Ο νέος «Θάνατος του εµποράκου»

Θεσµός ο Σίντνεϊ Λουµέτ (1924). Μέγιστος δάσκαλος της Υποκριτικής. Παίζεις σε ταινία του Σιντ;
Από τα αποδυτήρια µπορεί να κερδίσεις _ τουλάχιστον _ µία υποψηφιότητα Οσκαρ. Παράδειγµα οι 17 υποψηφιότητες για τους Κάθριν Χέπµπορν, Ροντ Στάιγκερ, Αλ Πατσίνο, Αλµπερτ Φίνεϊ, Κρις Σάραντον, Γουίλιαµ Χόλντεν, Νεντ Μπίτι, Πίτερ Φερθ, Ρίτσαρντ Μπάρτον, Πολ Νιούµαν, Τζέιµς Μέισον, Τζέιν Φόντα, Ρίβερ Φίνιξ, Ινγκριντ Μπέργκµαν, Φέι Νταναγουέι, Πίτερ Φιντς, Μπεατρίς Στρέιτ. Οι τέσσερις τελευταίοι κέρδισαν. Ρεκόρ!

Πρώτα από το θέατρο, ύστερα στην τηλεόραση και από το 1957 στον κινηµατογράφο. Πρώτα η ερµηνεία, ύστερα η εικόνα.

Από τεσσάρων εµφανίζεται σε εβραϊκό ερασιτεχνικό θίασο.

Με τις πάνες να µην κατουρηθεί πάνω του. Από τα είκοσί του στο σανίδι. Οn and Οff Βroadway. Επαιξε και ανέβασε όλους τους αµερικανούς δραµατουργούς. Αγαπηµένος του ο Ευγένιος Ο’ Νιλ (1988-1953). Κορυφαία η µεταφορά του «Long day’s journey into the Νight» (Το ταξίδι της µέρας µέσα στη νύχτα) του 1962 µε Κάθριν Χέπµπορν, Ραλφ Ρίτσαρντσον, Τζέισον Ρόµπαρτς, Ντιν Στόκγουελ.

Το δεύτερο χαρακτηριστικό του ο κοινωνικός προβληµατισµός. Οι αµερικανοί βιογράφοι του τον χαρακτηρίζουν «Left wing». Αµερικανικές βλακείες. Ηταν και είναι σωστός. Αυτό που λέµε «προοδευτικός». Να διορθώσει το σύστηµα δηλαδή. Να εξαλειφθεί η αδικία. Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο. Ετσι, από την αρχή, ήταν.

Το 1957 (δηλαδή µόλις 33) και αφού προηγουµένως επί µια εξαετία σκηνοθετεί για την τηλεόραση αδιαλείπτως _ εκεί στο «χαζοκούτι» µαθαίνει την τέχνη της αφήγησης _, υπογράφει το πρώτο αριστούργηµά του «12 Αngry Μen» (Οι 12 ένορκοι). Επικεφαλής ο Χένρι Φόντα (1905-1982). Εντεκα βαριεστηµένοι τύποι αποφασίζουν µε συνοπτικές διαδικασίες να υπογράψουν µια θανατική καταδίκη. Σίγουροι πως ο κατηγορούµενος είναι εγκληµατίας. Ο δωδέκατος διαφωνεί και τους αναγκάζει να σκαλίσουν την υπόθεση. Ετσι διεισδύει µέσα τους η αµφιβολία. Πού παραπέµπει η πλοκή; Φυσικά στις µακαρθικές διώξεις. Οποια πέτρα του Χόλιγουντ εκείνης της εποχής να σηκώσεις, πάνω σ’ αυτήν την ανοικτή πληγή θα πέσεις.

Από τότε µέχρι σήµερα γύρισε καµιά σαρανταριά ταινίες, οι περισσότερες πασίγνωστες. Για την Ευρώπη το όνοµα Λουµέτ είναι ισοδύναµο του καλού, σοβαρού αµερικανικού κινηµατογράφου. Το ίδιο και για την ιντελιγκέντσια των ΗΠΑ. Οµως κανένα Οσκαρ Σκηνοθεσίας.

Μόνο τέσσερις υποψηφιότητες: Το 1958 «Οι 12 ένορκοι». Το 1975 «Σκυλίσια µέρα» (Dog day afternoon) µε Αλ Πατσίνο. Το 1976 «Το Δίκτυο» (Νetwork) µε Πίτερ Φιντς και Φέι Νταναγουέι. Το 1982 «Η ετυµηγορία» (Verdict) µε Πολ Νιούµαν. Τι αχαριστία!

Η πιο αγαπηµένη µου ταινία είναι η τελευταία του. «Πριν ο διάβολος καταλάβει ότι πέθανες». Την έκανε στα 83 του.

