Dear Εconomist…

Απαντήσεις στα διλήμματα των αναγνωστών με τα εργαλεία της οικονομικής επιστήμης
Οταν ο υπουργός Οικονομικών μείωσε τον ΦΠΑ από 17,5% σε 15% προκειμένου να δώσει κίνητρο στους καταναλωτές να ξοδέψουν, οι περισσότεροι πίστευαν ότι η μείωση είναι πολύ μικρή για να αποδώσει. Τώρα που πλησιάζει η στιγμή που θα επανέλθει στο 17,5%, κάποιοι έμποροι υποστηρίζουν ότι θα επηρεάσει αρνητικά την αγορά. Δεν μου ακούγεται λογικό, αλλά είναι αλήθεια;

Αντριου Χιούετ, Χέρτφορντ Αγαπητέ Αντριου, Θυμάμαι τα παράπονα τότε πολύ καλά: πώς μια μείωση της τάξης του 2,5% στην τιμή των αγαθών πρόκειται να αυξήσει την κατανάλωση. Και αλήθεια η μείωση του ΦΠΑ, αν και χαρακτηρίστηκε ως κίνητρο, ήταν ελάχιστο σε σύγκριση με το τεράστιο δημόσιο έλλειμμα.

Η άποψή μου είναι ότι οι άνθρωποι έχουν ευαισθητοποιηθεί ως προς τις τιμές, άρα η μικρή μείωση του ΦΠΑ πιθανόν είχε μικρή επίδραση και η αύξηση θα αντιστρέψει αυτή την επίδραση. Και οι λεπτομέρειες θα είναι τόσο μικρές που δεν θα είμαστε ποτέ σίγουροι. Είναι λογικό να ισχυριστείς ότι η μείωση δεν είχε καμιά σημασία αλλά η αύξηση είναι πολύ σημαντική; Το κίνητρο γι΄ αυτόν τον ισχυρισμό είναι αρκετά εμφανές. Και πιθανόν να είναι και δικαιολογημένο. Η αλλαγή πάντως και στις δύο περιπτώσεις προκάλεσε κάποιο έξτρα κόστος: νέοι κατάλογοι έπρεπε να εκδοθούν, το προσωπικό να εκπαιδευθεί, οι λογαριασμοί να ξαναγίνουν και οι ταμειακές να αναπρογραμματιστούν. Είναι λογικό, και μάλλον αληθές, να υποστηρίξει κανείς ότι τα οφέλη των επιχειρήσεων από τη μείωση του ΦΠΑ εξανεμίστηκαν από τα έξοδα της προσαρμογής. Η αύξηση του ΦΠΑ και ο δεύτερος γύρος προσαρμογών απλά έκανε τα πράγματα χειρότερα.

Ισως να είναι και θέμα ψυχολογίας. Οι συμπεριφοριστές οικονομολόγοι πιστεύουν στη θεωρία ότι οι άνθρωποι έχουν την τάση να υπερεκτιμούν αυτά που ήδη έχουν. Η μείωση του ΦΠΑ φαινόταν ασήμαντη μέχρι που οι έμποροι τη συνήθισαν. Τώρα την αντιμετωπίζουν ως απαραίτητη.