Ανθρωποι και δαίµονες σε όργιο µουσικής και αισθήµατος

Το φεστιβάλ της αυστριακής πόλης γιορτάζει φέτος 90 χρόνια από την ίδρυσή του, µε ένα πρόγραµµα µουσικών και θεατρικών εκδηλώσεων που δίνουν έµφαση στους µύθους, την ανθρώπινη περιπέτεια και την ανάγκη η µουσική να είναι γεµάτη µε πλούσια συναισθήµατα. Και βέβαια µε πολλά αστέρια της µουσικής και της όπερας, που δίνουν το «παρών» στο πιο διάσηµο φεστιβάλ του είδους, στη γενέτειρα του Μότσαρτ
Ατµόσφαιρα σύγχρονου αµερικανικού θρίλερ θέλησε να δώσει στην όπερα «Ντον Τζιοβάνι» του Μότσαρτ ο σκηνοθέτης της φετινής φιλόδοξης παραγωγής του Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ Κλάους Γκουθ. Οι ήρωες του «στοιχειωµένου» δράµατος που λέγεται πως ο Μότσαρτ έγραψε µε τον φόβο του πατέρα του – εξ ου και κυνηγάει τον σαγηνευτή γυναικών Ντον Τζιοβάνι ή Δον Ζουάν το φάντασµα του πατέρα µιας από τις κατακτήσεις του – θα κινούνται στην εν λόγω παραγωγή (από 9 Αυγούστου) σε ένα σκοτεινό δάσος. Ενώ ο σκηνοθέτης εκτός από τα δέντρα θα ανεβάσει µέχρι και αυτοκίνητα στη σκηνή
«Αυτήν τη χρονιά είµαστε σαν τους αρχαιολόγους, που ανοίγουν µια πόρτα και κατεβαίνουν κάτω για να εξερευνήσουν τις κοινές καταβολές και τις αντιφάσεις της Ιστορίας µας και του πολιτισµού µας. Προσπαθούµε να βρούµε τα ίχνη της σηµερινής µας ταυτότητας, αλλά και να ακολουθήσουµε τις µνήµες µας. Θέλουµε επίσης να καταδείξουµε πως τα θέµατα της αρχαίας τραγωδίας είναι διαχρονικά και σε συνάφεια µε το παρόν» λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ, Γιόχαν Φλιµ, για το πρόγραµµα της φετινής καλοκαιρινής διοργάνωσης που αρχίζει την Τρίτη και θα διαρκέσει ουσιαστικά έως τα τέλη Αυγούστου.

Το Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ δηµιουργήθηκε πάνω στις βάσεις του ουµανισµού και του κλασικισµού. Ιδρυτές του ήταν ο ποιητής Ούγκο φον Χόφµανσταλ, ο συνθέτης Ρίχαρντ Στράους και ο άνθρωπος του Θεάτρου, Μαξ Ράινχαρντ. Οι οποίοι γύρω στο 1920 είχαν την κοινή πεποίθηση ότι η Ευρώπη µπορεί να ζήσει εν ειρήνη χάρη στον πολιτισµό. Το 1938 οι ναζί κάνουν κατάληψη στο Φεστιβάλ, προκαλώντας την απόλυση του αντιφρονούντος διάσηµου µαέστρου Αρτούρο Τοσκανίνι.

Μετά τον πόλεµο, ένας άνθρωπος θα αφήσει τη σφραγίδα του στο φεστιβάλ από το 1957 έως το 1989: ο Χέρµπερτ φον Κάραγιαν (που κάλεσε στο φεστιβάλ και την προστατευόµενή του ελληνίδα µέτζο σοπράνο Αγνή Μπάλτσα, αναδεικνύοντάς την σε αστέρι στο διεθνές στερέωµα «µέσα σε µια νύχτα»). Εκείνος θα δηµιουργήσει έναν θεσµό της µουσικής και µαζί του ένα µονοπώλιο της κλασικής δισκογραφίας και ένα σταρ σύστεµ της κλασικής µουσικής και της όπερας – αλλά και του θεάτρου – που τη δεκαετία του ‘80 θα απογειώσουν το φεστιβάλ στα επίπεδα της µουσικής και της σκηνικής (και όχι µόνον) πρωτοπορίας και των νέων αντιλήψεων.

