Τότε που ήμασταν τρελοί κι ευτυχισμένοι

Το «Νσυν» επιστρέφει στο τελευταίο καλοκαίρι που αντικρύσαμε με συλλογική περηφάνια. Στο «μυθικό» 2004 των Ολυμπιακών Αγώνων, του Εuro και της πιο αισιόδοξης εικόνας που έχει εκπέμψει η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.

Ηταν η καλύτερη εκκίνηση για τον 21ο αιώνα. Εξι χρόνια μετά, θυμίζει έναν χαμένο παράδεισο.

Ερώτηση: Πόσα χρόνια πέρασαν από το 2004; Η σωστή απάντηση δεν βρίσκεται στο ημερολόγιο. Από εκείνο το καλοκαίρι των θαυμάτων, όταν πιάναμε κάρβουνο και γινόταν χρυσάφι, μας χωρίζει βάθος απροσμέτρητο. Σχεδόν τίποτε δεν είναι ίδιο κι ούτε φαίνεται στον ορίζοντα η προοπτική να γίνει Ηταν η τελευταία χρονιά που υπήρξαμε ως λαός «τρελοί κι ευτυχισμένοι», όπως έγραφε ένα σύνθημα σε τοίχο. Από τότε κύλησε πολύ νερό στον μύλο του εθνικού αυτοχειριασμού μας. Δεν θα ξαναζήσουμε τη συγκίνηση της Λισαβώνας σαν αύριο, 4 Ιουλίου: ένας ολόκληρος λαός να φωνάζει «Σήκωσέ το το τιμημένο» κι ο Χαριστέας να στέλνει την μπάλα στα δίχτυα της Πορτογαλίας. Δεν θα ακουστεί ξανά κάποιος σαν τον δρα Ζακ Ρογκ να λέει σε παγκόσμια ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση, το βράδυ της 29ης Αυγούστου 2004 «Εφκαριστούμε Ατθένα, εφκαριστούμε Ελλάνδα»- στην πιο συγκλονιστική απόδοση σπασμένων ελληνικών που ακούστηκε ποτέ.

Κι αν είναι υπερβολή να κρίνεται το διεθνές κύρος μιας χώρας σε μια ποδοσφαιρική συνάντηση, ή σε μια διεθνή αθλητική διοργάνωση, υπάρχουν και γεγονότα που έκαναν εκείνο το καλοκαίρι διαφορετικό, και ας ήταν μια χρονιά με δύο εκλογικές αναμετρήσεις, που έστειλαν το εκκρεμές από τη μια πλευρά του πολιτικού φάσματος στην άλλη. Ο ηττημένος εκείνης της περιόδου είχε ρόλο στην εθνική σκακιέρα.

Πρωτοβουλίες
Ο Κώστας Σημίτης με τον αέρα της επιτυχημένης προεδρίας που έκανε την προηγούμενη χρονιά παίρνει πρωτοβουλίες στην Ευρώπη για το Ευρωσύνταγμα και δεν τον αγνοούν οι Ευρωπαίοι. Η κυβέρνηση του αντίπαλου κόμματος τον σιγοντάρει. Και οι Ελληνες βρίσκουν φυσιολογικό να συζητούν για το ενδεχόμενο να του προταθεί κάποιος ρόλος στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Υπήρχε ακόμη εθνική αυτοπεποίθηση στη νότια πλευρά της Βαλκανικής. Κι αυτό τους έκανε όλους ευτυχείς και ικανοποιημένους- ακόμη και στο πολύπαθο ελληνικό πρωτάθλημα: ο Παναθηναϊκός κατέκτησε το νταμπλ, αλλά οι φίλαθλοι του Ολυμπιακού πανηγύριζαν την άφιξη του βραζιλιάνου σούπερ σταρ Ριβάλντο στο λιμάνι.

Η Ελλάδα γοήτευε τον πλανήτη εκείνο το καλοκαίρι. Το βράδυ της 13ης Αύγουστου του 2004 η ανθρωπότητα υποκλίθηκε στο μεγαλείο που ανέδειξε η τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων. Οι όπου Γης επικριτές μας, που μήνες πριν αμφισβητούσαν την ικανότητα της Ελλάδας να οργανώσει τους Αγώνες, έκαναν πίσω και επιδόθηκαν σε διθυράμβους για την επιτυχία. Εκείνος ο καθολικός έπαινος ακούγεται από πολύ μακριά και σχεδόν απίστευτος σήμερα. Ολοι πλέον μιλούν για τον ελληνικό κατήφορο, για μια ανυπόληπτη χώρα με μια «τελειωμένη» κοινωνία.

Κι όμως πέρασαν μόλις πέντε καλοκαίρια από τότε που τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, μεγάλες εφημερίδες και ισχυρά τηλεοπτικά δίκτυα δεν φείδονταν εγκωμίων για τους Ελληνες και πήραν πίσω την προγενέστερη καχυποψία τους.

Το ίδιο το CΝΝ ζήτησε συγγνώμη για την κριτική του. Ο σκληρός ελβετός επιθεωρητής Οσβαλντ, που είχε γίνει ο εφιάλτης μας στην προολυμπιακή περίοδο, υποκλίθηκε. Κάτι που δεν θα κάνουν απ΄ ό,τι φαίνεται ποτέ ο Ολι Ρεν και ο Ντομινίκ Στρος – Καν.

Καθαρή πόλη
Οι ύμνοι της διεθνούς κοινότητας δεν ήταν υπερβολικοί. Αυτό εισέπρατταν ο επισκέπτες μας εκείνο το καλοκαίρι. Η Ελλάδα είχε μετατραπεί ξαφνικά σε χώρα- μοντέλο και η Αθήνα σε ιδανική πόλη. Καθαρή πόλη. Περισσότερες από 1.500 προσόψεις πολυκατοικιών αναπλάστηκαν. Οι Αθηναίοι παράτησαν τα Ι.Χ. και έκαναν τις διαδρομές τους με τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Καινούργιοι λεωφορειόδρομοι έδωσαν στα λεωφορεία μέση ταχύτητα 40 και 50 χιλιομέτρων την ώρα. Οι συρμοί περνούσαν από τους σταθμούς κάθε 3-4 λεπτά. Με τα ΗΣΑΠ κινούνταν 400.000 επιβάτες την ημέρα, το Μετρό μετέφερε πάνω από 500.000, ο Προαστιακός 35.000 και το Τραμ 50.000 άτομα ημερησίως. Μια άλλη Αθήνα. Οσοι κινούνται ακόμη με τα αυτοκίνητά τους, τηρούν με ευλάβεια τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, δεν παραβιάζουν τις διαγραμμίσεις, ούτε καν διαπληκτίζονται τα πρωινά στα φανάρια. Τα ολυμπιακά εργοτάξια ολοκληρώνουν τις υποδομές στην ώρα τους. Οι Ελληνες έβγαζαν παντού τον καλύτερο εαυτό τους.

Και βέβαια το πιο μεγάλο επίτευγμα ήταν το θαύμα των εθελοντών. Πάνω από εξήντα χιλιάδες αγόρια και κορίτσια ανέλαβαν ρόλους στη διοργάνωση των Αγώνων και έβαλαν τη σφραγίδα τους με το χαμόγελο και τη ζωντάνια τους. Η Ελλάδα κέρδιζε τις εντυπώσεις και ξεπερνούσε τον διασυρμό από την υπόθεση Κεντέρη- Θάνου. Γέμισε τις μπαταρίες της κι έδωσε κεκτημένη ταχύτητα και στην επόμενη χρονιά: η εθνική ομάδα Μπάσκετ στέφθηκε πρωταθλήτρια Ευρώπης το 2005 και η ξεχασμένη ελληνική ποπ μεγαλούργησε στη Γιουροβίζιον με την Ελενα Παπαρίζου. Η Ελλάδα εκείνο το καλοκαίρι του 2004 έκανε το άλμα προς το μέλλον της- ή, έτσι νόμιζε. Μόλις έξι χρόνια αργότερα αποδεικνύεται ότι επρόκειτο για άλμα στο κενό.

