Επιφυλλίδα

Η αρχαία τεχνολογία
Του Πέτρου Θέµελη

Ξαναπήρα στα χέρια µου ένα βιβλίο, προϊόν µεγάλης αξίας, που προσφέρει γνώση πρωτότυπη πάνω στις πιο πρόσφατες εξελίξεις της έρευνας για την αρχαία ελληνική τεχνολογία. Ενα προϊόν που προήλθε από την έρευνα αρχιτεκτόνων, µηχανικών, φυσικών, αστροφυσικών, χηµικών, βιοχηµικών, χηµικών µηχανικών, χηµικών οινολόγων, γεωχηµικών, γεωλόγων, ορυκτολόγων, αρχαιογεωλόγων, µαθηµατικών, αρχαιολόγων, φιλολόγων, ιστορικών, νοµισµατολόγων, συντηρητών, γιατρών και οικονοµολόγων από ολόκληρο τον κόσµο. Συγκεντρώθηκαν και συζήτησαν όλοι γύρω από το ίδιο τραπέζι, φαινόµενο αδιανόητο για προγενέστερες εποχές µε τα γνωστά στεγανά µεταξύ των επιστηµονικών κλάδων και τη διάκριση «σκληρών» και «µαλακών» επιστηµών, µε απαξιωτικούς ενίοτε χαρακτηρισµούς για την Αρχαιολογία. Η Τεχνολογία ενώνει και δέχεται όλους ισότιµα στη µεγάλη αγκαλιά της. Πιστεύω από κοινού µε άλλους ότι το παρελθόν, στην προκείµενη περίπτωση η τεχνολογία της αρχαιότητας, επενεργεί καταλυτικά στο παρόν. Ο κόσµος µας έχει ανάγκη να επιβραδύνει την ταχύτητα του ιστορικού χρόνου και να επιστρέψει σε εποχές, κείµενα και επιτεύγµατα που καθόρισαν τη φυσιογνωµία του. Τα επανεξετάζει µε νέα οπτική και υπερσύγχρονα µέσα, τα κρίνει εκ νέου στην προσπάθειά του να κατανοήσει τόσο τη σύγχρονη εποχή, όσο και τους αιώνες από τους οποίους αυτή κατάγεται. Ανασκάπτοντας και µελετώντας το παρελθόν, κατανοεί κανείς καλύτερα το παρόν.

«Αξονα εξέλιξης και βελτίωσης της ποιότητας της ζωής, σηµαντικό παράγοντα κοινωνικής και οικονοµικής ανάπτυξης και επικοινωνίας των λαών» χαρακτηρίζει η Κλαίρη Παλυβού την τεχνολογία σε δηµοσίευµά της. Τεχνολογία είναι «η σκόπιµη µετατροπή υλικών και γνώσεων σε χρήσιµα προϊόντα», έγραφε ο Θεοδόσιος Τάσιος το 1994. Με άλλα λόγια, πολλά έµβια όντα, προεξάρχοντος του ανθρώπου, ενισχύουν τα φυσικά τους µέσα µε τεχνητές εφευρέσεις, αξιοποιώντας υλικά και δυνάµεις του περιβάλλοντος, προκειµένου να επιτύχουν συγκεκριµένους σκοπούς στον καθηµερινό τους αγώνα για επιβίωση. «Η Τεχνολογία εµπεριέχει αντιλήψεις για οικονοµικές και συµβολικές αξίες, παράγει στρατηγικές δράσης, δίκτυα επαφών και επικοινωνίας, σχετίζεται µε τις διαδικασίες ένταξης στο φυσικό και το κοινωνικό περιβάλλον, µε τις συνθήκες παραγωγής αγαθών και ιδεών, µε τη διαχείριση γνώσεων, αποτελεί µέσο προσδιορισµού ατοµικών και συλλογικών ταυτοτήτων», τονίζει η Αντίκλεια Μουνδρέα. Τα πάντα, εποµένως, µπορεί να είναι και τεχνολογία.

Ο Τάσος Τανούλας δίνει ιστορική διάσταση στις τεχνολογικές κατασκευαστικές διαφορές των σιδερένιων συνδέσµων και γόµφων στο κεντρικό κτίριο των Προπυλαίων, που µε ανακαινισµένη µορφή και χωρίς σκαλωσιές αποκαλύφθηκαν πρόσφατα σε όλη τους τη λαµπρότητα στα µάτια των επισκεπτών του Ιερού Βράχου.

§ Ο Πέτρος Θέµελης είναι οµότιµος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.

Πιστεύω από κοινού µε άλλους ότι το παρελθόν, στην προκείµενη περίπτωση η τεχνολογία της αρχαιότητας, επενεργεί καταλυτικά στο παρόν