Το 1992 η άφιξη του τολµηρού Ζεράρ Μορτιέ ως καλλιτεχνικού διευθυντή θα φέρει το διάσηµο πλέον Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ σε ρήξη µε την προηγούµενη εποχή, προκαλώντας το τρίξιµο των δοντιών στους νοσταλγικούς οπαδούς της διοργάνωσης. Οµως σύντοµα θα αποδεχθούν το νέο πνεύµα «καθώς οι δηµιουργοί πρέπει να δείχνουν στο Ζάλτσµπουργκ τη δουλειά τους ακόµα κι αν υποφέρουν µε τις εικονοκλαστικές σκηνοθεσίες όπερας του Πίτερ Σέλαρς ή του Κριστόφ Μαρτάλερ. Ή ακόµα κι αν δεν ισχύει το εµπάργκο του Χέρµπερτ φον Κάραγιαν για τον συνθέτη Πιερ Μπουλέζ και τον µαέστρο – ειδικό στην “παλιά” µουσική – Νικολά Αρνονκούρ», όπως δηµοσιεύει η γαλλική εφηµερίδα «Le Figaro».

Το Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ συνεχίζει να δίνει χώρο στη σύγχρονη αισθητική και τη σκηνική πρωτοπορία, να προσκαλεί µεγάλα ονόµατα (και ποιος δεν θέλει να εµφανιστεί στο «φεστιβάλ των µεγάλων σταρ», όπως έφτασε να θεωρείται), να ικανοποιεί τις απαιτήσεις της πανίσχυρης Φιλαρµονικής Ορχήστρας της Βιέννης για τους µαέστρους της (όπως το Ρικάρντο Μούτι, που έφερε τη διάσηµη ορχήστρα και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, σε µια επιτυχηµένη συναυλία µε ταυτόχρονη µετάδοση σε γιγαντοοθόνες στον κήπο του Μεγάρου).

Τη στιγµή που το φεστιβάλ γιορτάζει τα 90 χρόνια της ιστορίας του και τα 50 χρόνια λειτουργίας της εντυπωσιακής – και διάσηµης – µεγάλης του αίθουσας Festspielhaus, ο χαρακτήρας της διοργάνωσης αναζητείται ανάµεσα στον κλασικισµό και τη νεωτερικότητα, ανάµεσα στους δηµιουργούς και τη βιοµηχανία της µουσικής. Και ο Αλεξάντερ Περέιρα, που αναλαµβάνει νέος καλλιτεχνικός διευθυντής µετά την αποχώρηση του Γιόχαν Φλιµ, θα τον δουλέψει µε τον προγραµµατισµό του 2012.


Ο Στάιν µε «Οιδίποδα»

Το θεατρικό πρόγραµµα του Ζάλτσµπουργκ διατηρεί τη φήµη του, µε τον Πέτερ Στάιν να παρουσιάζει εκεί από τη Δευτέρα 26 Ιουλίου τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ» του Σοφοκλή µε τον Κλάους Μαρία Μπραντάουερ (παράσταση που προγραµµατίζεται να δούµε σύντοµα και στην Αθήνα). Ηδη είναι sold-out δέκα παραστάσεις του Αυγούστου – όπως και πολλές από τις άλλες εκδηλώσεις του Φεστιβάλ του Ζάλτσµπουργκ.

Ακόµη, ο Ματίας Χάρτµαν σκηνοθετεί τη «Φαίδρα» του Ρακίνα µε τη Σούνι Μέλες στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Θα παρουσιαστούν επίσης δύο παραστάσεις έργων του Στέφαν Τσβάιχ («Φόβος» και «Αντίσταση στην Πραγµατικότητα») για τον οποίο θα υπάρχει αφιέρωµα και µε εκδηλώσεις λόγου. Τέλος, φιλοξενούµενος συγγραφέας και δοκιµιογράφος – επί θεατρικών συγγραφέων – θα είναι φέτος (σε διαλέξεις) ο ιταλός Κλάουντιο Μάγκρις.

Στη γενέτειρα του Βόλφγκανγκ Αµαντέους Μότσαρτ, στη Δυτική Αυστρία, θα βρεθεί και ο γάλλος ηθοποιός Ζεράρ Ντεπαρντιέ που µαζί µε τον Ολγα Μποροντίνα θα είναι οι αφηγητές του ορατόριου «Ιβάν ο Τροµερός», το οποίο βασίζεται στη µουσική του Σεργκέι Προκόφιεφ για την οµώνυµη ταινία του Σεργκέι Αϊζενστάιν και θα την ερµηνεύσει η Φιλαρµονική Ορχήστρα της Βιέννης µε µαέστρο τον Ρικάρντο Μούτι. Επίσης, η Φανί Αρντάν θα είναι η Ζαν ντ’ Αρκ στο οµώνυµο δραµατικό ορατόριο του Αρτούρ Χόνεγκερ σε λιµπρέτο Πολ Κλοντέλ, µε την Ορχήστρα της Αυστριακής Ραδιοτηλεόρασης (ΟRF)

υπό τον Μπερτράν ντε Βιλί.


