Και παχυντικό και… λάιτ!

«Πόσο φρέσκο είναι το τρόφιμο που επιλέξατε;», «πόσο λάιτ είναι ο χυμός που πίνετε;» και «πόσες θερμίδες έχουν τα δημητριακά με μόλις 1% λιπαρά;». Οι παραπάνω ερωτήσεις δεν είναι παγίδες.
Οι ειδικοί επιμένουν πως συχνά στη συσκευασία τροφίμων αναγράφεται μόνον η μισή αλήθεια- αυτή που δελεάζει περισσότερο τους καταναλωτές. Οι ίδιοι υπογραμμίζουν πως «στη βιομηχανία τροφίμων υπάρχουν κάποιοι κανόνες βάσει των οποίων ένα προϊόν χαρακτηρίζεται “φυσικό”, “ελαφρύ” κτλ. Αυτοί όμως οι χαρακτηρισμοί αναγράφονται ανάλογα με την επεξεργασία στην οποία υποβάλλονται κατά την παραγωγή τους, για παράδειγμα, τα τρόφιμα ώστε να διατηρούνται φρέσκα ή να έχουν μειωμένη ενεργειακή αξία. Συνεπώς, οι λέξεις αυτές στη βιομηχανία έχουν διαφορετικό νόημα…»
«Μοιραία, το φρέσκο δεν σημαίνει πως ο καρπός κόπηκε από το δέντρο πριν από λίγο και σφραγίστηκε στη συσκευασία ή πως η κότα γέννησε τα αυγά της πριν από λίγες ώρες», λέει στα «ΝΕΑ» ο δρ Μιχάλης Χουρδάκης, ιατρός- υγιεινολόγος, κλινικός διαιτολόγοςδιατροφολόγος, επιστημονικός συνεργάτης ιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Πόσο όμως οι χαρακτηρισμοί αυτοί μπερδεύουν τους καταναλωτές αποτυπώνεται σε βρετανική έρευνα της καταναλωτικής οργάνωσης «Which?»: τέσσερις στους δέκα καταναλωτές όταν διαβάζουν σε μια συσκευασία την ένδειξη «φρουτοποτό» πιστεύουν πως το βασικό συστατικό του χυμού που επιλέγουν είναι τα φρούτα. Στην πραγματικότητα όμως η συσκευασία μπορεί να περιέχει μόλις 5% χυμό φρούτου.

Αντίστοιχα, η ένδειξη «λάιτ» δεν σημαίνει χωρίς λιπαρά! Σύμφωνα και πάλι με τους κανόνες που έχει θέσει η Ε.Ε., η βιομηχανία τροφίμων παίρνει το πράσινο φως για να κάνει χρήση της συγκεκριμένης ένδειξης όταν καταφέρνει να παράξει ένα τρόφιμο του οποίου οι θερμίδες έχουν μειωθεί κατά τουλάχιστον 30% σε σχέση με το αντίστοιχο προϊόν αναφοράς.

«Στην πράξη, συνεπώς, ένα τρόφιμο με πολλές θερμίδες εξακολουθεί να είναι επίσης επιβαρυντικό για τον οργανισμό και στη “λάιτ” έκδοσή του, γι΄ αυτό και χρειάζεται μέτρο στην κατανάλωση. Για παράδειγμα, ένα κασέρι με 15% λιπαρά περιέχει 250 θερμίδες ανά 100 γραμμάρια. Η ίδια ποσότητα ενός κασεριού που είναι πλήρες σε λιπαρά έχει 320 θερμίδες. Συνεπώς, ακόμη και το ελαφρύ τυρί έχει πενταπλάσιες θερμίδες από ένα άλλο γαλακτοκομικό προϊόν, όπως είναι το γιαούρτι», λέει ο κ. Χουρδάκης. Παρ΄ όλα αυτά, αρκετοί είναι οι καταναλωτές που έχουν προσδώσει στα «ελαφριά» προϊόντα διαιτητικές ιδιότητες, πιστεύοντας πως οι θερμίδες τους είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Ετσι εξηγείται και το γεγονός πως στις ΗΠΑ, όπου τις τελευταίες δύο δεκαετίες η παραγωγή «λάιτ» τροφίμων ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη, οι Αμερικανοί αντί να αδυνατίζουν συνέχιζαν να παχαίνουν!

