Οι «παλιοί» πατάνε γκάζι

Το «Ριφιφί» και «Ο τρελός Πιερό» πατάνε γκάζι και παρά τον µισό αιώνα τους εξαφανίζουν µε τη σκόνη τους τις νέες ταινίες
Στα µεταπολεµικά χρόνια της µαύρης λίστας, µε το αντικοµµουνιστικό κυνήγι µαγισσών στο Χόλιγουντ, ο Ζυλ Ντασσέν (1911-2008) διέφυγε στην Ευρώπη, όπου γύρισε το «Ριφιφί» (Du rififi chez les hommes), ένα µικρού προϋπολογισµού γαλλικό θρίλερ. Και ο τότε νέος κριτικός Φρανσουά Τριφό, το χαρακτήρισε ως «το καλύτερο φιλµ νουάρ που έχω δει ποτέ». Δεκαετίες αργότερα, ο Μάρτιν Σκορσέζε επισηµαίνει: «Μέσα στην παράδοση του γαλλικού αστυνοµικού µυθιστορήµατος, ο Ντασσέν δηµιουργεί κάτι σαν αρχέτυπο για ένα ολόκληρο κινηµατογραφικό είδος. Ο τρόπος που χρησιµοποίησε ένα µουσικό λάιτ-µοτίβ, για να δηµιουργήσει ύφος και ατµόσφαιρα, ήταν επαναστατικός. Η σεκάνς της ληστείας _ εντελώς βουβή, εκτός από κάποιους σποραδικούς φυσικούς ήχους _ είναι µία από τις κλασικές του σασπένς».

Βασισµένο στο βιβλίο του Αuguste Le Βreton «Du rififi chez les hommes» _ ή λέξη ριφιφί είναι αργκό του υποκόσµου που σηµαίνει έντονη διαµάχη _ είναι µία ταινία υπόδειγµα για τις ταινίες δράσης σε παγκόσµιο επίπεδο. Ο σκηνοθέτης ψυχογραφεί τους ήρωές του µε µεγάλη λεπτοµέρεια, ενώ η σεκάνς του ριφιφί είναι µία εκπληκτική, γεµάτη αγωνία σκηνή. Τριάντα σχεδόν λεπτά χωρίς διάλογο ή µουσική, δείχνει βήµα-βήµα τον επαγγελµατισµό και την επινοητικότητα των ληστών. Δεν είναι όµως αυτή η γοητεία που ασκεί η δουλειά των εγκληµατιών που κάνει την ταινία να θεωρείται µπροστά από την εποχή της. Υπάρχει µια σοκαριστική σκηνή, όπου ο ήρωας της ταινίας καταφέρει ένα χτύπηµα τιµωρίας στη φίλη του και η ειλικρινής, σχεδόν ωµή απεικόνιση του ηρωινοµανούς αδελφού του. Επίσης η ασπρόµαυρη φωτογραφία των δρόµων, των µπαρ και των κλαµπ του Παρισιού του Φίλιπ Αγκοστίνι, προαναγγέλλει την προτίµηση των σκηνοθετών της νουβέλ βαγκ στα σκοτεινά πλάνα.

Και βάσει του σεναρίου, ύστερα από πέντε χρόνια στη φυλακή, ο Τόνι συναντά την παλιοπαρέα του που τον προκαλεί να ληστέψουν κοσµήµατα από τη βιτρίνα ενός κοσµηµατοπωλείου, αλλά εκείνος αρνείται. Βρίσκει την πρώην φιλενάδα του να έχει είναι η ερωµένη ενός γκάνγκστερ ιδιοκτήτη ενός νυχτερινού κέντρου και την ταπεινώνει. Επειτα τηλεφωνεί στους φίλους του και τους προτείνει να ληστέψουν το χρηµατοκιβώτιο του κοσµηµατοπωλείου. Το σχέδιο στέφεται µε επιτυχία, αλλά τα πράγµατα θα πάρουν άσχηµη τροπή.

Η άφιξη του Ζυλ Ντασσέν στην Ευρώπη δεν έλυσε το πρόβληµα επιβίωσης που αντιµετώπιζε: οι χολιγουντιανοί παραγωγοί απαγόρευαν στις ευρωπαϊκές εταιρείες να τον προσλάβουν. Δύο χρόνια µετά το «Ριφιφί» του ‘55, γυρίζει το «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», η Μελίνα Μερκούρη και η Ελλάδα µπαίνουν για πάντα στην ψυχή του και τον κάνουν να πει: «Ηµουν Ελληνας ακόµα κι όταν δεν το γνώριζα, η Ελλάδα είναι το σπίτι µου».

