Επιστροφή στο «χρυσάφι της ελληνικής γης»

«Πριν από αρκετά χρόνια το κτήμα μου στη Σπάρτη καταστράφηκε ολοσχερώς από μία πυρκαγιά. Αυτό μας πείσμωσε και μας έκανε να σκεφτούμε πώς θα το αξιοποιήσουμε. Ετσι, ξεκινήσαμε τη βιολογική καλλιέργεια της ελιάς και νομίζω ότι αυτός ο τρόπος είναι πια μονόδρομος για τους έλληνες παραγωγούς, αν θέλουν να διαφυλάξουν το προϊόν τους».

O Μανούσος Μανουσάκης τα τελευταία χρόνια όταν δεν δίνει σκηνοθετικές οδηγίες βρίσκεται στις καλλιέργειές του στον ελαιώνα που έχει στη Σελλασία Οινούντος στη Σπάρτη και στο Χιλιομόδι Κορινθίας. Τα ελαιόδεντρα στο κτήμα του φτάνουν τα 3.000, αλλά όπως εξηγεί: «Η παραγωγή μας είναι μικρή. Ακόμα και το λάδι που βγάζουμε το δίνουμε μόνο σε φίλους και γνωστούς και μάλιστα τυποποιημένο».

«Πολύτιμο χρυσάφι της ελληνικής γης» χαρακτηρίζει η κ. Αντωνία Τριχοπούλου, καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής Αθηνών και αντιπρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Υγείας, το ελαιόλαδο. «Πρέπει και μπορεί να αποτελέσει ασπίδα προστασίας της υγείας μας και μια γραμμή άμυνας απέναντι σε διαβρωτικά στοιχεία της σύγχρονής ζωής» λέει. Και συνεχίζει: «Οπως προκύπτει από στοιχεία της ευρωπαϊκής βάσης DΑFΝΕ, η διαθεσιμότητα του ελαιολάδου ανά νοικοκυριό στην Ελλάδα έχει πτωτικές τάσεις, σε αντιδιαστολή με τη σταθερή ανοδική πορεία των σπορελαίων και της μαργαρίνηςμε ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ελληνική πρωτογενή παραγωγή και μεταποίηση, για προϊόντα με προστιθέμενη αξία, για βιώσιμο περιβάλλον, για την υγεία και επιτέλους για την πολιτισμική μας κληρονομιά».

Τι φταίει όμως γι΄ αυτό; Η υψηλότερη τιμή του ελαιολάδου ή ο καταιγιστικός βομβαρδισμός των καταναλωτών από τη διαφημιστική εκστρατεία των εταιρειών που διαθέτουν μαργαρίνες και σπορέλαια; Σύμφωνα με την κ. Τριχοπούλου, θέμα επιλογής για λόγους υγείας δεν υπάρχει, αφού το ελαιόλαδο είναι ό,τι καλύτερο. «Οι Βόρειοι Ευρωπαίοι μπορεί να δικαιολογούνται να υποκαθιστούν το βούτυρο με μαργαρίνη, εμείς όμως δεν έχουμε λόγο να αντικαταστήσουμε το ελαιόλαδο με οποιοδήποτε άλλο προϊόν» λέει.

Η διατροφική αξία του ελαιολάδου, επισημαίνει η κ. Τριχοπούλου, έχει αποδειχθεί από σειρά μελετών. «Εχει μια σειρά από ευεργετικές ιδιότητες, μεταξύ των οποίων η ρύθμιση των επιπέδων λιπιδίων του αίματος και ο έλεγχος της αρτηριακής υπέρτασης. Σε αυτό μπορεί να αποδοθεί σε κάποιο βαθμό η μείωση της θνησιμότητας από τα καρδιαγγειακά νοσήματα, καθώς πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι μειώνει την κακή χοληστερίνη ενώ αυξάνει την καλή, προσφέρει αντιοξειδωτικούς παράγοντες και περιέχει α-λινολενικό οξύ. Επιπλέον, αποτελεί έναν εξαιρετικά εύγευστο άξονα διατροφής που ευνοεί την κατανάλωση πολλών λαχανικών και χορταρικών» λέει. Του αποδίδει ακόμη και αντιφλεγμονώδη δράση, παρόμοια με εκείνη φαρμάκων που χορηγούνται για αρθρίτιδες. «Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν ότι οι αντιοξειδωτικές ουσίες, οι οποίες βρίσκονται σε αφθονία στο αγνό παρθένο ελαιόλαδο και τα λαχανικά, μπορεί να συμβάλλουν στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων και πιθανόν ορισμένων καρκίνων και άλλων νοσημάτων».


