Εζησα από κοντά τη σφαγή των τόνων στη Μάλτα

Οπως κάθε χρόνο τέτοια εποχή, στα ανοιχτά της Μάλτας, σε μικρή απόσταση από τις λιβυκές και τις τυνησιακές ακτές, συγκεντρώνονται οι ερυθροί τόνοι που εισέρχονται στη Μεσόγειο από το Γιβραλτάρ ή κατεβαίνουν από τη Μαύρη Θάλασσα για να γεννήσουν.

Από κοντά και οι διώκτες τους, αλιευτικά από όλες τις χώρες της Μεσογείου, αλλά και από την Ιαπωνία, που εκμεταλλεύονται την περίοδο αυτή για να πιάσουν τα συγκεντρωμένα ψάρια. Από κοντά και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως η Green Ρeace και η Sea Shepherd που προσπαθούν να προασπίσουν τα «δικαιώματα» των ψαριών. Από κοντά και η Ευρωπαϊκή Ενωση, σε συνεργασία με την ΙCCΤ (Διεθνής Οργάνωση για τη Διατήρηση του Τόνου), σε ρόλο τοποτηρητή για την εφαρμογή των αποφάσεων που λαμβάνει η τελευταία.

Οι αποφάσεις αυτές αφορούν τις ετήσιες επιτρεπόμενες ποσοστώσεις για την αλιεία των τόνων ανά κράτος και ανά αλιευτικό σκάφος. Η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει δημιουργήσει τον Community Fisheries Control Αgency (Κοινοτικό Οργανισμό Ελέγχου της Αλιείας) που εδρεύει στην Ισπανία και χρηματοδοτείται από τον Κοινοτικό Προϋπολογισμό. Τα αλιευτικά σκάφη που ασχολούνται με την αναζήτηση των τόνων είναι γνωστά ως Ρurse Seiners και με τα κυκλωτικά δίχτυα τους πιάνουν τα κοπάδια των τόνων που συγκεντρώνονται στην περιοχή που αναφέραμε. Για το 2010 η ποσόστωση που έχει καθορίσει η ΙCCΤ είναι 13.500 τόνοι, αντίθετα με τις προτάσεις για πλήρη παύση της αλιείας του τόνου, τόσο από τις περιβαλλοντικές οργανώσεις όσο και από τους επιστήμονες αλλά και από την πλειονότητα των κρατών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Οι εισηγήσεις αυτές απορρίφθηκαν μετά πολλών επαίνων στη συνάντηση υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, που πραγματοποιήθηκε για το ζήτημα της υπεραλίευσης των τόνων στην Ντόχα τον περασμένο Μάρτιο, ενώ η εικόνα επαναλήφθηκε πριν από μερικές ημέρες, για ακόμη μία φορά, στα νερά ανοιχτά της Μάλτας.