Αξίζει να σηµειωθεί ότι η επιτυχία του «Ριφιφί» υπήρξε τόσο µεγάλη που επικράτησε στον κοινό λόγο η λέξη ριφιφί ως συνώνυµο της διάρρηξης µε ληστεία. Μια ταινία που ο Ντασσέν την έκανε αποκλειστικά για λόγους επιβίωσης. Κεντρική θέση στην αφήγηση της ταινίας κατέχει η διάρκειας 33 λεπτών σκηνή του ριφιφί. Χωρίς καθόλου διάλογο, η συγκεκριµένη σκηνή παρουσιάζει την οµάδα των κακοποιών να είναι προσηλωµένοι στη ληστεία. Ενα φιλµ νουάρ που κατέλυσε τις νόρµες της συµβατικής γλώσσας, του διαλόγου, της ένοπλης βίας και του εγκλήµατος στην οθόνη και καθιέρωσε το ύφος του είδους.

«Ριφιφί»

Η 33 λεπτών σκηνή του ριφιφί στην ανθολογία του παγκόσµιου κινηµατογράφου Και να σκεφτείς ότι ο Ντασσέν το γύρισε επειδή δεν είχε φράγκο!
Το φιλµ νουάρ που έχει γράψει ιστορία

Βαθµοί:10

(55 χρονών και δεν έχει ούτε µία ρυτίδα)

Από τον Γκαίτε στον Κέιτζ µέσω Ντίσνεϊ

Αλλο στίχος του Γκαίτε, άλλο «Φαντασία» του Ντίσνεϊ και άλλο… «Υποψήφιος µάγος» (Τhe sorcerer’s apprentice). Πού κολλάνε όλα αυτά; Ολα, υποστηρίζουν οι παραγωγοί της ταινίας, ξεκίνησαν το… 1797 µε το ποίηµα του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε «Der Ζauberlehrling», που περιέγραφε την περιπέτεια ενός µαθητευόµενου µάγου µε ένα παλιό σκουπόξυλο. Εκατό χρόνια αργότερα, ο γάλλος συνθέτης Πολ Ντικάς εµπνεύστηκε από το συγκεκριµένο ποίηµα και δηµιούργησε το συµφωνικό έργο «L’apprenti sorcier» που έγινε γρήγορα δηµοφιλές στο φιλόµουσο κοινό. Και το 1937 ο Walt Disney, σε συνεργασία µε τον διάσηµο µαέστρο Λέοπολντ Στοκόβσκι, αποφάσισε να εντάξει την κλασική αυτή σύνθεση σε µια µικρού µήκους ταινία κινουµένων σχεδίων µε τίτλο «Τhe Sorcerer’s Αpprentice», που στη συνέχεια επεκτάθηκε για να γίνει µία από τις πιο διάσηµες ταινίες κινουµένων σχεδίων όλων των εποχών, η γνωστή σε όλους «Φαντασία». Σήµερα, λοιπόν, εβδοµήντα χρόνια µετά την πρώτη κυκλοφορία του αριστουργήµατος του Disney, οι δαιµόνιοι παραγωγοί του Χόλιγουντ φέρνουν µια νέα εκδοχή του κλασικού πια έργου στη µεγάλη οθόνη.

Ετσι, έχουµε τον Νίκολας Κέιτζ να είναι ένας µάγος αυθεντία στο είδος του, να ζει στο σηµερινό Μανχάταν και να προσπαθεί να προστατεύσει την πόλη από τις σκοτεινές δυνάµεις που απειλούν να την καταστρέψουν, µε αρχηγό τον Αλφρεντ Μολίνα. Επειδή, όµως, δεν µπορεί να τα καταφέρει µόνος, προσλαµβάνει έναν µαθητευόµενο _ Τζέι Μπαρούσελ _ φαινοµενικά συνηθισµένο νεαρό που όµως διαθέτει µαγικές δυνάµεις. Ο µάγος δίνει στον απρόθυµο συνεργό του ένα δυνατό πρώτο µάθηµα για την τέχνη και την επιστήµη της µαγείας, και µαζί αυτοί οι δύο µάλλον αταίριαστοι συνεργάτες αναµετρώνται µε τους πιο αδίστακτους κακούς όλων των εποχών.