Θυμάμαι εκείνο το καλοκαίρι…
Του Νικόλα Ζώη

Εχουν περάσει 2.159 ημέρες από το βράδυ που ο Αγγελος Χαριστέας σημείωσε το νικητήριο γκολ στον τελικό του Εuro και 2.103 από τη νύχτα που το φύσημα ενός κοριτσιού έσβησε την ολυμπιακή φλόγα της Αθήνας. Ποια είναι σήμερα, παραμονή της έκτης επετείου του θριάμβου της Πορτογαλίας, η πιο δυνατή μας ανάμνηση από το καλοκαίρι του 2004; Ποιο συναίσθημα έχει μείνει ζωντανό μετά το τέλος των πανηγυρισμών; Την απάντηση μάς δίνει μία ενδεκάδα Ελλήνων, που είτε ως δημόσια πρόσωπα είτε ως απλοί θεατές έζησαν τις ένδοξες εκείνες εποχές και τις συγκρίνουν με τη σημερινή συγκυρία.

Γιώργος Καπουτζίδης,
σεναριογράφος
Η όμορφη πόλη
Ηταν όντως πολύ όμορφο εκείνο το καλοκαίρι. Εχω δύο εικόνες αποτυπωμένες στο μυαλό μου. Η πρώτη, είναι η πόλη τόσο όμορφη, όσο δεν την έχω ξαναδεί ποτέ. Είχα πάει σχεδόν σε όλες τις εγκαταστάσεις των Ολυμπιακών Αγώνων, η Αθήνα ήταν πεντακάθαρη, οι συγκοινωνίες πάντα στην ώρα τους, και το κλίμα που επικρατούσε, επειδή ως Ελληνες είχαμε δημιουργήσει κάτι τόσο υπέροχο, ήταν φοβερό. Μερικά χρόνια μετά πήγα και στο Πεκίνο, και αυτή τη ζωντάνια δεν την είχα συναντήσει. Η δεύτερη εικόνα είναι από τους πανηγυρισμούς για το Εuro, όταν έβλεπες ακόμα και νεαρά κορίτσια να μη φοβούνται να κυκλοφορούν στις 2 η ώρα τη νύχτα. Είχα χαρεί πολύ επίσης όταν είχα δει μετανάστες να πανηγυρίζουν κρατώντας την ελληνική σημαία. Είχα νιώσει ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα που αξίζει να υποστηρίξουν όλοι. Νοσταλγώ εκείνες τις μέρες, γιατί σήμερα βγαίνουμε στους δρόμους για άλλους λόγους. Είμαι αισιόδοξος, αλλά δεν ξέρω αν τα πράγματα θα ξαναγίνουν όπως τότε.

Ελένη Ράντου,
ηθοποιός
Ενα κλίμα αισιοδοξίας
Νομίζω ότι το καλοκαίρι του 2004 είναι η τελευταία ανάμνηση τεράστιας ψυχικής ανάτασης που έχω. Παρά την εκλογική αλλαγή, υπήρχε μια αισιοδοξία ως προς τα πολιτικά, και ένα κλίμα αισιοδοξίας. Το Εuro και οι Ολυμπιακοί Αγώνες συνέβαλαν σε ένα γενικότερο αίσθημα υπερηφάνειας, που καμία σχέση δεν είχε με τη φετινή ταπείνωση. Είχα πάει στην Πορτογαλία, για να δω την προσπάθεια της Εθνικής. Μου θύμιζε τη μάχη του Δαβίδ με τον Γολιάθ. Η τελετή του Παπαϊωάννου αργότερα ήταν απλά υπέροχη. Εξι χρόνια μετά, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Και φυσικά δεν μιλάω για το αποτέλεσμα της Εθνικής στο Μουντιάλ, αλλά για τη γενικότερη συγκυρία. Ο Ελληνας έχει γενικά την αίσθηση της ήττας, άσχετα με την εμφάνισή μας στη Νότια Αφρική. Πού οφείλεται αυτό; Στο ότι ενώ το 2004 είχαμε ξεπεράσει κατά πολύ τις δυνατότητές μας, νομίζω ότι σήμερα είμαστε πιο χαμηλά ακόμα και από αυτές.

Κατερίνα Ρήγα,
οδοντίατρος
Χαρούμενα πρόσωπα
Ειδικά τους Ολυμπιακούς Αγώνες τους έζησα από κοντά. Παρακολουθήσαμε οικογενειακώς πολλά αθλήματα για πρώτη φορά, και φυσικά είχαμε εντυπωσιαστεί. Η ατμόσφαιρα ήταν παντού γιορτινή, αλλά το πιο εντυπωσιακό ήταν το αντίκτυπο στην ίδια την πόλη. Είδα τους δρόμους του κέντρου να εξωραΐζονται και να καθαρίζονται, είδα την όψη των κτιρίων να ομορφαίνει. Θυμάμαι να μπαίνουμε στο Μετρό και να βλέπουμε μόνο χαρούμενα πρόσωπα. Συγκρίνοντας όμως όλα αυτά με τη σημερινή κατάσταση, έχω την αίσθηση ότι εκείνη η προσπάθεια σχεδόν καταρρέει. Ελπίζω τουλάχιστον όσο δυσκολεύουν τα πράγματα, η αισιοδοξία μας να γίνεται όλο και μεγαλύτερη.

Πέτρος Μάρκαρης,
συγγραφέας
Δύο θαύματα μαζί
«Μέγα θαύμα τρεις ημέρες, το πολύ σαράντα μέρες», έλεγε η συχωρεμένη η μάνα μου. Το καλοκαίρι του 2004 συνέβησαν σ΄ εμάς δυο θαύματα μαζί. Το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου και οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Μετά, η χώρα σωριάστηκε χάμω εξουθενωμένη από την υπερπροσπάθεια, όπως όλοι οι αγύμναστοι αθλητές. Τα θαύματα είναι μια μοναδική πηγή ευφορίας, έχουν όμως δυο κακά: είναι μη επαναλαμβανόμενα και ρέπουν προς την ασυνέχεια. Το θαύμα του ποδοσφαίρου δεν το επαναλάβαμε ποτέ ξανά. Και η ευφορία των Ολυμπιακών όχι μόνο δεν συνεχίστηκε, αλλά σήμανε την αρχή του τέλους που ζούμε τώρα. Δανάη Δάσκα,
κειμενογράφος
Γήπεδα ξεφυτρώνουν παντού
«Εχετε πετύχει ποτέ κάτι παιδάκια που ενώ βρίσκονται στο υπερλούναπαρκ με τα υπερπαιχνίδια, αυτά απλά κοιτάνε σαν χαμένα; Ετσι ήμουν το 2004. Φυτρώνανε γέφυρες και γήπεδα και πεζόδρομοι παντού. Δεν ήξερα πού στρίβουμε, πού περπατάμε και πού γελάμε. Οχι δεν είχα κανέναν προφητικό φόβο. Ηξερα ότι δύσκολα κάτι τόσο μεγάλο είναι και αληθινό, αλλά αυτό ίσως ήταν το μόνο που δεν είχε αλλάξει. Και όπως δεν μπόρεσα να ανέβω στη “ρόδα” τότε, έτσι δεν θα ανέβω και στο “τρενάκι του τρόμου” τώρα».