Το μεγάλο στοίχημα της αναγέννησης!

Oι ελαιώνες στην Πελοπόννησο και την Εύβοια ήταν από τα μεγάλα θύματα των καταστροφικών πυρκαγιών του 2007. Εκατοντάδες χιλιάδες ελαιόδενδρα έγιναν στάχτη, στερώντας ταυτόχρονα την παραγωγή και το εισόδημα σε χιλιάδες παραγωγούς στην Ηλεία, τη Μεσσηνία, την Αρκαδία, τη Λακωνία και άλλες περιοχές. Ενα από τα μεγάλα στοιχήματα που μπήκαν εκείνη την περίοδο ήταν η ανασύσταση και αναγέννηση του ελαιώνα.

«Στόχος μας δεν ήταν μόνο να φυτέψουμε ελαιόδεντρα αλλά και οι ποικιλίες τους να είναι τέτοιες, σε κάθε περιοχή, που θα δώσουν ακόμα καλύτερη απόδοση στους παραγωγούς και θα διασφαλίσουν την ποιότητα του ελαιολάδου τους για τα επόμενα χρόνια» λέει στα «ΝΕΑ» η Κωνσταντίνα Σπυροπούλου, γεωπόνος και μέλος της Εθνικής και Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου και Ελιάς (ΕΔΟΕΕ). Σήμερα, τρία χρόνια μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν μεγάλο μέρος από τον ελαιώνα της Πελοποννήσου και της Εύβοιας, η Μarfin Ιnvestment Group σε συνεργασία με την ΕΔΟΕΕ, στην οποία μετέχουν η ΠΑΣΕΓΕΣ και οι σύνδεσμοι του κλάδου, ίδρυσαν τους Νέους Ελαιώνες- Σύμπραξη για την ανασύσταση των πυρόπληκτων ελαιώνων». Πρόκειται για μία αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, που ανέλαβε να αντικαταστήσει με δενδρύλλια ελιάς τους καμένους ελαιώνες των πυρόπληκτων παραγωγών και χρηματοδοτήθηκε με 9.300.000 ευρώ από τη Μarfin. Η αποκατάσταση
Η παράδοση των δενδρυλλίων στους παραγωγούς έχει ολοκληρωθεί στους Νομούς Ηλείας, Μεσσηνίας, Λακωνίας, Αρκαδίας, Κορινθίας, Αχαΐας και Εύβοιας και η υλοποίηση του έργου κινήθηκε, σύμφωνα με την κ. Σπυροπούλου, σε δύο άξονες: την αποκατάσταση των πυρόπληκτων ελαιώνων και τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου αναπτυξιακού προγράμματος για τον ελαιοκομικό τομέα. «Υπήρξε μία επιτροπή ειδικών που έβγαλε τις τεχνικές προδιαγραφές των δέντρων και έδωσε τις συνιστώμενες ποικιλίες σε κάθε περιοχή. Συνολικά, δόθηκαν 1.450.000 δενδρύλλια και η κάθε περιοχή πήρε όσα της αντιστοιχούσαν, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΛΓΑ, που είχε καταγράψει τις ζημιές. Τα ελαιόδεντρα τα προμηθευτήκαμε από 17 ελληνικά φυτώρια και δόθηκαν στους πυρόπληκτους παραγωγούς μέσω των αγροτικών ενώσεων της κάθε περιοχής. Σε κάθε περίπτωση προσπαθήσαμε να διασφαλίσουμε ότι τα χρήματα θα γίνουν όντως ελιές που θα μπουν στο χώμα και δεν θα μεταπωληθούν» υπογραμμίζει η γεωπόνος.

Το ισπανικό σύστημα
Προσθέτει δε πως η ανάπτυξη του ελαιοκομικού τομέα επιτεύχθηκε μέσα από την προσαρμογή του ελληνικού συστήματος στο ισπανικό. «Το ελληνικό σύστημα αποδίδει 20 με 22 δέντρα ανά στρέμμα, ενώ το ισπανικό πρότυπο- με τους ελαιώνες πυκνής φύτευσης- δίνει 100 με 120 δέντρα ανά στρέμμα. Ετσι, χρησιμοποιήσαμε δενδρύλλια της ελληνικής ποικιλίας κορωνέικη σε εκτάσεις 1.300 στρεμμάτων σε Ηλεία και Λακωνία αντίστοιχα. Με τον τρόπο αυτό, δίνεται η δυνατότητα μείωσης του συνολικού κόστους του παραγωγού».