Αν και το φιλµ «Υποψήγιος µάγος» δεν αποτελεί ριµέικ της «Φαντασίας», η σκηνοθεσία του Τζον Τέρτελταουµπ κάνει µερικές «αναφορές» σε αυτήν. Οσο για τους σεναριογράφους της ταινίας _ Ματ Λόπεζ, Νταγκ Μάιρο, Κάρλο Μπέρναρντ _ που πιστεύουν ότι η µαγεία είναι για τη φυσική ό,τι η αλχηµεία για τη χηµεία, προσπαθούν να µας πείσουν πως οι µάγοι υπακούν στους νόµους της φυσικής, απλά αυτοί οι νόµοι δεν έχουν γίνει ακόµα γνωστοί. Μεγάλη κουβέντα. Σε µια συνθισµένη ψηφιακή και µεταλλαγµένη περιπέτεια.

«Υποψήφιος µάγος»

Στην εποχή της παγκοσµιοποίησης της φτώχειας, η µαγεία φοριέται σαν µόδα Πώς να σώσεις τον κόσµο µε µάγια από την τρόικα που µας

καπέλωσε;

Βαθµοί: Αλχηµείες του Χόλιγουντ

Αισιόδοξα απαισιόδοξοι

Τι να πρωτοπείς για το µιούζικαλ «Τραγουδώντας στη βροχή» (Singin’ in the rain), που έχει µεγαλώσει από το 1952 γενιές και γενιές σινεφίλ… Είναι το φιλµ που εκφράζει το συναίσθηµα «ζω αισιόδοξα απαισιόδοξος». Με τη σκηνή του τραγουδιού και τον Τζιν Κέλι να τραγουδάει και να χορεύει µέσα στη βροχή να σου αναπτερώνουν για πάντα το ηθικό και να σκέφτεσαι: «ο βρεγµένος, τη βροχή δεν τη φοβάται».

Ενα πρωταγωνιστικό ζευγάρι του βωβού κινηµατογράφου καλείται να περάσει µε επιτυχία στον οµιλούντα. Και ο Τζιν Κέλι µετατρέπει την τελευταία του βουβή ταινία σε οµιλούσα µε µεγάλη επιτυχία εν αντιθέσει µε τη συµπρωταγωνίστριά του Λίνα Λαµόντ (Τζιν Χάγκεν), η οποία έχει απαίσια φωνή και χρειάζεται ντουµπλάρισµα. Αυτόν τον ρόλο αναλαµβάνει η καλλίφωνη Κάθι Σέλντεν, την οποία ερµήνευσε στο πλευρό του Τζιν Κέλι η 19χρονη τότε Ντέµπι Ρέινολντς.

Το «Τραγουδώντας στη βροχή» είναι και µια προβληµατική πάνω στην αλλαγή που φέρνει η τεχνολογία στη ζωή. Κι αυτή η σπουδή ξετυλίγεται µέσα από µια υπέροχη ιστορία, που υµνεί τη χαρά, την παιδικότητα που έχει χιούµορ, αυτοσαρκασµό κι έναν δυνατό µύθο. Υπάρχουν, όµως, και χαριτωµένες εκτός σκηνής ιστορίες, όπως ότι ο Τζιν Κέλι βρεχόταν την ώρα που τραγουδούσε το «Singin’ in the rain» όχι µόνο µε νερό αλλά και µε γάλα, για να γράφει καλύτερα η βροχή στην κάµερα. Οτι ο Κέλι ήταν σαράντα ετών όταν χόρεψε µέσα στη βροχή το «Singin’ in the rain» για την οµώνυµη ταινία του Στάνλεϊ Ντόνεν. Δεν µπορούσε να φανταστεί ότι αυτή η εικόνα του θα γινόταν κοµµάτι της παγκόσµιας ιστορίας του σινεµά. Το µόνο που ήξερε ήταν ότι είχε προβάρει κιόλας τη σκηνή αµέτρητες φορές και στα γυρίσµατα είχε σαράντα πυρετό. Εξάλλου πάντα έλεγε ότι ήταν καλύτερος όχι στο «Τρία κορίτσια και τρεις ναύτες», την πρώτη κοινή σκηνοθετική δουλειά του µε τον Ντόνεν και συµπρωταγωνιστές τον Φρανκ Σινάτρα και τη Μέριλιν Μονρόε, αλλά στο «Τραγουδώντας στη βροχή». Ενα φιλµ, πάντως, που άρεσε, αλλά δεν ενθουσίασε (ήρθε όγδοο στο box office εκείνη τη χρονιά) και δεν πήρε κανένα Οσκαρ.

Επίσης, το τραγούδι «Singin’ in the rain» δεν γράφτηκε για την ταινία.