Εύη Σαουλίδου,
ηθοποιός
Μαγευτική τελετή έναρξης
Εκείνο το καλοκαίρι ήμουν σε περιοδεία και στη συνέχεια πήγα για κατασκήνωση στη Νότια Πελοπόννησο. Επρεπε να ανεβαίνουμε για προμήθειες στην Κορώνη και εκεί ένα βράδυ είδαμε την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων. Αν και δεν ήμουν στην Αθήνα, στον πυρήνα των γεγονότων, το θέαμα της τελετής έναρξης, σε συνδυασμό με το πνεύμα των διακοπών, ήταν κυριολεκτικά μαγευτικό. Ωστόσο, η «εθνική ανάταση» μιας χώρας δεν μπορεί να εξαρτηθεί από μια διοργάνωση ή από ένα καλοκαίρι. Οπως και η «κάθοδός» της δεν μπορεί να σηματοδοτηθεί από μια οικονομική κρίση. Είμαι πάντως δυστυχής που τα περισσότερα κτίρια των Ολυμπιακών Αγώνων σήμερα είναι αραχνιασμένα. Θα μπορούσαν να μετατραπούν σε οτιδήποτε. Υπάρχουν καλλιτέχνες που νοικιάζουν αισχρούς χώρους για παραστάσεις και εκθέσεις, με πολλά λεφτά. Δεν θα ήταν ωραίο αν ακολουθούσαμε το παράδειγμα του εκπαιδευτικού συστήματος του μαέστρου από τη Βενεζουέλα, που διδάσκει σε φτωχά παιδιά μουσική προσφέροντάς τους χώρο για πρόβες και χαρίζοντάς τους τα μουσικά όργανα;

Μάριος Μπουραντάς,
φοιτητής
Ενωσε τη χώρα
Μαθητής της Α΄ Λυκείου τότε, θυμάμαι τη χώρα να ζει κάτι ευχάριστα πρωτόγνωρο. Γι΄ αυτό και ο χλιαρός αρχικά ενθουσιασμός για το Εuro μεγάλωνε όσο προχωρούσε η διοργάνωση. Ειδικά το είδος του «καταπιεσμένου ελληνάρα» άρχισε να πιστεύει όλο και περισσότερο σε μια εθνική ομάδα, που κατάφερε να ενώσει τη χώρα. Για όλους πάντως τους Ελληνεςαν και ασυνήθιστοι σε μεγαλεία που μέχρι τότε ήταν μόνο ξένα- το Εuro είχε γίνει βίωμα και αντικείμενο συζήτησης σε κάθε χώρο. Χαρακτηριστικά, τον αγώνα με την Τσεχία τον είχα δει σε θερινό σινεμά του κέντρου, που τελευταία στιγμή ακύρωσε την ταινία της ημέρας για να προβάλει το ματς. Τελευταία στιγμή καταφέραμε να φέρουμε εις πέρας και τους Ολυμπιακούς Αγώνες, και φιλοξενώντας χιλιάδες ανθρώπους να γίνουμε το επίκεντρο του κόσμου. Νομίζω όμως πως έξι χρόνια μετά όλα αυτά μοιάζουν τελείως διαφορετικά. Αυτά που τότε μας έκαναν να χαιρόμαστε, σήμερα τα πληρώνουμε και θα τα πληρώνουμε ακόμα. Και τα έργα που κατασκευάστηκαν άλλαξαν την όψη της Αθήνας, όχι όμως απαραίτητα προς το καλύτερο.

Χρήστος Λούλης,
ηθοποιός
Η αρχή της ανάκαμψης
Ενας φύσει αισιόδοξος σαν εμένα είδε το 2004 σαν αρχή της Νέας Αρχής, την ανάκαμψη του γένους. Εuro, Ολυμπιακοί Αγώνες, η Αθήνα άλλαζε, οι άνθρωποι είχαν στόχο συλλογικό. Σαν ένας άνεμος που φύσαγε από πάνω μας τη σκόνη, και γυάλιζε έστω λίγο η ελπίδα ότι γινόμαστε κι εμείς ένα σωστό κράτος, ένας σωστός λαός. Εκανα λάθος. Σήμερα κυριαρχεί μια εξίσου μαζική αίσθηση, αυτή τη φορά ματαιότητας, κατήφειας, μιζέριας. Μήπως κάνουμε και σήμερα λάθος; Δε βαριέσαι. Πάλι Με Χρόνια Με Καιρούς Πάλι Δικά Τους Θα ΄ναι

Γεράσιμος Κατσούδας,
συμβασιούχος Δημοσίου
Η τελευταία εύθυμη νότα
Τους Ολυμπιακούς Αγώνες δεν τους παρακολούθησα όσο το Εuro. Το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα όμως ήταν αρκετό ώστε το καλοκαίρι του 2004 να γίνει η τελευταία στιγμή υπερηφάνειας, σε μια χώρα η οποία εκ γενετής μάς πληγώνει. Βέβαια, όπως όλα τα ωραία, τέλειωσε γρήγορα. Θα χρειαζόταν μάλιστα το στραπάτσο από την άσημη Εθνική Αλβανίας δύο μήνες μετά για να επιστρέψουμε στη γνώριμη ποδοσφαιρική πραγματικότητα. Αισθανθήκαμε όμως ενωμένοι, έστω και για ένα μήνα. «Ποδοσφαιρικά» λοιπόν, το νοσταλγώ το καλοκαίρι του 2004. Γιατί οι υπόλοιπες πτυχές της ελληνικής πραγματικότητας δεν ήταν και ποτέ καλύτερες ή υγιέστερες από σήμερα.

Αλκηστις Πρωτοψάλτη,
τραγουδίστρια
Χαραγμένο στην ψυχή μου
Το καλοκαίρι του 2004 είναι χαραγμένο στην ψυχή μου με πύρινα γράμματα. Θυμάμαι δύο συναισθήματα: πρώτον, πως είχα νιώσει πολύ υπερήφανη, όσο ποτέ στη ζωή μου, για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, με την ελληνική σημαία στα ύψη. Δεν θα ξεχάσω τις πρόβες με τους εθελοντές στον Ασπρόπυργο, την τελετή έναρξης που την παρακολούθησα ως θεατής, και την τελετή λήξης στην οποία εκπροσώπησα την Ελλάδα σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώνοντας τη φωνή μου με τις φωνές όλου του κόσμου. Δεύτερον, με το Εuro 2004, θυμάμαι ότι ήμουν στη Σχοινούσα. Τα τρία αυτοκίνητα που ήταν στο νησί ανεβοκατέβαιναν από το λιμανάκι στην πλατεία και κορνάρανε. Με όσους ξένους ήταν στα ιστιοπλοϊκά- Αγγλους, Πορτογάλους κ.λπ.- βάζαμε στοίχημα πως αν τους νικήσουμε θα τους πετούσαμε με τα ρούχα στη θάλασσα. Οπερ και εγένετο!

Στράτος Χειμωνάκης,
αστυνομικός
Σκληρή δουλειά
Το καλοκαίρι του 2004 τα πάντα έδιναν την αίσθηση της γιορτής. Ο κόσμος ένιωθε ευτυχισμένος, που η χώρα και ο πολιτισμός της προβάλλονταν μέσα από τις διακρίσεις στο Εuro και στη διοργάνωση των Ολυμπιακών. Μέχρι σήμερα χαιρόμαστε για εκείνες τις επιτυχίες μας, και είναι καλό που τις έχουμε για παράδειγμα. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι το καλοκαίρι του 2004 τα πράγματα δεν ήταν για όλους τόσο εύκολα. Για να έχει ο κόσμος τη δυνατότητα να διασκεδάζει με ασφάλεια, οι αστυνομικοί έπρεπε να δουλεύουμε πολύ σκληρά και κάτω από δύσκολες συνθήκες, χωρίς ρεπό, χωρίς διακοπές, κάτω από τον ήλιο. Και σήμερα μπορεί να μην υπάρχει το εύθυμο κλίμα εκείνης της μικρής περιόδου, η αγωνία όμως και ο φόβος για το άγνωστο αύριο μάς απασχολούν πλέον σχεδόν όλους.

Η τρέλα της Πορτογαλίας
Του Δημήτρη Δοντά

Ενα παραμύθι. Χωρίς δράκους και πριγκίπισσα, αλλά με γκολ και Κύπελλο. Ετσι μόνο μπορούν να περιγραφούν οι 23 μέρες που έζησαν όσοι βρέθηκαν στην Πορτογαλία και παρακολούθησαν την πορεία της εθνικής ομάδας προς την κορυφή της Ευρώπης. Μια πορεία που δεν είχε ξαναγίνει μέχρι τότε και πολλοί φοβούνται ότι δεν θα επαναληφθεί.