Την Παρασκευή 4 Ιουνίου, που φτάσαμε στην περιοχή, μας ελέχθη ότι ένα γαλλικό σκάφος έκανε μια υπερψαριά, βάρους 280.000 κιλών και αξίας περίπου 2.000.000 ευρώ. Το ίδιο σκάφος την επόμενη ημέρα έπιασε άλλο ένα κοπάδι τόνων, βάρους περίπου 100.000 κιλών. Το ζήτημα συνεπώς της εξαφάνισης των τόνων είναι καυτό και επίκαιρο και έτσι όταν μας κάλεσε ο Κοινοτικός Οργανισμός Ελέγχου της Αλιείας να παρακολουθήσουμε και να συμμετάσχουμε στους ελέγχους που κάνει, δεχθήκαμε ευχαρίστως την πρόσκληση. Πετάξαμε για τη Μάλτα προκειμένου να επιβιβαστούμε στο πλοίο «Jean Charcot» και να καταγράψουμε τα συμβαίνοντα στην περιοχή. Οκτώ ώρες μετά την επιβίβαση και αφού κάναμε μέχρι και άσκηση εγκατάλειψης του πλοίου, φτάσαμε στην περιοχή των επιχειρήσεων και αρχίσαμε να περιπολούμε αναζητώντας αλιευτικά τόνων για έλεγχο. Τα συγκεκριμένα αλιευτικά είναι υποχρεωμένα να δηλώνουν στις αρχές της χώρας τους κάθε δίωρο το στίγμα τους, πληροφορία που σε πραγματικό χρόνο μεταβιβάζεται στο κέντρο επιχειρήσεων του «Jean Charcot». Συνεπώς οι επιθεωρητές της Κοινότητας, με τους οποίους συνταξιδέψαμε, γνωρίζουν κάθε στιγμή με αρκετή ακρίβεια τις θέσεις των αλιευτικών, έτσι ώστε να μπορούν να πραγματοποιούν με ευκολία τους σχετικούς ελέγχους. Επιτέθηκαν σε ελικόπτερο Οι έλεγχοι γίνονται με τη βοήθεια δύο φουσκωτών που πέφτουν πολύ εύκολα στη θάλασσα και διαθέτουν κίνηση με υδροτζέτ, χωρίς προπέλες, για την αποφυγή δυστυχημάτων. Εν πλω πληροφορηθήκαμε το συμβάν με την εκτόξευση φωτοβολίδων, στις 4 Ιουνίου, εναντίον ενός ελικοπτέρου που απονηώθηκε από το «Αrctic Sunrise», το πλοίο της Green Ρeace. Οι φωτοβολίδες ρίχτηκαν από ένα γαλλικό «τονάδικο» το οποίο κινηματογραφούσε, ευτυχώς χωρίς επιπτώσεις για τους επιβάτες του. Πληροφορηθήκαμε επίσης ότι λίγες ώρες νωρίτερα έξι φουσκωτά, προερχόμενα από το δεύτερο πλοίο της Green Ρeace, το διάσημο «Rainbow Warrior», προσπάθησαν να απελευθερώσουν ένα κοπάδι τόνων που είχε πιαστεί στα δίχτυα ενός άλλου αλιευτικού. Η προσπάθεια απελευθέρωσης γινόταν με την πόντιση τσουβαλιών που ήταν γεμάτα με άμμο πάνω στα δίχτυα του αλιευτικού, ώστε αυτά να βυθιστούν και με τον τρόπο αυτόν να δοθεί η ευκαιρία στους τόνους να διαφύγουν. Ακολούθησε ναυμαχία στην οποία πήραν μέρος οι βάρκες του αλιευτικού που προστάτευε την ψαριά του.

Οι έλεγχοι
Σε αυτήν την τεταμένη ατμόσφαιρα, οι επιθεωρητές της Ευρωπαϊκής Ενωσης ελέγχουν πλοία, πληρώματα και σκάφη, ενώ εξετάζουν και τη νομιμότητα των συνθηκών αλιείας των τόνων, τα μεγέθη τους και την τήρηση των ποσοστώσεων που έχουν επιβληθεί, ανά σκάφος και χώρα. Στη διάρκεια του ταξιδιού μας, που κράτησε δύο ημέρες, ελέγχθηκαν τέσσερα σκάφη. Δύο γαλλικά, ένα μαλτέζικο και ένα τυνησιακό και βεβαιώθηκε μία μη σημαντική παράβαση. Στην περιοχή, εκτός από το δικό μας σκάφος, έκαναν ελέγχους ένα μαλτέζικο περιπολικό της ακτοφυλακής, καθώς και μια γαλλική κορβέτα. Στην ερώτησή μας για το ποσοστό των παραβάσεων, η απάντηση των επιθεωρητών της Ε.Ε. ήταν πως όταν οι ελεγκτές είναι περισσότεροι από τους ελεγχόμενους, οι τελευταίοι προσπαθούν πάντα να είναι νόμιμοι. Σημείωσαν μάλιστα πως το πρόβλημα εντοπίζεται σήμερα κυρίως στην παράνομη αλιεία του τόνου, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις, αντίθετα με τη νόμιμη, είναι δύσκολο να διαπιστωθεί και να ελεγχθεί.

ΓΑΛΛΙΚΟ ΣΚΑΦΟΣ

έκανε υπερψαριά, βάρους 280.000 κιλών, αξίας περίπου 2 εκατ. ευρώ και την επόμενη ημέρα έπιασε άλλο ένα κοπάδι περίπου 100.000 κιλών

Διαπραγματεύονται την τιμή μόλις πιάσουν τα ψάρια

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ εντοπισμού και αλιείας ενός κοπαδιού τόνων είναι αρκετά σύνθετη αλλά και ενδιαφέρουσα και συνοπτικά μπορεί να περιγραφεί ως εξής: Τα αλιευτικά με ισχυρά sonar περιπολούν και αναζητούν σημάδια τόνων στη στήλη της θάλασσας, το βάθος της οποίας στη συγκεκριμένη περιοχή είναι 150-400 μέτρα. Αναζητούν επίσης με ειδική διαμόρφωση των ραντάρ τους σμήνη γλάρων που είναι αδιάψευστος μάρτυρας για την ύπαρξη τόνων διότι τρέφονται από τα ίδια κοπάδια μικρόψαρων.