Αντιθέτως, η ταινία γυρίστηκε γι’ αυτό και γι’ άλλα τραγούδια που ο παραγωγός της Αρθουρ Φριντ είχε γράψει µαζί µε τον συνθέτη Νάτσιο Χερµπ Μπράουν, είκοσι ολόκληρα χρόνια πριν! Ακούστηκε δε, πρώτη φορά, στο «Ηollywood revue» το 1929, ενώ το τραγούδησε και η Τζούντι Γκάρλαντ το 1940 στην ταινία «Little Νellie Κelly». Το 1971, όταν ο Στάνλεϊ Κιούµπρικ στο «Κουρδιστό πορτοκάλι» έδωσε στο τραγούδι κόντρα ρόλο βάζοντας τον πρωταγωνιστή του (Μάλκολµ Μακ Ντάουελ) να το χορεύει στην περίφηµη σκηνή του βιασµού, λέγεται, πως ο Κέλι προσεβλήθη τόσο, ώστε όταν συνάντησε τον Μακ Ντάουελ σε µια εκδήλωση, του επιτέθηκε…

«Τραγουδώντας στη βροχή»

Σε συµπτώσεις ή σε αποφάσεις οι µεγάλες στιγµές της ζωής µας;
Ζω αισιόδοξα απαισιόδοξα και τραγουδώ µέσα στη

βροχή

Η µελαγχολία χορεύεται και τραγουδιέται

Βαθµοί:10

(υπεράνω)

Αναρχικός Ζαν Λικ Γκοντάρ

Ο πιο αναρχικός, ανατρεπτικός και αυτοκαταστροφικός Ζαν Λικ Γκοντάρ υπάρχει στον «Τρελό Πιερό» (Ρierrot le fou). Το ίδιο το δαιµόνιο παιδί της νουβέλ βαγκ λέει πως «οι ταινίες είναι σαν το πεδίο της µάχης, υπάρχει αγάπη, µίσος, δράση, βία, θάνατος, µε µια λέξη συνάισθηµα» και κάνει ποίηση το παιχνίδι του: ο χαµένος τα παίρνει όλα. Αν άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου, του καλλιτέχνη είναι χάος. Ετσι, εδώ ο Γκοντάρ είναι τρυφερός, απάνθρωπος, αληθινός σουρεαλιστής, τροµακτικός, ειρωνικός, αυθάδης και Παιδί. Διαλύει όλες τις νόρµες της καλής συµπεριφοράς και τους κανόνες της κλασικής αφήγησης και κερδίζει _ ‘65 _ το Χρυσό Λιοντάρι σκηνοθσίας στο Φεστιβάλ Βενετίας.

Κι όλα αρχίζουν συµβατικά: µε τον ήρωα _ Ζαν Πολ Μπελµοντό αγνώριστος και αντιστάρ _ να βρίσκεται εγκλωβισµένος σε έναν γάµο που τον βοήθησε στην κοινωνική του ανέλιξη, αλλά τον έχει βυθίσει στην ανία. Η τυχαία συνάντησή του µε τη Μαριάν _ Αννα Καρίνα, η µούσα του σκηνοθέτη _, έναν παλιό του έρωτα, είναι η αφορµή που έψαχνε για να τα τινάξει όλα στον αέρα και να αποδράσει µαζί της προς άγνωστη κατεύθυνση. Αφού σβήσουν τα ίχνη τους και αποµονωθούν σαν σύγχρονοι ναυαγοί θα εξασφαλίσουν τα προς το ζην µε τα πιο απίθανα κόλπα φτάνοντας µέχρι τον γαλλικό Νότο. Εκεί θα γίνει το οριστικό ξεκαθάρισµα λογαριασµών και η ρήξη µε την αστική, συµβατική, κοινωνία.

Πειραµατισµός, νεωτερισµός και αντισυµβατικές ιδέες εκφράζονται µε έντονα χρώµατα, σε µια ταινία την εποχή που στην Ευρώπη και ειδικά στη Γαλλία επικρατεί µια ατµόσφαιρα που µυρίζει µπαρούτι _ λίγο πριν από τον γαλλικό Μάη του ‘68.