Oταν από το πόδι του Γιώργου Καραγκούνη η μπάλα κατέληγε στα δίχτυα του Ρικάρντο (6΄) στο εναρκτήριο παιχνίδι της Εθνικής στο Εuro 2004 κόντρα στη διοργανώτρια Πορτογαλία το απόγευμα της 12ης Ιουνίου (γήπεδο Ντραγκάο στο Πόρτο), ξαφνικά ήταν σαν να βρεθήκαμε όλοι- οι Ελληνες στο Πόρτο- σε ένα σύννεφο καπνού. Κομμάτια ενός ονείρου που έμελλε να φθάσει στην κορύφωσή του στις 4 Ιουλίου, με αντίπαλο ξανά την Πορτογαλία με πρωταγωνιστές δύο Αγγελους: τον Μπασινά στην εκτέλεση του κόρνερ και τον Χαριστέα στην κεφαλιά, που έφερε το πολυτιμότερο τρόπαιο στην ιστορία του ελληνικού αθλητισμού στην Ελλάδα, εκείνο το μαγικό βράδυ της 4ης Ιουλίου 2004.

Αυτά ήταν τα πρώτα σημάδια ενός σύμπαντος που ήδη είχε αρχίσει να συνωμοτεί υπέρ του Ρεχάγκελ και των παικτών του.

Γυρίζοντας λοιπόν έξι χρόνια πίσω, δεν ξέρεις τι να πρωτοδιηγηθείς. Ηταν απόγευμα, μιάμιση ώρα πριν από το εναρκτήριο παιχνίδι Πορτογαλίας- Ελλάδας. Ενας συνάδελφος δέχθηκε τηλεφώνημα από φίλο του, που του ευχήθηκε καλή επιτυχία. Μετά τη νίκη εναντίον των διοργανωτών, ο ίδιος φίλος τηλεφωνούσε ακριβώς μιάμιση ώρα πριν στον συνάδελφο για να… πάει γούρι. Και του έλεγε ότι βρισκόταν στο ίδιο σπίτι, με τους ίδιους ανθρώπους, καθισμένος στον ίδιο καναπέ και τρώγοντας την ίδια πίτσα.

Οι προλήψεις και τα γούρια είναι κομμάτι της ζωής των ανθρώπων που ασχολούνται με τον αθλητισμό (και όχι μόνο).

Αποχωρώντας από το γήπεδο του Αλγκάρβε στο Φάρο μετά την πιο γλυκιά ήττα της Εθνικής με 2-1 από τη Ρωσία (εξασφάλισε τη συμμετοχή της στην επόμενη φάση της διοργάνωσης), πλησιάσαμε τον (χρυσό όπως αποδείχθηκε) σκόρερ Ζήση Βρύζα. Και επάνω στην κουβέντα η συζήτηση πήγε και στα γούρια. «Αλήθεια Ζήση, εσύ έχεις κάποιο γούρι», ήταν η ερώτηση.

Και η απάντηση του διεθνούς φορ, άκρως αποκαλυπτική: «Η κόρη του συμπαίκτη μου στη Φιορεντίνα, μου έδωσε ένα κομποσκοίνι και μου ευχήθηκε να πάρουμε το Κύπελλο. Από τότε το φοράω συνεχώς. Δεν το αποχωρίζομαι. Ενα άλλο γούρι μου αφορά σε κάποια πράγματα που έκανα από το πρωί μέχρι την έναρξη του πρώτου αγώνα με την Πορτογαλία και εξακολουθώ να τα τηρώ σχεδόν ευλαβικά. Αν είμαστε στο ίδιο ξενοδοχείο, θα καθήσω για πρωινό στην ίδια καρέκλα. Θα φάω τα ίδια πράγματα. Θα κάνω τον ίδιο περίπατο. Θα ξαπλώσω την ίδια ώρα για ξεκούραση πριν από το ματς».

Και δεν ήταν ο μόνος. Ο Ντέμης Νικολαΐδης δεν αποχωριζόταν ένα Τshirt με τη φωτογραφία της κόρης του Μελίνας. Ο Στέλιος Γιαννακόπουλος και ο Βασίλης Τσιάρτας ήθελαν να φορούν πάντα τις βέρες τους. Επειδή όμως οι κανονισμοί της ΟΥΕΦΑ το απαγορεύουν πριν από το παιχνίδι φρόντιζαν να τις καλύψουν με ειδικές γάζες ώστε να μην μπορεί ο διαιτητής να τις διακρίνει και να τους ζητήσει να τις βγάλουν. Ο αρχηγός Θοδωρής Ζαγοράκης δεν αποχωριζόταν ποτέ τα διάφορα κομποσκοίνια και φυλαχτά που ήταν από το Αγιο Ορος. Ο Αγγελος Χαριστέας χαλάρωνε πριν από το παιχνίδι, είτε παίζοντας μπουζούκι είτε παίζοντας τάβλι με τον Γιώργο Καραγκούνη και τον Βασίλη Λάκη.

Ο Μιχάλης Καψής το είχε σε κακό να κάνει προπονήσεις πριν από τα παιχνίδια. Εκανε μόλις μία την παραμονή κάθε αγώνα και όλες τις υπόλοιπες ημέρες είχε πάντα πόνους. Οσον αφορά τον Τάκη Φύσσα και τον Κώστα Χαλκιά αποτελούσαν το αγχολυτικό της ομάδας. Πείραζαν τους συμπαίκτες τους, ενώ τα αγαπημένα τους πρόσωπα στις μιμήσεις ήταν ο Ρεχάγκελ και ο Καραγκούνης.

Τα τρία πρώτα παιχνίδια είχαν δώσει στην ομάδα εικόνα νικήτριας.

Και ο Τραϊανός Δέλλας, ο «κολοσσός» της ελληνικής άμυνας, όταν είχε ερωτηθεί για το πώς κρίνει την πορεία της ομάδας, είχε απαντήσει με τη φράση «βρεθήκαμε οι κατάλληλοι άνθρωποι, την κατάλληλη στιγμή, στο κατάλληλο σημείο».

Η επιτυχία της πρόκρισης μετέτρεψε έξαφνα τη Λισαβώνα σε… ελληνική παροικία. Οπου και αν γύριζες το μάτι σου, θα συναντούσες Ελληνες απ΄ όλα τα μέρη της Ευρώπης, αλλά και την Ελλάδα που είχαν ταξιδεύσει μέχρι την όμορφη πόλη από την οποία άρχισε τις εξερευνήσεις νέων θαλάσσιων δρόμων ένας σπουδαίος θαλασσοπόρος, ο Βάσκο Ντε Γκάμα.

Εξω από το ξενοδοχείο που διέμενε η αποστολή της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, οι ουρές των Ελλήνων ήταν τεράστιες προκειμένου να εξασφαλίσουν ένα εισιτήριο. Εκείνες τις ημέρες και 50.000 εισιτήρια θα ήταν λίγα για να ικανοποιήσουν τη ζήτηση. Και, αυτές οι επιτυχίες «τράβηξαν» και τους γνωστούς… μαϊντανούς. Που βρέθηκαν σαν κομήτες στα γήπεδα όπου αγωνιζόταν η Εθνική και εξαφανίσθηκαν από τις κερκίδες με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, ύστερα από τα πρώτα άτυχα αποτελέσματα στη μετά Εuro εποχή.

Η ντρίμπλα του Ζαγοράκη στον Λιζαραζού (65ο λεπτό) στο «Ζοζέ Αλβαλάδε» της Λισαβώνας αλλά και η εξαιρετική σέντρα με την μπάλα συστημένη στο κεφάλι του Χαριστέα, ο οποίος δεν δυσκολεύθηκε να νικήσει τον Μπαρτέζ, είναι μια φάση που δεν πρόκειται να ξεχάσει κανένας Ελληνας.

Με το σφύριγμα της λήξης από τον Σουηδό Φρισκ, λες και μεθυστικό αεράκι από τον Ατλαντικό σκέπασε τη Λισαβώνα και ένας μυθικός θεός ήρθε να ψιθυρίσει στα αυτιά παικτών, προπονητή, παραγόντων, δημοσιογράφων και κόσμου «μη βιάζεστε. Ακόμη δεν έχετε ζήσει ολόκληρο το όνειρο. ΤοΚύπελλο είναι δικό σας».

