Φυγή εραστών προς τον γκρεµό

Αρχές του ’ 70. Η χώρα βουτηγµένη στον γύψο της χούντας. Η διανόηση, µισή έξω µισή µέσα.
Η «µέσα» ξύνει την κεφαλή της. Ο πιθηκισµός, το σπορ της πλουτοκρατίας. Γιοκ _ που λένε _ εθνική, αστική τάξη. Το ίδιο και µε την πλειονότητα των φερέλπιδων κινηµατογραφιστών. Ανάµεσά τους και ο γράφων. Παριστάνανε τον Γκοντάρ και τον Τριφό. Χωρίς τον Μάη του ‘68. Το θεωρητικό τους όργανο, ο «Σύγχρονος Κινηµατογράφος» δηµοσιεύει µερικά από τα πιο αλαµπουρνέζικα κείµενα στην Ιστορία της κινηµατογραφικής θεωρίας. Τα διαβάζαµε και παριστάναµε ότι τα καταλαβαίναµε. Χάος δηλαδή.

Εκεί λοιπόν που άπαντες οι θεωρητικοί έκαναν όνειρα πως κάποια µέρα θα γίνουν Αγγελόπουλοι κι αυτοί _ φυσικά δεν έγιναν _, πέφτει σφαλιάρα σβουριχτή.

Ενας τύπος που ουδεµία σχέση µε όλα αυτά τα δήθεν και εγκεφαλικά, ένας τύπος σχεδόν από το πουθενά, υπογράφει µία από τις πιο σαρκικές, βιωµατικές ερωτικές ιστορίες του Σινεµά. Τον έλεγαν Αλέξη Δαµιανό. Ηταν ηθοποιός. Ηταν ιδιοκτήτης µιας θεατρικής σκηνής. Ηταν σκηνοθέτης µιας ασπρόµαυρης ταινίας τριών «επεισοδίων» µε τίτλο «Μέχρι το πλοίο» (1966). Ηταν όλα και τίποτα. Και το χειρότερο. Λες να είναι χουντικός; Μπορεί. Αφού _ στη συνέχεια _ έπαιξε πλάι στον Αλέκο Αλεξανδράκη στο πασίγνωστο της εποχής σίριαλ «Ο ταξιδιώτης της βροχής». Με τέτοια «σκουπίδια» αποπροσανατολίζει τη µάζα η χούντα. Ελεγαν.

Ελεγα. Λέγαµε!

Το µέγιστο και αναντικατάστατο πλεονέκτηµα του Δαµιανού, ένα και µοναδικό. Ούτε διανοούµενος ούτε θεωρητικός. Της σάρκας µόνον αυτός. Αυθόρµητος, παρορµητικός, ορµητικός, παραληρηµατικός. Δηλαδή χύµα εντελώς. Και τότε; Να σας πω. Το «χύµα» ποτέ δηµιουργικό.

Οµως κάθε κανόνας έχει και τις εξαιρέσεις του. Η Ευδοκία µετάλλαξε το «χύµα» σε δύναµη, έκρηξη και θυµό. Από τη µια στιγµή στην άλλη ο Δαµιανός βρέθηκε να παίζει ταµπούρλο στα κεφάλια όλων των ελληνικών παραγωγών. Και των ευτελών εµπορικών και των τάχα µου καλλιτεχνικών. Σήκωσε το τραπέζι, τα πήρε όλα και τους άφησε άφραγκους µε το στόµα ανοικτό!

Αναπάντητο το ερώτηµα. Ηξερε τι έκανε; Είχε επίγνωση του κοινωνικού βάθους µιας τόσο σαρκικής ερωτικής ιστορίας;

Who knows. Στοιχηµατίζω πως δεν είχε ιδέα. Ο λόγος απλός. Η στιγµιαία έµπνευση _ µεταφυσικής προελεύσεως, δηλαδή ουδείς γνωρίζει τις εσωτερικές διεργασίες που συντελούνται και αναστατώνουν τα έντερα ενός καλλιτέχνη _ είναι ανεξέλεγκτη. Ξεπερνάει τον σκηνοθέτη. Γιατί το έκανες αυτό; Ετσι. Ποιο το µήνυµα του ποιητή; Δεν γνωρίζω. Γύρισες τη σκηνή µε τις στρατιωτικές ασκήσεις για να σχολιάσεις τον Στρατό; Ποιος το λέει αυτό;

