ΜΑΤΙΕΣ Οι πασάδες

Τριάντα πέντε χρόνια έχω να πάω στην Τουρκία. Το 1976 μια σειρά από κείμενά μου για τη γειτονική μας χώρα άρχιζε έτσι: «Πάνω πάνω είναι οι πασάδες.

Οι στρατηγοί. Κάθονται στους ώμους των πολιτικών, ξύνονται και καπνίζουν εκλεκτό καπνό στα μακριά τους τσιμπούκια. Πότε πότε, όταν κουράζονται από το πολύ καθισιό, λένε πως φταίνε οι σκληροί ώμοι των πολιτικών και αρχίζουν στις κατραπακιές τον Ντεμιρέλ, γιατί αυτός, συνήθως, είναι πρωθυπουργός. Υστερα ξαναβάζουν τα τσιμπούκια τους στο στόμα, τραβάνε από μια γερή ρουφηξιά, σκέφτονται τον Κεμάλ Ατατούρκ και, με μισόκλειστα μάτια, χορτάτοι και εθνικόφρονες, οραματίζονται το “λαμπρό μέλλον” της Τουρκίας… Στη μέση βρίσκονται οι πολιτικοί.

Καθιστοί και τούτοι. Αλλά σε σβέρκο.

Στον σβέρκο του τουρκικού λαού (…). Κάτω κάτω είναι ο λαός. Καμπουριασμέ- νος από το βάρος των πασάδων και των πολιτικών, τρώει ένα ξεροκόμματο, προσεύχεται στον Μωάμεθ για να τον καλοπιάσει και, όταν θέλει να καπνίσει, στρίβει ένα τσιγάρο με καπνό από κοπριά, τραβάει μια ρουφηξιά, τρέμει τον χωροφύλακα μη και του γκρεμίσει το αυθαίρετο που χτίζει τις νύχτες και επειδή είναι πεινασμένος και ύποπτων κοινωνικών φρονημάτων, δεν οραματίζεται το “λαμπρό μέλλον” της χώρας του. Απλώς, από την ταλαιπωρία που τραβάει, κοιμάται όρθιος».

Αυτά το 1975. Το 1980 τα πράγματα έγιναν πολύ χειρότερα. Ενας πασάς, ο Εβρέν, ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας. Και σκότωνε αράδα! Χασάπη τον χαρακτηρίζαμε στην Ελλάδα. Δικτάτορας με χέρια που έσταζαν αίμα. Με φυλακές ξέχειλες από «αντιφρονούντες». Εκείνη την εποχή γνώρισα (από τη Μαρία Φαραντούρη) τον σπουδαίο συνθέτη και τραγουδιστή Ζουλφί Λιβανελί. Ανήκε κι αυτός στους αντιφρονούντες. Το ΄σκασε από τον πάγκο του χασάπη Εβρέν και, έχοντας γράψει τη μουσική στη σπουδαία ταινία «Το κοπάδι», γυρνούσε στην Ευρώπη δίνοντας συναυλίες.

Τότε ήταν που γράψαμε και το τραγούδι «Μετανάστης», που λέει στο φινάλε: «Σύρμα κι άλλο σύρμα και χοντρό γυαλί/ Μάτωσε ο ήλιος την ανατολή/ Κλαις κι αναστενάζεις/ Λευτεριά φωνάζεις/ μα η ελπίδα μαύρο/ κι άπιαστο πουλί»…

Τώρα τέρμα τα δίφραγκα για τους πασάδες, που όποτε γούσταραν έβγαζαν ένα πραξικόπημα από το τσεπάκι τους. Ο Ταγίπ Ερντογάν, με το 58% που πήρε στο δημοψήφισμα της περασμένης Κυριακής, είναι ο κυρίαρχος του παιχνιδιού. Επιασε από τον λαιμό τους στρατηγούς και τους έπνιξε. Ο ίδιος ο Εβρέν, διάβασα ότι δηλώνει πως αν συλληφθεί θα αυτοκτονήσει! Στη γωνία βρέθηκε και η πανίσχυρη δικαστική εξουσία. Η νίκη του Ερντογάν χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό από όλες τις χώρες του κόσμου. Να δούμε τι θα γίνει με τις «μεταρρυθμίσεις» του τούρκου πρωθυπουργού, το Κυπριακό και τις σχέσεις Αθήνας- Αγκυρας…