Και όλοι το πιστέψαμε. Την 1η Ιουλίου η Ελλάδα μετακόμισε ξανά στο Πόρτο αντιμετωπίζοντας την Τσεχία. Η Εθνική κέρδισε το κόρνερ- στο τελευταίο λεπτό της παράτασης- που έσπευσε να το εκτελέσει ο Τσιάρτας. Και ξαφνικά όλος ο κόσμος ψιθύριζε στις εξέδρες «άντε, μια κεφαλιά και φύγαμε για τελικό», καθώς ο Τσιάρτας έστηνε την μπάλα. Κι έτσι έγινε. Με την κεφαλιά του Δέλλα. Λες και κάποιο αόρατο χέρι είχε ακούσει τις ικεσίες εκατομμυρίων Ελλήνων.

«Το Κύπελλο θα το πάρουμε», έλεγε ο κόσμος. Και οι παίκτες, πριν από τον τελικό της 4ης Μαΐου. Υπήρχε τεράστια πίστη. Και βεβαιότητα. Το μόνο για το οποίο υπήρχε μια κάποια αγωνία ήταν το πότε θα μπει το γκολ και ποιος θα το σημειώσει. Το έκανε στο 57΄ ο Χαριστέας και για όλους εμάς που ζήσαμε αυτή την περιπέτεια της Πορτογαλίας, το υπόλοιπο του χρόνου μέχρι τη λήξη ήταν καθαρά διαδικαστικού χαρακτήρα. Οταν μάλιστα προς το τέλος του αγώνα μπήκε στο τερέν ο γνωστός Jimmy Jump πετώντας μια σημαία της Μπαρτσελόνα στο πρόσωπο του Λουίς Φίγκο, τότε είπαμε «αυτό ήταν, όλα έχουν τελειώσει πλέον». Το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Ξεχύθηκε στους δρόμους και τις πλατείες της Λισαβώνας. Και μαζί με τους υπέροχους φιλάθλους αυτής της πόλης πανηγύρισε την κατάκτηση του τροπαίου. Ο ποδοσφαιρικός πολιτισμός των Πορτογάλων ξεδιπλώθηκε μετά τον τελικό στους δρόμους της πρωτεύουσας. Λυπήθηκαν, έκλαψαν για την ήττα και την απώλεια του Κυπέλλου από την ομάδα τους. Πανηγύρισαν όμως, γιατί για λίγες μέρες έζησαν τη μεγαλύτερη γιορτή του ευρωπαϊκού ποδοσφαίρου. Και ήταν ευτυχισμένοι γι΄ αυτό.

Ηταν στιγμές που ένιωθες τη χαρά της μεγάλης ελληνικής επιτυχίας. Οταν όμως έπειτα από λίγες ημέρες η σκόνη είχε κατακάτσει, αναρωτιόσουν αν τέτοιο ποδοσφαιρικό πολιτισμό θα μπορούσες να δεις στην Αθήνα, με την Ελλάδα στη θέση της παρέας του Φίγκο και του Κριστιάνο Ρονάλντο.

Η επιτυχία της πρόκρισης μετέτρεψε έξαφνα τη Λισαβώνα σε… ελληνική παροικία

Ονειρο θερινής νυκτός

Θα μπορούσε να ήταν το καλοκαίρι της ζωής μας αν δεν είχε τόσο πολύ αμφισβητηθεί εκ των προτέρων και με τέτοιο πάθος συκοφαντηθεί εκ των υστέρων. Τέσσερις συντάκτες των «ΝΕΩΝ» γράφουν για τα λεφτά, το ντόπινγκ, το καμουφλάζ της αθηναϊκής μιζέριας αλλά και το τρόπαιο, τις ντελιριακές νύχτες και μέρες μας, τότε που ο Ρεχάγκελ ήταν Θεός και ο Παπαϊωάννου πρωτομάστορας του νεοελληνικού θαύματος.

Ξεχαστήκαμε στο πάρτι
Του Περικλή Δημητρολόπουλου

Ας υποθέσουμε ότι καθόμαστε στο κόκπιτ μιας χρονομηχανής. Θα θέλαμε να τραβήξουμε τον μοχλό για να επιστρέψουμε στο καλοκαίρι του 2004, τότε που υποθέταμε ότι η ποδοσφαιρική Ευρώπη υποκλινόταν στο θαύμα της κατάκτησης του Εuro και ότι- λίγες εβδομάδες αργότερα- ολόκληρος ο κόσμος παρακολουθούσε την ωραιότερη τελετή έναρξης από συστάσεως των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων; Η απάντηση θα έπρεπε να είναι κατηγορηματική: Οχι. Οσο και αν- ειδικά σήμερα- ο πειρασμός της νοσταλγίας είναι μεγάλος, όσο και αν η παρελθοντολαγνεία μάς αποσπά συστηματικά από το μέλλον.

Εκείνο το καλοκαίρι ζήσαμε ένα ατελείωτο πάρτι. Στο Εuro, με τη χαρά τού μαζεμένου καλεσμένου που αρχίζει να φλερτάρει διστακτικά το ωραιότερο κορίτσι της βραδιάς και τελικά του κλέβει την καρδιά. Στους Ολυμπιακούς, με τον κομπορρήμονα ενθουσιασμό του φιλόξενου οικοδεσπότη που βλέπει να πίνουν το ποτό τους στο σαλόνι του μερικά σελέμπριτις. Οπως στα περισσότερα πάρτι όμως, αυτό που σε φτιάχνει- το αλκοόλ, η μουσική, ο κόσμος- μπορεί και να σε χαλάσει. Μεθύσαμε με τα γκολ του Καραγκούνη και του Χαριστέα, χαρήκαμε επειδή σε εκείνο το οικουμενικό ταξίδι στο ιστορικό παρελθόν, που τόσο έχουμε ταλαιπωρήσει, αποφύγαμε την παγίδα της χολιγουντιανής χλαμύδας και του χουντικού κιτς, γεμίσαμε δικαίως αυτοπεποίθηση για την «άψογη διοργάνωση». Θα έπρεπε, όμως, να ξεχάσουμε το ξύλο στους μετανάστες που έκαναν το λάθος να πανηγυρίσουν μαζί μας και το σύνθημα «δεν θα γίνεις Ελληνας ποτέ Αλβανέ»; Να διαγράψουμε τη δήλωση μιας αθλήτριας ότι «η νίκη είναι στο DΝΑ του Ελληνα» που κάποιος συνάδελφος θα ήθελε να διδάσκεται στα σχολεία, τις γελοίες δικαιολογίες στους ελεγκτές του ντόμπινγκ, τα γιουχαΐσματα στον τελικό των 200 μέτρων; Η απάντηση θα έπρεπε να είναι και πάλι αρνητική.

Αύριο συμπληρώνονται έξι χρόνια από την κατάκτηση του Εuro. Αλλά ας γυρίσουμε άλλα δώδεκα χρόνια πίσω. Στη διοργάνωση του 1992, η Δανία κλήθηκε να αντικαταστήσει την τελευταία στιγμή την τότε Γιουγκοσλαβία. Οι παίκτες της σηκώθηκαν από τις παραλίες και, χωρίς προετοιμασία, κέρδισαν τον τελικό με ένα μεγαλειώδες 2-0 επί της παντοδύναμης Γερμανίας. Το ποδόσφαιρο που έπαιξαν δεν ήταν θεαματικό, αλλά πάντως δεν ήταν μια αμυντικογενής και ηρωική εκδοχή του κατενάτσιο. Οι Δανοί σήκωσαν την κούπα, πανηγύρισαν και η ζωή στη Δανία συνεχίστηκε.

Αυτό ήταν και το μεγαλύτερο λάθος μας. Κανονικά, τον Σεπτέμβριο του 2004 θα έπρεπε να συνεχιστεί η ζωή. Εκείνο που συνεχίστηκε, όμως, ήταν το πάρτι.