Κι αν έχει ζάχαρη; Η περιεκτικότητα σε λίπος είναι ακόμη ένα στοιχείο στη συσκευασία που αναζητούν οι καταναλωτές που θέλουν να χάσουν βάρος ή να διατηρήσουν τη σιλουέτα τους. Ακόμη όμως κι αν το τρόφιμο είναι χαμηλό σε περιεκτικότητα λιπαρών, η συσκευασία λέει όλη την αλήθεια;

«Η τακτική που συνηθίζουν είναι να προβάλλουν εκείνο το χαρακτηριστικό που συμφέρει προς χάριν της διαφήμισης. Για παράδειγμα, σε μια συσκευασία δημητριακών μπορεί να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στα χαμηλά λιπαρά του τροφίμου, πουθενά όμως δεν αναγράφεται πως περιέχει 13-14 κουταλιές ζάχαρη. Αυτό συμβαίνει γιατί οι εταιρείες δεν είναι υποχρεωμένες να αναφέρουν αναλυτικά τα ποσοστά σύνθεσης. Κάποιος λοιπόν που προσέχει τη δίαιτά του θα το αγόραζε;», αναρωτιέται ο κ. Χουρδάκης.

Η απόδειξη. Εκατό γραμμάρια δημητριακών που δεν διαφημίζονται ως διαιτητικά έχουν 378 θερμίδες, λίπος 0,9 γραμμάρια και σάκχαρα 8 γραμμάρια. Τα αντίστοιχα δημητριακά της ίδιας εταιρείας που προωθούνται ως βοηθήματα για τη διατήρηση της φόρμας έχουν 379 θερμίδες, 1,5 γραμμάριο λίπος και τα σάκχαρά τους εκτινάσσονται στα 17 γραμμάρια. Σημειώνεται πως η συνιστώμενη ημερησία μερίδα δημητριακών είναι 30-40 γραμμάρια.

Η σύσταση. Ιδιαίτερη προσοχή συνεπώς θα πρέπει να δίνουν οι καταναλωτές στη σύσταση των προϊόντων. Και αυτό γιατί, όπως λένε οι επιστήμονες, τα συστατικά που αναγράφονται πρώτα ή δεύτερα στη σειρά είναι αυτά που περιέχονται κατά κόρον στο τρόφιμο.

Το «τρικ» αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για να επιλέγει κάποιος και αλλαντικά. Το ποσοστό κρέατος πρέπει να είναι ιδιαίτερα υψηλό- για παράδειγμα, να φτάνει το 97%. Κι αυτό γιατί το ποσοστό που υπολείπεται οι «σεφ» της βιομηχανίας το συμπληρώνουν με αλάτι, λίπος, πηγή πρωτεϊνών (π.χ. ορό γάλακτος), σκόνη πατάτας, ακόμη και σόγια, χρησιμοποιώντας δηλαδή οτιδήποτε άλλο εκτός από κρέας.

Επίσης, σημαντικό είναι- όπως εκμυστηρεύονται οι επιστήμονες- οι καταναλωτές να επιλέγουν τα τρόφιμα που έχουν τα λιγότερα συστατικά. Και αυτό γιατί, όσο μεγαλύτερη είναι η λίστα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να περιέχουν συντηρητικά, χρωστικές ουσίες, ενισχυτι- κά γεύσης κ.ά.

Στις ΗΠΑ, όπου τις τελευταίες δύο δεκαετίες η παραγωγή «λάιτ» τροφίμων ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη, οι Αμερικανοί αντί να αδυνατίζουν συνέχιζαν να παχαίνουν!

