Σφίγγουν τα λουριά και οι Δανοί

Για πόσο καιρό µπορεί το κράτος να πληρώνει έναν άνεργο; Καθώς η ανεργία αυξάνεται σχεδόν παντού στον βιοµηχανικό κόσµο, το ερώτηµα γίνεται ολοένα και πιο επίκαιρο για τις κυβερνήσεις.

Επί χρόνια η Δανία θεωρούνταν πρότυπο για τις χώρες µε υψηλή ανεργία. Οι Δανοί, παρά το πλουσιοπάροχο σύστηµά τους κοινωνικής πρόνοιας, κατάφερναν να κρατούν την ανεργία σε αξιοσηµείωτα χαµηλά επίπεδα.

Τώρα όµως η Δανία, η οποία επιτρέπει στους εργοδότες να προσλαµβάνουν και να απολύουν κατά βούληση, ενώ βασίζεται σε ένα περίπλοκο σύστηµα επανεκπαίδευσης, επιδοµάτων ανεργίας και επιθετικών µέτρων για να πιέζεται ο άνεργος να δέχεται διαθέσιµες θέσεις εργασίας, αντιµετωπίζει πιέσεις. Και το σύστηµα αρχίζει να σφίγγει.

Πασχίζοντας να κρατήσει τον προϋπολογισµό της υπό έλεγχο µετά τη χρηµατοπιστωτική κρίση, η κυβέρνηση προχώρησε τον Ιούνιο σε περικοπές στο σύστηµα των επιδοµάτων της – το πιο γενναιόδωρο του κόσµου – περιορίζοντας το επίδοµα ανεργίας σε δύο χρόνια, αντί για τέσσερα. Εχοντας διαπιστώσει ότι οι δικαιούχοι του επιδόµατος είτε βρίσκουν αµέσως δουλειά είτε δέχονται οποιαδήποτε δουλειά όταν το επίδοµα σταµατά, αξιωµατούχοι εντείνουν επίσης τις προσπάθειες για να βγαίνουν ταχύτερα οι Δανοί από το προνοιακό δίχτυ ασφαλείας. «Γεγονός είναι πως όσο περισσότερος χρόνος περνάει χωρίς να έχεις δουλειά τόσο δυσκολότερο είναι να βρεις δουλειά», λέει ο υπουργός Οικονοµικών Κλάους Φρέντερικσεν. «Τέσσερα χρόνια µε επίδοµα ανεργίας είναι µια πολυτέλεια την οποία δεν µπορούµε πλέον να επιτρέψουµε στον εαυτό µας».

Χώρες µε υψηλά χρέη όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία µπορούν να επωφεληθούν, λένε οικονοµολόγοι, από την υιοθέτηση των πιο δυναµικών τµηµάτων του συστήµατος «flexicurity» της Δανίας (από τις λέξεις flexible και security, ευελιξία και ασφάλεια). Τώρα όµως που η παγκόσµια κρίση αποκάλυψε ρωγµές στο σύστηµα, οι προσπάθειες της Δανίας να βρει µια νέα ισορροπία ανάµεσα στην ευελιξία της αγοράς εργασίας και στην ασφάλεια των εργαζοµένων γίνονται όλο και πιο δύσκολες. «Εχουµε ένα διάσηµο µοντέλο flexicurity, αλλά τώρα είναι όλο flex και καθόλου security», λέει ο Κιµ Σίµονσεν που είναι πρόεδρος του ΗΚ, ενός από τα µεγαλύτερα εργατικά συνδικάτα της Δανίας.

Ασφαλώς η Δανία δεν εγκαταλείπει το κράτος πρόνοιας. Η κυβερνητική δαπάνη ισοδυναµεί περίπου µε το µισό ΑΕΠ και λίγοι Δανοί παραπονούνται για τον ανώτατο φόρο εισοδήµατος, που φτάνει το 50% και χρηµατοδοτεί γενναιόδωρα τα επιδόµατα ανεργίας, τις συντάξεις, την υγειονοµική περίθαλψη κ.ά. που κάνουν τους Δανούς, σύµφωνα µε τις έρευνες, τον ευτυχέστερο λαό στη Γη. Στη Δανία των 5,5 εκατ.

ανθρώπων, το Σύνταγµα εγγυάται το δικαίωµα των πολιτών στην εργασία και την κρατική αρωγή αν… παραπατήσουν. Ωστόσο η συντήρηση ενός φιλανθρωπικού κράτους-γκουβερνάντας αποδεικνύεται δύσκολη ακόµη και για τους ιδιαίτερα γενναιόδωρους Δανούς. «Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η κυβέρνηση λέει πως πρέπει να περικοπούν προγράµµατα που είναι πολύ ακριβά», εξηγεί ο Ιαν Μπεγκ, καθηγητής στο London School of Εconomics. «Θα αναζητηθούν τώρα πολιτικές για την αγορά εργασίας που θα βάζουν περισσότερους ανθρώπους στη δουλειά µε λιγότερα χρήµατα».

ΔΥΣΚΟΛΟ…

Η συντήρηση ενός φιλανθρωπικού κράτους-γκουβερνάντας αποδεικνύεται δύσκολη ακόµη και για τους Δανούς

Το 30% αλλάζει δουλειά κάθε χρόνο

ΣΤΗ ΔΑΝΙΑ, οι εργοδότες µπορούν να προσλαµβάνουν και να απολύουν κατά το δοκούν. Οι απολυµένοι έχουν εγγυηµένο µε επιδόµατα ανεργίας το 80% του µισθού τους.

Σε αντάλλαγµα, πρέπει να επανεκπαιδεύονται και να συµµετέχουν σε προγράµµατα διαµορφωµένα ώστε να τους οδηγoύν πίσω στη δουλειά. Κάθε χρόνο, ένα εντυπωσιακό 30% των Δανών αλλάζει δουλειά, ξέροντας ότι το σύστηµα θα τους επιτρέπει να πληρώνουν το νοίκι και να αγοράζουν τρόφιµα. Περίπου 80% ανήκουν σε συνδικάτα, τα οποία βοηθούν στη διαχείριση του προγράµµατος ασφάλισης των ανέργων τους οποίους πιέζουν για να επανεκπαιδευθούν.

Οµως καθώς η χρηµατοπιστωτική κρίση καταργεί θέσεις εργασίας, η κυβέρνηση – ο µεγαλύτερος εργοδότης στη Δανία – χρειάστηκε να προσφέρει περισσότερες θέσεις προσωρινής εργασίας και να εντείνει την εκπαίδευση. Η ανεργία βρίσκεται σήµερα στο 4,2%, χαµηλότερη απ’ ό,τι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, αν και υπερδιπλάσια του 1,7% που ήταν πριν από δύο χρόνια.

Οπως στη Γερµανία και µερικές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εκατοντάδες δανοί εργαζόµενοι έχουν επίσης αγκαλιάσει επιδοτούµενα από την κυβέρνηση προγράµµατα µερικής απασχόλησης, τα οποία έχουν υιοθετηθεί για να περιορίσουν την ανεργία. Τα προγράµµατα επιτρέπουν στις εταιρείες να µειώνουν τις ώρες εργασίας ώστε να κρατούν τους εξειδικευµένους εργάτες, αντί να τους απολύουν όταν οι καιροί είναι χαλεποί.