Θα έπρεπε να ξεχάσουμε το ξύλο στους μετανάστες που έκαναν το λάθος να πανηγυρίσουν μαζί μας και το σύνθημα «δεν θα γίνεις Ελληνας ποτέ Αλβανέ»;

Ξέρεις από βέσπα;
Της Ρούλας Γεωργακοπούλου

H γκρίνια των «προοδευτικών» φίλων μου για το Εuro δεν στάθηκε ικανή να μου χαλάσει τότε το κέφι. Ισα ίσα που μου έδωσε ευκαιρία να μελετήσω την ιδεολογία της καχυποψίας και να διαπιστώσω για άλλη μία φορά ότι στην Ελλάδα όσο πιο αριστερός αισθάνεσαι, άλλο τόσο σκίζεσαι να διαχωρίσεις τη θέση σου από την πλέμπα. Κι ας επικαλείται, στη χαρά της απάνω, τα «βαρίδια» του τσολιά. Μεταξύ μας, αστείο ποσόν, σύντροφοι…

Εν πάση περιπτώσει, το πανηγυρίσαμε όλοι- όλοι αντάμα κι ο ψωριάρης χώρια- και μετά άρχισε το μεγάλο στρες: θα θηλυκώσουν άραγε οι αψίδες του Καλατράβα ή θα μείνει το Ολυμπιακό μας όνειρο ξεσκούφωτο; Οι θεοσεβούμενοι, αυτοί που ζουν διαρκώς με τον φόβο της ύβρεως και το άγχος της τιμωρίας, βρήκαν αμέσως πάτημα, εγώ όμως στο «ατύχημα Κεντέρη» δεν εντόπισα καμία μεταφυσική. Μας είχε προειδοποιήσει άλλωστε ο Θανάσης Βέγγος πως άμα κάνεις τον πονηρό κινδυνεύεις να φας τα μούτρα σου ακόμη και με βέσπα, κι εδώ εμείς ήμασταν καβαλημένοι σε κοτζάμ Ηarley Davidson και πηγαίναμε με αμολυτά τα τιμόνια. Γι΄ αυτό, μήνες νωρίτερα, τότε που υπολόγιζα το Ολυμπιακό μπάτζετ μου για το πόσα εισιτήρια με παίρνει να αγοράσω, είχα αποκλείσει τους δρόμους ταχύτητας, έτσι από τσαντίλα.

Κάθησα εκστασιασμένη στις μπροστινές κερκίδες και με τη μηχανούλα μου φωτογράφιζα σχεδόν εξ επαφής την αβάσταχτη μοναξιά της Μάριον Τζόουνς η οποία«καθαρή πια»- έκανε το ένα αποτυχημένο άλμα μετά το άλλο. Κατόπιν κοίταζα σαν χαζή τη Γέλενα Ισινμπάγιεβα να προκαλεί τον ουρανό και όσο να προσγειωθεί στα στρώματα με τον πήχυ απείραχτο πάνω απ΄ το κεφάλι της, έλεγα μέσα μου: ναι δικαιούμαι κι εγώ λίγα δευτερόλεπτα ευφορίας που να πάρει…

Εξι χρόνια αργότερα πλησίασαν δυο κότερα αλλά οι χολωμένοι της ΠΝΟ δεν τα άφηναν να δέσουν κάβο. Το φάντασμα του Γκαγκάτση πλανάται πλέον πάνω από τον Ολυμπιακό, ο Ρεχάγκελ δεν δευτέρωσε το θαύμα του, ενώ στο υπέρκομψο Ταε Κβον Ντο αγωνίζονται οι επίλεκτοι του Αντώνη Σαμαρά χωρίς να τηρούν την ευγένεια και τον ιπποτισμό που απαιτούν οι πολεμικές τέχνες. Γύρω, τριγύρω το σκουπιδαριό που κάποτε πίστευε ότι θα μεταμορφωθεί σε «εσπλανάδα», με αναγκάζει να παραδεχτώ ότι Βαρκελώνη γεννιέσαι δεν γίνεσαι. Ηasta la Victoria siempre.

Το σκουπιδαριό που κάποτε πίστευε ότι θα μεταμορφωθεί σε «εσπλανάδα», με αναγκάζει να παραδεχτώ ότι Βαρκελώνη γεννιέσαι δεν γίνεσαι

Για τελευταία φορά χαρούμενος
Του Γιώργου Χρ. Παπαχρήστου

Στην αρχή δεν ήμουν πολύ ζεστός. «Πού να τρέχουμε τώρα, ρε παιδιά; Καθίστε να το δούμε στην τηλεόραση». Ο Χρήστος όμως ήταν πολύ πιεστικός και η Βάλια ακόμη περισσότερο. Και αν με τον Χρήστο θα μπορούσαμε να τα βρούμε ως άνδρες, με τη μικρή τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα. «Ελα ρε μπαμπά, έλα. Πάμε, δεν ακούς τι γίνεται;». Ακουγα, πώς δεν άκουγα. Είχε λαμπαδιάσει η Αθήνα από τα βεγγαλικά και η Ακρόπολη απέναντι φαινόταν κατακόκκινη. Επεφταν βροχή εκείνες οι φωτοβολίδες, οι κόκκινες με το αλεξίπτωτο που μένουν περισσότερη ώρα στον αέρα και φωτίζουν όλα γύρω. Μέχρι να επαναλάβω κάτι χαμένα από χέρι επιχειρήματα του είδους «θα μπλέξουμε, θα έχει μποτιλιάρισμα», ο Χρήστος έφερε μια σημαία- άκου τώρα, στο σπίτι μια σημαία ελληνική! «Πού τη βρήκες αυτή;». «Την είχε μέσα ένα περιοδικό». Πώς άλλαξε η ζωή μας έξι χρόνια μετά. Τότε, το καλοκαίρι του 2004, τα περιοδικά είχαν ένθετα σημαίες ελληνικές, τώρα τις επιδόσεις της Τζούλιας!

Κατεβήκαμε στον δρόμο. Δεν ήμαστε μόνοι. «Περιέργως», και οι απέναντι είχαν την ίδια ιδέα και οι δίπλα και οι από κάτω μας. Χαιρετηθήκαμε, γελάσαμε, τα παιδιά χοροπηδούσαν μαζί με τα άλλα παιδιά και ύστερα μπήκαμε στα αυτοκίνητα. Στο ακίνητο… αυτοκινούμενο ποτάμι της Βουλιαγμένης, κανείς δεν διαμαρτυρόταν. Αυτά δηλαδή που γίνονται κάθε μέρα όταν στομώνει εκεί στην Πλατεία Καλογήρων, καμία σχέση. Μόνο κόρνες ακούγονταν από παντού. Κόρνες, φωνές και ραδιόφωνα στη διαπασών όπου ένας απελπιστικά βραχνιασμένος τύπος έλεγε συνεχώς κάτι για ένα «πειρατικό».

Και να «το πειρατικό» από ΄δώ και δώσ΄ του «το πειρατικό» από ΄κεί, που κούρσεψε την Πορτογαλία και βούτηξε την κούπα- τέτοια, ακαταλαβίστικα για τους πολλούς αλλά πολύ οικεία στους μυημένους.

Με τα παιδιά να βουτάνε κάθε τόσο στο τιμόνι για να μετέχουν και εκείνα στο πανηγύρι με τις κόρνες, τη σημαία να κρέμεται πότε από το ένα παράθυρο και πότε από το άλλο, φτάσαμε κουτσά στραβά, ούτε κι εγώ ξέρω πώς, στο Σύνταγμα κατά τα μεσάνυχτα. Νύχτα το Σύνταγμα είναι μια κούκλα, με τη Βουλή και τα γύρω κτίρια των μεγάλων ξενοδοχείων φωτισμένα. Μάλιστα, εκείνη τη νύχτα της μεγάλης χαράς, είχε διατάξει η Ντόρα γενική φωταγώγηση της πόλης και ήταν ακόμη πιο όμορφο.