Το στόρι, εξωτερικά, απλό. Μια πουτάνα (Μαρία Βαιλείου) και ένας υπαξιωµατικός σε έρωτα τρελό. Πάθος ακραίο. Χωρίς λογικό. Αυτό. Ο Δαλιανίδης _ φερ’ ειπείν _ θα το έκανε µιούζικαλ µε τη Ζωή Λάσκαρη και τον Νίκο Κούρκουλο. Ο Δαµιανός το εκτόξευσε πλησιάζοντας µεγέθη αρχαίας τραγωδίας. Με µια πόρνη; Με έναν λοχία; Ναι. Με τα σκουπίδια. Γιατί η σκηνή του ζεϊµπέκικου µε τον λοχία Μπάσκο που σηκώνει µε τα δόντια το τραπέζι της ταβέρνας και τα κάνει όλα αποκαΐδια ξεπερνάει τη γραφικότητα και συναντάει την πρωτοτυπία. Γιατί η µουσική του ογκό λιθου µε το όνοµα Μάνος Λοΐζος (1937-1982) είναι η ζωντανή φωτογραφία της Ευδοκίας. Γιατί η φυγή των εραστών προς το πουθενά και τον γκρεµό είναι η φωνή της απελπισίας. Γιατί ο λοχίας, ερωτευµένος µε µια πουτάνα, παρεκτρέπεται και κουρελιάζει το σύνθηµα «Πατρίς, Οικογένεια, Θρησκεία». Γιατί τα άναρχα, ανεξέλεγκτα αισθήµατα γκρεµίζουν συµµετρία και πειθαρχία. Γιατί το «υποζύγιο», η Γυναίκα στέλνει στον αγύριστο όλη τη συµβατική κοινωνία. Γιατί τα δύο αυτά ετερόκλητα πρόσωπα συνθέτουν το αυθεντικό και κατακρεουργηµένο κύτταρο της υποταγµένης µας πατρίδας. Γιατί, όπως λέει ο λοχίας Λεωνίδας Λουφάκος (Πασχάλης Τσαρούχας), ερωτευµένος µε µια κοµµουνίστρια (Ταµίλα Κουλίεβα) στη «Βασιλική» του Βαγγέλη Σερντάρη, «εγώ δεν βάζω νταβατζήδες στο βρακί µου».

Κάνω ό,τι µου γουστάρει. Ετσι γουστάρει και η «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη. Γιατί, ακόµα, το σώµα του λοχία σκάει, ουρλιάζει, επαναστατεί εγκλωβισµένο µέσα στη στρατιωτική στολή. Και γιατί, τέλος, τέτοιο καστ µόνο σε µεγάλες στιγµές του σινεµά.

Το 1971 η Μαρία Βασιλείου _ από την Κύπρο _ µόλις είχε πατήσει τα είκοσι. Η σχέση της µε την υποκριτική ήταν ερασιτεχνική. Εµενε _ αν δεν κάνω λάθος _ στην Εκάλη. Αγνοώ, δυστυχώς το περιστατικό της γνωριµίας της µε τον Δαµιανό. Σηµασία έχει πως αυτό που θα προσπερνούσαν οι άλλοι, ως ερασιτεχνικό, για τον Δαµιανό ήταν το δέκα το καλό. Είπαµε. Ο τύπος παρορµητικός.

Εκρινε και διάλεγε µε τη σάρκα. Ποτέ µε το µυαλό. Περίπου _ και τηρουµένων των αναλογιών _ όπως και ο Πιερ Πάολο Παζολίνι (1922-1975). Ερασιτέχνης κι αυτός. Εραστής της Τέχνης. Ετσι, από τέτοιους εραστές, σπάνε οι φραγµοί και ανατρέπονται κανόνες. Το ίδιο και ο Δαµιανός. Το κορίτσι να σκάει από χυµούς. Η φωνή της βραχνή. Η ορµή της µοναδική. Φρέσκια. Νέα. Αχόρταγη. Ιts Νow or Νever δηλαδή. Ο,τι πρέπει για µια Ευδοκία αυθεντική. Υστερα απ’ αυτή την επιτυχία της βρέθηκε στην πολυκοσµία του «Θίασου» του Αγγελόπουλου. Μετά στο Λονδίνο. Μετά καρκίνος.

Μετά εξαφανίστηκε. Ηµεροµηνία θανάτου αυτού του άγριου θηλυκού το 1989. Οµως «λένε» ότι σκοτώθηκε το 1977 σε αυτοκινητικό. Για ένα πράγµα είµαι σίγουρος: η κορµάρα της ακόµα θα βογγάει κάτω από το χώµα!

Δείτε επίσης
Ακόµα δύο στιγµές πάθους made in Greece. Κατά αξιολογική σειρά: «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη µε Μελίνα Μερκούρη και Γιώργο Φούντα (1955) και «Βασιλική» του Βαγγέλη Σερντάρη µε Πασχάλη Τσαρούχα και Ταµίλα Κουλίεβα (1997)


Η ταυτότητα

§ Υπότιτλος: «Το κορίτσι του στρατιώτη» § Είδος: δράµα § Ετος: 1971 § Σκηνοθεσία – Σενάριο: Αλέξης Δαµιανός § Cast: Μαρία Βασιλείου, Γιώργος Κουτούζης, Κάτια Αγαγιώτου, Χρήστος Ζορµπάς § Μουσική: Μάνος Λοΐζος § Φωτογραφία: Χρήστος Μάγκος § Διάρκεια: 97’