Το ίδιο εκρηκτικός είναι και ο αυθορµητισµός στον «Τρελό Πιερό», που δεν είναι παρά ένα περίεργο road trip χωρίς ουσιαστική _ ή καλύτερα γεωγραφική _ αφετηρία και τέλος. Ενα road trip ιδεών, ερωτηµάτων και επίκαιρων σχολιασµών χωρίς να ακολουθούνται φόρµες. Μια µατιά σε αναπάντητα ερωτήµατα. Ο υλισµός και ο πολιτισµός, η έλλειψη επικοινωνίας, οι αρχετυπικές ασυµβατότητες των δύο φύλων. Και σήµερα, 50 χρόνια µετά την έκρηξη της νουβέλ βαγκ που άλλαξε για πάντα τους κανόνες της αφήγησης στον παγκόσµιο κινηµατογράφο, η ταινία αυτή δεν είναι «για ειδικό κοινό». Είναι, απλώς για κοινό µε συναίσθηµα και µυαλό. Και αξίζει να ξαναθυµηθούµε τη δήλωση του Γκοντάρ στο φετινό Φεστιβάλ των Καννών υπέρ της Ελλάδας: «Θα έπρεπε να ευχαριστήσουµε την Ελλάδα. Είναι η Δύση που χρωστάει στην Ελλάδα. Η φιλοσοφία, η δηµοκρατία, η τραγωδία… Πάντα ξεχνάµε τη σχέση ανάµεσα στην τραγωδία και τη δηµοκρατία.

Χωρίς Σοφοκλή δεν θα υπήρχε Περικλής. Χωρίς τον Περικλή δεν θα υπήρχε Σοφοκλής. Ο τεχνολογικός κόσµος στον οποίο ζούµε τα χρωστά όλα στην Ελλάδα. Ποιος ανακάλυψε τη λογική; Ο Αριστοτέλης… Ολος ο κόσµος χρωστάει χρήµατα σήµερα στην Ελλάδα. Θα µπορούσε να ζητήσει από τον σηµερινό κόσµο µας χιλιάδες εκατοµµύρια για τα πνευµατικά της δικαιώµατα και θα ήταν λογικό να της τα δώσουµε».

«Ο τρελός Πιερό»

Ποίηση και αναρχία: µε µια έκρηξη στο κεφάλι του επαναστάτη τελειώνει η ασχήµια Οπως δεν έχουµε ξαναδεί τον Ζαν Πολ Μπελµοντό Αναρχικοί, απελπισµένοι, αλλά ποτέ παραδοµένοι

Βαθµοί:10

(ο πιο απελπισµένος Ζαν Λικ Γκοντάρ)

Θαµπώνει το άστρο του Κρουζ

Κατασκοπική κωµωδία το «Επικίνδυνες παρέες» (Κnight and day), µε τον Τοµ Κρουζ να «βλέπει» το αστέρι του να θαµπώνει, ύστερα από µία εικοσιπενταετία λαµψης. Είναι ένας µυστικός πράκτορας που γνωρίζεται µε τη γοητευτική Κάµερον Ντίαζ στη διάρκεια µιας πτήσης. Και ξαφνικά, όλα θα αλλάξουν στις ζωές τους, καθώς µέσα από αναπάντεχες καταστάσεις και περιπετειώδεις στιγµές, ο ριψοκίνδυνος πράκτορας θα βρεθεί µπλεγµένος στα δίχτυα του έρωτα και η Ντίαζ, αν και «γυναίκα της διπλανής πόρτας», θα βιώσει τις πιο περίεργες καταστάσεις της ζωής της. Εντάξει. Δεν περιµένεις από τέτοιου είδους περιπέτειες να είναι αριστουργήµατα, αλλά εδώ απουσιάζει και η παραµικρή πρωτοτυπία, µια «τσαχπινιά» που θα απογειώσει τη σύµβαση. Κάτι που δεν το κάνει ούτε το σενάριο του Πάτρικ Ο’ Νιλ. Ούτε η σκηνοθεσία του Τζέιµς Μάνγκολντ. Κι ας έχει κάνει τη σκηνοθεσία σε 6 κινηµατογραφικές ταινίες και µερικές ήταν υποψήφιες για Οσκαρ («3: 10 Τo Υuma»), ή δούλεψε το φιλµ «Walk the Line» _ Οσκαρ Α’ γυναικείου ρόλου για την ερµηνεία της Ρις Γουίδερσπουν. Είχαν προηγηθεί οι ταινίες «Κέιτ και Λέοπολντ» µε τους Μεγκ Ράιαν και Χιου Τζάκµαν (υποψήφια για 2 Χρυσές Σφαίρες) και «Το κορίτσι που άφησα πίσω» µε Γουινόνα Ράιντερ και Αντζελίνα Ζολί (η οποία έλαβε και Οσκαρ Β’ γυναικείου ρόλου).

Βαθµοί: 3

(άγευστο γλειφιτζούρι)