Παρατήσαμε το αυτοκίνητο στις αρχές της Πανεπιστημίου όπως και εκατοντάδες άλλοι. Πήγαμε με τα πόδια μέχρι τον Αγνωστο Στρατιώτη, αγκαλιαστήκαμε με άγνωστους ανθρώπους, χαιρετηθήκαμε με άλλους, περπατήσαμε την Αμαλίας από πάνω μέχρι κάτω, γελάσαμε, φωνάξαμε, χαρήκαμε.

Στην πλατεία είχα να πάω διαδηλωτής από το ΄74, τις μεγάλες νύχτες της αγρύπνιας από τη νύχτα που έπεσε η χούντα μέχρι το τέλος της εισβολής του δεύτερου Αττίλα στην Κύπρο. Ξαναβρέθηκα εκεί επτά χρόνια μετά, μισός δημοσιογράφος, μισός πανηγυριστής τη νύχτα της 18ης Οκτωβρίου 1981. Τούτη η νύχτα, τη νύχτα που τα παλικάρια του… Ρεχακλή κέρδισαν το Πανευρωπαϊκό, ήταν η τρίτη. Η τελευταία που ένιωσα πραγματικά χαρούμενος σε αυτή τη χώρα.

Τότε, το καλοκαίρι του 2004, τα περιοδικά είχαν ένθετα σημαίες ελληνικές, τώρα τις επιδόσεις της Τζούλιας!

Η Γκόλφω και τ΄ Αληθοτόπια
Της Νατάσας Μπαστέα

H σκηνή βαμμένη γαλανόλευκη. Οι κομπάρσοι περιμένουν με κομμένη ανάσα. Γκολ! Σιγά σιγά ξεθαρρεύουν. Κι άλλο γκολ. Απόκρουση. Πάλι γκολ. Λίγο πιο τολμηροί, λίγο πιο αισιόδοξοι. Κάνουμε την έκπληξη. Δεν το πιστεύουμε ούτε εμείς. Η βραχνή φωνή του σπορκάστερ και το κλισέ του «πειρατικού»: «Δεν περιγράφω άλλο». Το πειρατικό όμως, κουρσάρε μου, απαιτεί γνώση των θαλασσών και των κινδύνων. Και εμείς μόνο για άγνοια μπορούμε να υπερηφανευτούμε. Η παράσταση που δώσαμε πριν από έξι χρόνια εντάσσεται στη λαμπρή παράδοση των μπουλουκιών. Αυτοσχεδιασμοί, συρραφές έργων της τελευταίας στιγμής, γιούργια, η «Γκόλφω», χοροί και τραγούδια, κωμωδίες νούτικες, σκηνές από τραπέζια καφενείων, δράματα βουκολικά, ό,τι προαιρείστε για εισιτήριο, το «Τιμή και χρήμα» και χαρά- ψεύτικη και αληθινή.

Δεν ήταν χαρά όμως εκείνο. Ή, έστω, δεν ήταν μόνο χαρά. Ηταν χαρμολύπη. Διότι τελώντες «εν πλήρει συγχύσει αθώοι», ξέραμε ότι τίποτα από αυτά δεν έχει στέρεες βάσεις. «Τα πάντα είναι θέμα ανάγκης και τύχης», έλεγε ο Δημόκριτος. Ανάγκες, δόξα τω Θεώ, πολλές. Ε, μια φορά είχαμε και τύχη. Ομως το μόνο σίγουρο για την τύχη είναι ότι τελειώνει, μουρμουρίζουν στο υποβολείο οι Κινέζοι.

Καλοκαίρι 2004, πρωταθλητές Ευρώπης στο ποδόσφαιρο, οικοδεσπότες των Ολυμπιακών και όλοι περιμέναμε κάτι να πάει στραβά. Δεν πήγε. Ή δεν το είδαμε. Ο Κώστας ήταν νεόκοπος πρωθυπουργός και έλεγε ότι τα ελέγχει όλα, το C4Ι ήταν καινούργιο σύστημα και έλεγαν ότι τα ελέγχει όλα, εμείς ήμαστε σαν ένας άλλος λαός και νομίζαμε ότι τα ελέγχαμε όλα. Την παράσταση την είδαμε όλοι, χειροκροτήσαμε, φωνάξαμε, ανταλλάξαμε μεταξύ μας συγχαρητήρια. Ξέραμε όμως. Μας το είχε πει ο Ελύτης: «όλοι μας με φαγωμένα μούτρα θα γυρίσουμε κάποτε απ΄ τ΄ Αληθοτόπια».

Ετσι ξετυλίγεται το παιχνίδι του Κόσμου. Με επιτυχίες και τραγωδίες. Ομως ούτε οι επιτυχίες είναι τόσο εντυπωσιακές ούτε οι τραγωδίες τόσο μεγάλες. Καλά θυμόμαστε ότι περάσαμε το 2004. Ζόρικα θα θυμόμαστε ότι περάσαμε το 2010. Θα ξαναπεράσουμε καλά. Και πάλι ζόρικα. Είχαμε και τότε μια μικρή θλίψη. Εχουμε και σήμερα μια μικρή χαρά. Από κουρσάροι, κουρσεμένοι. Σε μια αέναη εναλλαγή. Ολα δικά μας. Δεν περιγράφω άλλο…

Η παράσταση που δώσαμε πριν από έξι χρόνια εντάσσεται στη λαμπρή παράδοση των μπουλουκιών

Το «τιμημένο», η Γιώτα και η Παναγιώτα
Του Γιάννη Η. Χάρη

Σήκωσέ το το γαμημένο, δεν μπορώ, δεν μπορώ να περιμένω! ήταν ίσως το σύνθημα με τη μεγαλύτερη απήχηση στο Εuro 2004, τόσο που επιστρατεύτηκε γρήγορα ο φερετζές: «Σήκωσέ το το τιμημένο, δεν μπορώ, δεν μπορώ να περιμένω!» Αλλά δεν ήταν σύνθημα γηπεδικό πλέον αυτό, ήταν εργόχειρο για παλιές Αρσακειάδες, για τον άλλον που μοίραζε λίγο μετά σταυρουδάκια στους νικητές μέσα στο Καλλιμάρμαρο.

Ήταν οι ευφρόσυνες μέρες του καλοκαιριού του 2004, που έμελλε να σφραγιστεί από το άλλο μεγάλο πανηγύρι, τους Ολυμπιακούς αγώνες, οι μέρες που το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου βάδιζε προς το τέλος του και έδειχνε, παρά πάσα προσδοκία-και λογική-, να πέφτει στα πόδια της δικής μας Εθνικής. Τότε πια, η υπόθεση Εuro, περίπου όπως το Ευρωμπάσκετ το 1987, βγήκε από τη μεγάλη, πάντως, επικράτεια του αυστηρά ποδοσφαιρόφιλου κοινού και έγινε κοινή, όλο και πιο κοινή υπόθεση, όλο και ευρύτερου κοινού. Και τελικά το σήκωσε η Εθνική το γαμοτιμημένο. Και ευφράνθηκαν οι πιστοί: «Είναι καύλα το γαμημένο, όταν εί-, όταν είναι σηκωμένο!» Όχι, δεν υπήρχε χώρος για ξενέρωτα και ξενερωτικά «τιμημένα»· το αρχικό σύνθημα-προτροπή: «Σήκωσέ το το γαμημένο» επέστρεφε στον φυσικό του χώρο, και αποκάλυπτε τον καλυμμένο πρώτα σεξουαλικό του χαρακτήρα. Αυτά λοιπόν το «γαμημένο», το μεγαλύτερο σουξέ της εποχής, μαζί με το άλλο, ιδιαίτερα ξεσηκωτικό: «Δε σταματώ να τραγουδώ ποτέ, Ελλάς ολέ ολέ», που αυτό κι αν συνάρπαζε κερκίδα και μη, με τη συνεχή επανάληψη και την πλουσιότερη μελωδική γραμμή του.