Ανάµεσα σε πρωτοπορία και κλασικισµό

Για τον εορτασµό των 90 χρόνων του φεστιβάλ, το Μικρό και το Μεγάλο Festispielhaus (µία από τις αίθουσες µε την καλύτερη ακουστική στην Ευρώπη, που δηµιουργήθηκε το 1960 κατόπιν επιθυµίας του τότε διευθυντή του φεστιβάλ Χέρµπερτ φον Κάραγιαν, ώστε να µπορεί να φιλοξενήσει τα απαιτητικά έργα της βαγκνερικής εποποιίας, όπως και το θέατρο που φιλοξενεί µόνον έργα του στο Μπάιροϊτ) φιλοξενούν από 25 έως 30 Ιουλίου το πρόγραµµα των µουσικών και των θεατρικών εκδηλώσεων που προσελκύει 248.657 θεατές, παρά το ακριβό εισιτήριο των παραστάσεων που φτάνει τα 370 ευρώ.

Η εναρκτήρια συναυλία (26/7) του φεστιβάλ ανήκει στη Φιλαρµονική Ορχήστρα της Βιέννης υπό τον πιανίστα και µαέστρο Ντάνιελ Μπάρενµποϊµ στο Μεγάλο Festspielhaus. Στη συναυλία αυτή ο µαέστρος θα είναι και ο σολίστας του Κοντσέρτου αρ. 4 για πιάνο του Μπετόβεν, ενώ στο υπόλοιπο πρόγραµµα θα ακουστούν έργα των Πιερ Μπουλέζ και Αντον Μπρούκνερ. Σηµαντική θα είναι επίσης η συναυλία της Παγκόσµιας Ορχήστρας για την Ειρήνη µε διευθυντή τον διάσηµο και ισχυρότατο στον κόσµο της µουσικής, Βαλέρι Γκεργκίεφ.

Την παράδοση των ρεσιτάλ πιάνου θα συνεχίσουν µε τις ερµηνείες τους οι Μαουρίτσιο Πολίνι, Κρίστιαν Τσίµερµαν, Γιεβγκένι Κίσιν και Γκριγκόρι Σόκολοφ (τους περισσότερους τους έχουµε ακούσει και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών).

Την τελευταία Κυριακή του φεστιβάλ, τον Αύγουστο, ο Σερ Σάιµον Ρατλ θα διευθύνει την περίφηµη Φιλαρµονική Ορχήστρα του Βερολίνου (την οποία ο Χέρµπερτ φον Κάραγιαν είχε αναδείξει επίσης σε µεγάλη µουσική δύναµη – και µε τις ηχογραφήσεις του) στην εισαγωγή του βαγκνερικού «Πάρσιφαλ» και σε έργα των πρωταγωνιστών της Δεύτερης Σχολής της Βιέννης Σένµπεργκ, Μπεργκ και Βέµπερν.

Το νέο έργο του γερµανού συνθέτη Βόλφγκανγκ Ριµ «Διόνυσος», βασισµένο σε κείµενα του Φρίντριχ Νίτσε, θα κάνει παγκόσµια πρεµιέρα στο «Σπίτι για τον Μότσαρτ», όπως έχει µετονοµαστεί το Μικρό Festispielhaus, σε σκηνοθεσία του Πιερ Αουντί.

Μοντέρνο επίσης και το ανέβασµα – τον Αύγουστο – της «Λούλου» του Αλµπαν Μπεργκ, µε την Πατρίσια Πετιµπόν στον οµώνυµο ρόλο, όπως και η παραγωγή του «Ντον Τζιοβάνι» του Μότσαρτ από τον Κλάους Γκουτ, που θέλει τους ήρωες να κινούνται σε ένα σκοτεινό δάσος.

Τον κύκλο των µύθων της φετινής διοργάνωσης συµπληρώνουν η όπερα «Ηλέκτρα» του Ρίχαρντ Στράους σε σκηνοθεσία Νίκολας Λένχοφ και ερµηνεύτριες τις Ιρένε Τέοριν, Βάλτρο Μέγιερ, Εβα-Μαρία Βέστµπρεκ, και «Ορφέας και Ευρυδίκη» του Γκλουκ σε σκηνοθεσία Ντίτερ Ντορν και τον Ρικάρντο Μούτι να διευθύνει τη Φιλαρµονική Ορχήστρα της Βιέννης σε αυτό το ανέβασµα στο Μεγάλο Festspielhaus. Ακόµη, η διάσηµη ορχήστρα θα συµπράξει µε τη γερµανίδα βιολονίστρια Αν-Σοφί Μούτερ, υπό τη διεύθυνση του Ρικόρντο Σαγί, σε άλλες δύο συναυλίες µε έργα Μπρούκνερ και Ριµ.