Σαν το σίκουελ (η συνέχεια) του ανεπανάληπτου «Death of a Salesman» (Ο θάνατος του εµποράκου) του Αρθουρ Μίλερ (1915-2005). Για όλα «φταίει» το σενάριο. Ο Λουµέτ, όπως κάθε Αµερικανός, αρχίζει µε το καλό σενάριο και ολοκληρώνει µε το cast (διανοµή ρόλων). Πατέρας ο Αλµπερτ Φίνεϊ. Οι δύο γιοι (όπως στον «Εµποράκο») ο θηριώδης Φίλιπ Σέιµουρ Χόφµαν και ο Ιθαν Χοκ. Τέλεια. Ενδιαµέσως η Μαρίζα Τοµέι. Η σύζυγος του Σέιµουρ Χόφµαν. Το στόρι ακραίο. Μoney δηλαδή. Λέει πλαγίως ο Λουµέτ. Σε λίγο, όπως πάµε, θα σκοτώνουµε τον πατέρα µας. Ετσι κι εδώ. Ο Αντι, ο µεγάλος γιος (Φίλιπ Σέιµουρ Χόφµαν) στα πρόθυρα χρεοκοπίας. Το ίδιο και ο δειλός Χανκ, ο µικρός αδελφός του (Ιθαν Χοκ). Ο Αντι καλεί στο γραφείο του τον Χανκ και του προτείνει ένα µεγαλοφυές σχέδιο: Να µπουκάρεις µε µάσκα στο κοσµηµατοπωλείο του πατέρα, να σουφρώσεις τα διαµάντια και µετά λαγός. Είσαι τρελός! Απαντάει ο Χανκ. Καθόλου. Ρiece of cake. Γιατί το πρωί το µαγαζί το ανοίγει η υπάλληλος. Γιατί θα κατουρηθεί από τον φόβο της.

Και γιατί δεν θα σε αναγνωρίσει κανείς. Απλό!

Καθόλου. Γιατί ο Χανκ προσλαµβάνει κάποιο κλεφτρόνι να κάνει αντ’ αυτού τη δουλειά. Γιατί το κλεφτρόνι µπουκάρει µε περίστροφο στην τσέπη. Γιατί η µητέρα του Χανκ και του Αντι είναι αυτή που εκείνο το πρωινό ανοίγει το µαγαζί. Γιατί το κλεφτρόνι πυροβολεί και τη σκοτώνει. Και γιατί _ το κερασάκι στην τούρτα _ ο Χανκ όλο αυτόν τον καιρό πηδούσε στα κλεφτά τη Μαρίζα Τοµέι, τη γυναίκα του Αντι. Τρέλα; Το λιγότερο. Ολα λάθος. Ολα αποκαΐδια. Τα δύο αδέλφια µελλοθάνατοι στον δρόµο µε τα διαµάντια. Θεέ µου δεν αντέχω! Ετσι ακριβώς. Με κοµµένη την ανάσα και εγώ να χάσκω µε το στόµα ανοικτό. Ο γέρος τα είπε και καθάρισε µε όλα. Κουρελόχαρτο η οικογένεια, µολυσµένο το αίµα των δύο αδελφών. Σκουπίδια η φιλία. Για µερικά χιλιάρικα όλα στα γκρεµίδια. Τhis is the end my friend!

Συνιστώ επίσης: Του ιδίου και κατά χρονολογική σειρά:

«Οι 12 ένορκοι» («12 Αngry Μen», 1957) µε Χένρι Φόντα, «Ο ενεχυροδανειστής» («Τhe pawnbroker», 1964) µε Ροντ Στάιγκερ, «Ο λόφος» («Τhe Ηill», 1965) µε Σον Κόνερι, «Σέρπικο» («Serpico», 1972)

µε Αλ Πατσίνο, «Σκυλίσια µέρα» («Dog day afternoon», 1974) µε Αλ Πατσίνο, «Επικίνδυνες ερωτήσεις, θανάσιµες απαντήσεις» («Q and Α», 1990) µε Νικ Νόλτε και Τίµοθι Χάτον.

ΑΥΡΙΟ: «Η καταδίωξη»
Η ταυτότητα

§ Πρωτότυπος τίτλος: Βefore the Devil Κnows Υou’re Dead § Είδος: Θρίλερ και οικογενειακό δράµα § Ετος: 2007 § Σκηνοθεσία: Σίντνεϊ Λουµέτ § Σενάριο: Κέλι Μάστερσον § Cast: Φίλιπ Σέιµουρ Χόφµαν, Ιθαν Χοκ, Αλµπερτ Φίνεϊ, Μαρίζα Τοµέι, Εϊµι Ράιαν § Μουσική: Κάρτερ Μπάρουελ § Φωτογραφία: Μπον Φορτουνάτο § Χώρα: ΗΠΑ § Διάρκεια: 117’