Αλλά η Γιώτα και η Παναγιώτα; Αυτές είναι οι θρυλικές μορφές από τα παραδοσιακά αποκριάτικα τραγούδια μας, Γιώτα το γυναικείο όργανο, Παναγιώτα το αντρικό, όπως τα έκανε ευρύτερα γνωστά μέσα από τη δισκογραφία, με πλήθος συναυλίες, ακόμα και στο Μέγαρο Αθηνών, η Δόμνα Σαμίου. Κι ωστόσο, δημοτικά- ξεδημοτικά, μπροστά τους μοιάζει να ωχριούν τα πιο αθυρόστομα γηπεδικά συνθήματα. Ξεκίνησα να γράψω για τα συνθήματα του Εuro 2004, συνθήματα που κατά κανόνα προσάρμοζαν άλλα, παλαιότερα, και είχαν στη συντριπτική τους πλειονότητα σεξουαλικό περιεχόμενο-όπως γενικά τα γηπεδικά συνθήματα, τουλάχιστον, ή ιδίως, στα καθ΄ ημάς. Και σκέφτηκα τότε την πλουσιότατη παράδοση αθυροστομίας που διαθέτουμε, άσε από τον Αριστοφάνη, σίγουρα όμως από τον λαϊκό μας πολιτισμό. Έπειτα όμως σκέφτηκα ότι στον λαϊκό μας πολιτισμό, στη δημοτική παράδοση, έχουμε τραγούδια, παιχνίδια, έθιμα καθαρά σεξουαλικού περιεχομένου, αλλά στο ποδόσφαιρο το σεξουαλικό στοιχείο συχνότατα εκτρέπεται σε σεξιστικό. Και τότε πάλι σκέφτηκα ότι, ενώ στα απο κριάτικα δρώμενα της δημοτικής παράδοσης μετέχει ισότιμα και η γυναίκα, το ποδόσφαιρο ανέκαθεν ήταν σχεδόν αποκλειστικά αντρική υπόθεση, στο ποδόσφαιρο η ίδια η γυναίκα δεν διεκδίκησε ποτέ ουσιαστική θέση. Και στο κλειστό απ΄ αυτή την άποψη σπορ, στο γκέτο ακόμα ακόμα, ίδια όπως στο παλιό καφενείο, σε μια αντροπαρέα, η πολιτική ευπρέπεια δεν μπορεί να ζητήσει το λόγο από κανέναν-όπως αντίστοιχα και σε μια αμιγή γυναικοπαρέα. Και πια σκέφτηκα πόσο ανώφελες ήταν όλες αυτές οι αδιέξοδες σκέψεις, πόσο άτοπη θα ήταν μια τέτοια ανάλυση -άσε που δεν υπάρχει διόλου έλλειψη από τέτοιες, κατά βάση σωστές, αναλύσεις, που όμως παρατηρούν αφ΄ υψηλού το ποδόσφαιρο, μυκτηρίζοντας το «όπιο του λαού».

Ας θυμηθούμε έτσι «την τελευταία φορά που χαρήκαμε», κατά την ιδέα του αφιερώματός μας: Από τα πιο «αθώα» συνθήματα:

● «Σε εννέα μήνες το παιδάκι, και θα είναι Ελληνάκι!» ● «Έπαιξες το ρόλο του Γκουσγκούνη, Καραγκούνη, Καραγκούνη!» ● «Πήρες του Ζιντάν το κιλοτάκι, Ζαγοράκη, Ζαγοράκη», με την εντυπωσιακή νίκη επί της Γαλλίας, σύνθημα που είχε τη συνέχειά του με τον τελικό με την Πορτογαλία: ● «Πήρες και του Φίγκο το στρινγκάκι, Ζαγοράκη, Ζαγοράκη!» ώς τα πιο σκληρά:

● «Τώρα οι Γάλλοι είναι τάβλα, πως γαμά-, πως γαμάμε στην Ελλάδα!» και «Τώρα τα Γαλλάκια είναι τάβλα, πόπο καύλα, πόπο καύλα!» ● «Κάντε μας μια πίπα σιλ βου πλέ, Τρεζεγκέ, Τρεζεγκέ!», η αβρή πρόσκληση, στον πληθυντικό, προς τον Νταβίντ Τρεζεγκέ της Εθνικής Γαλλίας.

● «Με σαμπάνια και χαβιάρι, σας πηγαίνουμε γαμιώντας ως τον Άρη!» ● «Βρε πως κουνιέται μες στο σορτσάκι η ψ…, η ψ… του Ζαγοράκη!» «Χαριστέα, στα παιχνίδια, βάλε μέ, βάλε μέσα και τ΄ αρχίδια!» ● «Είναι βαριά, βαριά, η π….. του τσολιά!», για το νικητήριο γκολ του Δέλλα, σύνθημα που κι αυτό απόκτησε σύντομα το φερετζέ του κι έγινε «μπότα του τσολιά»· και πάλι προς τον Δέλλα:

● «Σήκωσέ τη τη φουστανέλα, να φανεί, να φανεί η μορταδέλα!» ● «Με το Ζήση, με το Ζήση, θα τρελάνουμε το Φίγκο στο γαμήσι!» ● «Και στον τελικό θα έχει πάρτι, με το Φί-, με το Φίγκο στο κρεβάτι!» ● «Δε βάλατε μυαλό, δε βάλατε μυαλό, π…. α στην πρεμιέρα, π…. α και στον τελικό!» για τον εναρκτήριο και τον τελικό αγώνα με την Πορτογαλία.

Αλλά ας ξεκοκκινίσουμε: ήτανε κι άλλα· με ευρηματικότερο το «Όττο Ρεχάγκελ μ΄ έκανες μάγκα, δεν γυρίζω, μάνα, στείλε κι άλλα φράγκα». Που ενέπνευσε ίσως την ιδιαίτερα επιτυχημένη τηλεοπτική διαφήμιση, με τον περίφημο Σάββα που ΄χε ξεμείνει σε μια σκηνή σε κεντρική πλατεία της Λισσαβόνας, πανηγυρίζοντας το γαμοτιμημένο πολύ μετά την κατάκτησή του. Και υπήρξε και συνέχεια ραδιοφωνική, εξαιρετικά εμπνευσμένη, που όμως παίχτηκε περιέργως ελάχιστα και παρέμεινε άγνωστη: παραμονές γιορτών εκείνης της χρονιάς ένα μικρό κοριτσάκι προσεύχεται: «Άγιε μου Βασίλη, τούτα τα Χριστούγεννα, σε παρακαλώ, θέλω να μου φέρεις μία Νοva. Δεν τη θέλω για μένα, για τον αδερφό μου τη θέλω, που έμεινε τόσον καιρό στη Λισσαβόνα και μας έχει κάνει ρεζίλι σ΄ όλη την τηλεόραση»!

Όμως αυτά είναι η μία όψη του νομίσματος. Το χαμένο μέσα σ΄ όλα αυτά μέτρο συμβαδίζει με το εθνικό παραλήρημα για τον περιούσιο λαό και τα γονίδια της νίκης. Κι όπως με το σεξουαλικό που εκτρέπεται σε σεξιστικό, το εθνικό ελάχιστα ή καθόλου δεν απέχει απ΄ το εθνικιστικό: «Δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ, Αλβανέ, Αλβανέ» ήταν το σύνθημα που αποθεώθηκε τις χαρμόσυνες εκείνες μέρες, πολεμικό θούριο που συνόδεψε το κυνηγητό στα πέριξ της Ομόνοιας και τον ξυλοδαρμό Αλβανών και άλλων μεταναστών που διανοήθηκαν ότι μπορούσαν να πάρουν κι αυτοί μέρος στη χαρά και το πανηγύρι.

Ότι η ιστορία εκδικείται, βέβαια, ούτε λόγος: Αλβανός είναι ο Έλληνας Νίνης της καινούριας Εθνικής, με μέλλον πλούσιο καταπώς φαίνεται μπροστά του.

Για τη χαρά ξεκινήσαμε να μιλάμε, ξινό κατέληξε το κείμενο, όπως και η πραγματικότητα, φευ, κυρίως η εξωγηπεδική.

Σ΄ ένα κλειστό σπορ, όπως το ποδόσφαιρο, ίδια όπως στο παλιό καφενείο, σε μια αντροπαρέα, η πολιτική ευπρέπεια δεν μπορεί να ζητήσει το λόγο από κανέναν