Την πρωτοβουλία για την αναγέννηση του ελληνικού ελαιώνα χαιρέτισε η υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων κ. Κατερίνα Μπατζελή. «Οι συμμαχίες που αναπτύσσονται με βάση την κοινωνική-εταιρική ευθύνη αποτελούν πρότυπο για μια νέα πορεία προς μια νέα ανάπτυξη με νέα ποιοτικά χαρακτηριστικά που θα συνδυάζει την αγροτική με την τουριστική ανάπτυξη, την επένδυση στη γνώση και τα νέα προϊόντα» επισήμανε η κ. Μπατζελή.


Υπάρχουν πολλοί μύθοι

«Oι μύθοι που υπάρχουν γύρω από το καλό λάδι είναι πολλοί. Υπερισχύει όμως εκείνος που θέλει τα συμβατικά λάδια και γενικότερα τη συμβατική καλλιέργεια να είναι συνδεδεμένη με την κακή ποιότητα. Η αλήθεια είναι τελείως διαφορετική».

Ο κ. Γιώργος Κόκκινος είναι ελαιοπαραγωγός. Η παραγωγή του φτάνει τους 25 τόνους κι από αυτούς οι εννιά είναι βιολογικής καλλιέργειας, ενώ το υπόλοιπο προέρχεται από συμβατική καλλιέργεια. Οπως τονίζει, «αν ακολουθηθούν οι κανόνες μπορούμε να έχουμε και από τις συμβατικές καλλιέργειες εξαιρετικής ποιότητας λάδι».


Κλειδί ο τρόπος παραγωγής

«Το καλό λάδι για τον καταναλωτή είναι εκείνο που θα βρει στα ράφια και θα αναγράφει τις προϋποθέσεις παραγωγής του.

Ενα έξτρα παρθένο ελαιόλαδο σημαίνει ότι έχει παραχθεί με τη διαδικασία της ψυχρής σύνθλιψης της ελιάς. Οι υψηλές θερμοκρασίες καταστρέφουν τα αρώματα και τις βιταμίνες και δίνουν χαμηλότερης ποιότητας λάδι. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να καταναλωθεί, ούτε ότι κινδυνεύει η υγεία μας» λέει ο κ. Νίκος Κρημνιανιώτης, παραγωγός από τη Μεσσηνία και μαθηματικός, διδάκτωρ Πληροφορικής που αφιερώνει αρκετό μέρος από τον χρόνο του στα κτήματά του- 65 στρέμματα.


Επιστροφή στην παράδοση

«Ξεκίνησα τις βιοκαλλιέργειες ελαιολάδου, που δεν είναι τίποτε άλλο από την επιστροφή στον παραδοσιακό τρόπο. Μέσα στον ελαιώνα υπάρχουν 2.500 διαφορετικά φυτά και βότανα που δίνουν στο λάδι τα αρώματά τους. Αν ψεκάζαμε όλα αυτά, θα καταστρεφόταν». Αυτή του η επιλογή ανταμείφθηκε, αφού το λάδι της παραγωγής του άρχισε να συλλέγει βραβεία σε διαγωνισμούς του εξωτερικού. Ο κ. Νίκος Καλαμπόκας, ελαιοπαραγωγός από το Πλωμάρι Μυτιλήνης, μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στους μαθητές του – είναι δάσκαλος- και στον ελαιώνα του. Καλλιεργεί από το 1996 που πέρασαν στην κατοχή του κάποια στρέμματα με ελιές.


Οι μεσάζοντες κάνουν τη ζημιά

«Παίρνουν οι μεσάζοντες το λάδι σε χαμηλή τιμή και τα αναμειγνύουν με άλλα. Αν δεν εξασφαλίσουμε την ποιότητά μας, πώς θα μπορέσουμε να γίνουμε ανταγωνιστικοί».

Σύμφωνα με τον κ. Βαρουχάκη το κράτος θα μπορούσε να προσφέρει αυτή την προστασία, αλλά με τους παρόντες μηχανισμούς ελέγχου κάτι τέτοιο είναι αδύνατο.

Ο Ανδρέας Βαρουχάκης ήταν υπεύθυνος της Οργανωτικής Επιτροπής Ευρωπαϊκού Στρατηγικού Σχεδιασμού στο πρόσφατο Φεστιβάλ Ελαιολάδου αλλά και παραγωγός με 10 τόνους λάδι τον χρόνο, κατά μέσο όρο.