Δεν αρκεί η συνταγή της γιαγιάς για να δηλωθεί ένα τρόφιμο ως «παραδοσιακό»

Με τους ισχυρισμούς όπως «παραδοσιακό» και «από επιλεγμένες φάρμες» τα έχει βάλει το Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών (ΚΕΠΚΑ), αφού, όπως υποστηρίζουν οι υπεύθυνοι, σε αρκετές περιπτώσεις είναι «κενοί νοήματος» και άρα παραπλανητικοί.

«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (ΕFSΑ) δεν έχει ορίσει επαρκώς τους όρους και τις προϋποθέσεις βάσει των οποίων μία εταιρεία μπορεί να κάνει χρήση αυτών των ισχυρισμών. Αν όμως επικαλείσαι ένα χαρακτηριστικό τόσο μεγάλης σημασίας για την ποιότητα και τη διατροφική αξία του τροφίμου, οφείλεις να το αποδεικνύεις. Στην πράξη όμως δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Για παράδειγμα, ποιος είναι αυτός που επιλέγει τις φάρμες; Αντίστοιχα, γιατί ένα προϊόν είναι παραδοσιακό;», αναρωτιέται ο πρόεδρος του ΚΕΠΚΑ κ. Νίκος Τσεμπερλίδης.

Ειδικότερα αυτό που έχει αποσαφηνιστεί για ό,τι αφορά τα παραδοσιακά προϊόντα είναι πως στη συσκευασία τους πρέπει να φέρουν ειδική επισήμανση που να πιστοποιεί την κατοχύρωση της γεωγραφικής τους προέλευσης και τον τρόπο παραγωγής του. Συνεπώς εάν μια εταιρεία χρησιμοποιεί τη συνταγή της γιαγιάς για να… μαγειρέψει τυρόπιτα, αυτό δεν την κάνει και παραδοσιακή με τη βούλα του νόμου.

Κρύβουν την αλήθεια. Δεν λείπουν όμως και εκείνες οι περιπτώσεις όπου οι βιομηχανίες τροφίμων «βαφτίζουν» τα προϊόντα τους αγνά, αποκρύπτοντας κάποια συστατικά που χρησιμοποιούν κατά την παρασκευή τους. «Πρόσφατα, είχαμε μια καταγγελία για συμπυκνωμένο φρουτοποτό ελληνικής παραγωγής που διαφήμιζε στη συσκευασία του πως δεν έχει συντηρητικά. Οι χημικοί έλεγχοι όμως έδειξαν πως ο χυμός περιείχε πρόσθετα σάκχαρα και γλυκαντικά. Λαμβάνοντας υπόψη τα αποτελέσματα, ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων αποφάσισε ότι το προϊόν είναι “μη κανονικό ως προς τη σήμανση”», προσθέτει ο κ. Τσεμπερλίδης.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ειδικοί έχουν ενστάσεις και σε ό,τι αφορά τη διαφήμιση για τη χρήση ελαιολάδου σε τυποποιημένα τρόφιμα. Οπως υποστηρίζουν, πρόκειται για μία θετική εξέλιξη, η οποία ωστόσο έχει πολλά περιθώρια βελτίωσης. Και αυτό γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις και κατά την παραγωγή των τροφίμων χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, μόλις 5% ελαιόλαδο, ενώ το υπόλοιπο 15% είναι ζωικό λίπος.

Παρ΄ όλα αυτά, προσθέτει ο κ. Τσεμπερλίδης, οι καταναλωτές συχνά πέφτουν στην παγίδα των βιομηχανιών επηρεαζόμενοι από τις διατροφικές «υποσχέσεις». Αυτός είναι και ο λόγος «που η αγωγή του αγοραστή θα πρέπει να ξεκινάει από τα θρανία. Μόνον έτσι οι νέοι θα διαμορφώσουν άποψη για τα τρόφιμα που αγοράζουν, η οποία θα βασίζεται στη γνώση. Είναι σημαντικό να μάθουν να “διαβάζουν” την αξία αυτών που τρώνε», καταλήγει.