Οταν εντοπίσουν ένα κοπάδι, κατεβάζουν τις βάρκες τους και απλώνουν τα δίχτυα τους για να το κυκλώσουν. Τα δίχτυα είναι 1.800 μέτρα και έχουν ύψος περίπου 100 μέτρα. Αφού κυκλώσουν τα ψάρια κρατούν τα δίχτυα τεντωμένα, ώστε να μπορούν να κολυμπούν και να αναπνέουν. Ο τόνος, αντίθετα με τα άλλα είδη, περνά το νερό από τα βράγχια του με την κίνηση του σώματός του και αν σταματήσει να κολυμπά παθαίνει ασφυξία. Στο σημείο αυτό έχουν εκτιμήσει το μέγεθος της ψαριάς και διαπραγματεύονται με φάρμες πάχυνσης για να την πουλήσουν. Ταυτόχρονα ενημερώνουν το ΙCCΤ για την επιτυχία και το εκτιμώμενο βάρος των ψαριών. Με τον τρόπο αυτόν ενημερώνονται και οι επιθεωρητές της Ε.Ε. Αφού συμφωνήσουν στην τιμή ανά κιλό, η φάρμα πάχυνσης στέλνει ένα από τα ρυμουλκά της που βρίσκονται στην περιοχή με έναν κλωβό για να παραλάβει τα ψάρια. Ο κλωβός έχει διάμετρο 80 μέτρα και βάθος περίπου 40 μέτρα. Συνδέουν το δίχτυ με τον κλωβό και βουτούν δύο δύτες, ένας του αγοραστή και ένας του πωλητή, με δύο κάμερες. Περνούν τα ψάρια από το δίχτυ στον κλωβό, ενώ ταυτόχρονα τα κινηματογραφούν και από τη μάζα τους υπολογίζουν με μεγάλη ακρίβεια το βάρος τους. Το βίντεο είναι επίσημο αποδεικτικό για τις αρχές και αν δεν υπάρχει, τα ψάρια θεωρούνται αλιευμένα παράνομα και κατάσχονται.

Στη φάση αυτή η ευθύνη μεταφοράς στις ακτές περνά στον αγοραστή, ο πωλητής-ψαράς πληρώνεται και πάει για να βρει το επόμενο κοπάδι, αν δεν έχει εξαντλήσει την ποσόστωση που του έχει δοθεί. Ο κλωβός ρυμουλκείται με ταχύτητα 1-2 μίλα την ώρα και αγκυροβολεί στη φάρμα του αγοραστή για να αρχίσει η πάχυνση των ψαριών. Εκεί γίνεται άλλος ένας έλεγχος από τις αρχές σχετικά με την ποσότητα, το βάρος και την προέλευση των ψαριών. Τα διατρέφουν με σαρδέλες και ρέγκες. Το βάρος της τροφής είναι περίπου το 6% του βάρους των τόνων, δηλαδή για 100.000 κιλά που έχει κατά μέσον όρο ένας κλωβός χρειάζονται 6.000 κιλά σαρδέλες ημερησίως. Μέχρι τον Οκτώβριο, όταν τα ψάρια θα πουληθούν, θα έχουν πάρει περίπου 30% παραπάνω βάρος, δηλαδή ένας τόνος 100 κιλών θα ζυγίζει 130 κιλά. Θα έχει καταναλώσει βέβαια περίπου 800 κιλά σαρδέλες, οπότε γίνεται εύκολα αντιληπτή η σπατάλη ζωικών πόρων. Γίνεται επίσης εύκολα αντιληπτός και ο λόγος για τον οποίο οι σαρδέλες και οι ρέγκες έχουν ακριβύνει και έχουν χαθεί από την αγορά. Η τιμή των τόνων το φθινόπωρο, όταν δεν υπάρχουν άλλα ψάρια λόγω της απαγόρευσης του ψαρέματος, είναι περίπου διπλάσια από την τιμή αγοράς τους στα δίχτυα του ψαρά, κυμαίνεται δηλαδή στα 15-20 ευρώ το κιλό. Μεγαλύτεροι αγοραστές είναι οι Ιάπωνες και εκτιμάται ότι το 70% της παγκόσμιας παραγωγής πριν καταναλωθεί περνά από την ψαραγορά του Τόκιο. Εν τω μεταξύ, στις 10 Ιουνίου ανακοινώθηκε ότι σταματάει η αλιεία του τόνου διότι μέσα σε 25 ημέρες επιτεύχθηκε ο στόχος των 13.500.000 κιλών που είχε οριστεί από την ΙCCΑΤ για φέτος.