ο µαύρος Σεπτέµβρης
Της Εύας Κοταµανίδου

Σεπτέµβρης, ο µήνας ο σκληρός της ιστορίας, ο µήνας των απωλειών. 5 Σεπτεµβρίου 1922, τα τελευταία τµήµατα του Γ £ Σώµατος Στρατού εγκαταλείπουν από το λιµάνι της Αρτάκης τη Μικρά Ασία. Η Σµύρνη στις φλόγες. Το τι επακολούθησε έχει καταγραφεί µε αίµα πολύ, µε θάνατο και δάκρυα, µε καταστροφές, βιασµούς, διωγµούς, εγκατάλειψη πατρίδων, περιουσιών… Ο µαύρος Σεπτέµβρης έβαλε τέλος, µε την ολική Μικρασιατική Καταστροφή σε ό,τι είχε ξεκινήσει µε απατηλές, προδοµένες ελπίδες τρία χρόνια πριν. Είχαν προηγηθεί οι γενοκτονίες Αρµενίων και Ποντίων. 33 χρόνια µετά, 6-7 Σεπτεµβρίου 1955, ο εναποµείνας ελληνισµός της Πόλης, ανθηρός και ευηµερών, ζει το τροµακτικό πογκρόµ του έξαλλου τουρκικού πλήθους που καταστρέφει, λεηλατεί, καίει εκκλησίες, σπίτια, µαγαζιά για να καταλήξει το 1964 στην απελπισµένη φυγή και των υπόλοιπων 14.000

Ελλήνων. Ελάχιστος έκτοτε ο ελληνισµός της Πόλης µαραζώνει. Δεν είναι όµως µόνο η Ελλάδα στις σεπτεµβριανές επιλογές. Στις 11 Σεπτεµβρίου 2001 η Νέα Υόρκη βιώνει τον εφιάλτη της τροµοκρατίας µε την επίθεση στους Δίδυµους Πύργους στο κέντρο της πόλης, µε εκατοντάδες νεκρούς. Φέτος ο Σεπτέµβρης µπήκε αναγγέλλοντας τέσσερις θανάτους από τον χώρο των γραµµάτων και τεχνών. Του εξαίρετου Πάνου Μουλά, πανεπιστηµιακού και θαυµάσιου µεταφραστή των «Περσών» του Αισχύλου της παράστασης του Θεάτρου Τέχνης του 1965, του φίλου, συναδέλφου Δηµήτρη Καµπερίδη, της Γκιζέλας Ντάλι, του γάλλου σκηνοθέτη της νουβέλ βαγκ Κλοντ Σαµπρόλ. Λες και τους περίµενε ασµένως στην έξοδο του καλοκαιριού. Τυχαίες ή µη, οι σεπτεµβριανές συµπτώσεις έχουν στοιχειώσει µνήµες ιστορίας και ψυχές ανθρώπων.