Η ασχήμια της Αθήνας κρύβει ομορφιά

Η Αθήνα δεν είναι άσχημη και άναρχη, ούτε «ένας αναγκαστικός τόπος εξορίας για τους κατοίκους της», ισχυρίζεται ο αρχιτέκτονας, ο οποίος εστιάζει στις ομορφιές της
ΗΑθήνα είναι μια ζωντανή και απρόβλεπτη πόλη. Ακόμα και η ασχήμια της είναι μέρος της πραγματικότητας. Αλλά αντί να την κακολογούμε είναι προτιμότερο να τη δούμε με τους δικούς της κανόνες. Αυτή είναι η προτροπή του καθηγητή Αρχιτεκτονικής Δημήτρη Φιλιππίδη. Ο οποίος βρίσκει την ομορφιά μέσα στην ασχήμια αποκαθιστώντας την αρχιτεκτονική, πολεοδομική και ιστορική εικόνα της ελληνικής πόλης μέσα από την εξονυχιστική και τεκμηριωμένη έρευνά του για την εξέλιξη της Αθήνας από τον 19ο αιώνα έως τις μέρες μας.

Η Αθήνα δεν είναι Παρίσι, Ρώμη ή Λονδίνο. Δεν διαθέτει το πράσινο της Σόφιας ή την κυκλοφοριακή υποδομή της Βαρκελώνης. Είναι όμως μια σύγχρονη πόλη. Και μάλιστα, λέει ο Δημήτρης Φιλιππίδης, σε αντίθεση με τις ιστορικές πόλεις- καρτ ποστάλ που μετατρέπονται σε «τουριστικές παγίδες», οι μη δημοφιλείς και άσχημες δείχνουν να έχουν καλύτερο μέλλον. Τα επιχειρήματα αυτής της άποψης τα αντλεί από την πραγματικότητα όπως υποστηρίζει στο βιβλίο του «Εφήμερη και Αιώνια Αθήνα». Φωτογραφίζει λαϊκές αγορές, περίπτερα, καφενεία, γραφεία συλλόγων. Αναφέρεται στα πρακτορεία ΠΡΟ-ΠΟ, στα ΚΑΠΗ, στα κέντρα νεότητας, στις εκδηλώσεις που διοργανώνουν τα βιβλιοπωλεία. Ακόμη και οι θύρες των οπαδών στα γήπεδα, γι΄ αυτόν λειτουργούν ως χώροι κοινωνικής συμβολής. Γιατί η πόλη ανήκει στους χρήστες της μάς υπενθυμίζει ο αρχιτέκτονας.

«Ο σκουπιδοτενεκές, οι ξεκοιλιασμένες σακούλες σκουπιδιών στον δρόμο, ως χυδαίο στοιχείο “επίπλωσης” του αστικού χώρου, συμβολίζουν τη σύγχρονη πόλη. Η βρωμιά, η ακαταστασία, είναι σύμβολο κοινωνικών διεκδικήσεων, δηλαδή της απεργίας ή πηγή μόλυνσης και δείγμα εξαθλίωσης. Όμως τα σκουπίδια μπορεί και να οδηγήσουν τη συζήτηση πιο πέρα: τα σκουπίδια της πόλης μπορεί να είναι και ο θρίαμβος της κοινωνικής ζωής σε πείσμα των καθωσπρέπει συμβατικών προδιαγραφών. Δηλαδή, η πόλη είναι ένας ζωντανός οργανισμός, ένας διαρκώς βελτιούμενος μηχανισμός» επισημαίνει ο αρχιτέκτονας, ο οποίος ρίχνει το βλέμμα του στις λεπτομέρειες της καθημερινότητάς μας, εντοπίζοντας ελευθερία και «αποθέματα ζωντάνιας στις περιοχές διαταραχής των επίσημων δημόσιων χώρων. Είναι οι γκρίζες ζώνες από ακάλυπτους ή ελεγχόμενους προσωπικούς χώρους, όπως οι στοές, οι μεσοτοιχίες, αλλά και τα κενά οικόπεδα στου Ψυρή, στο Γκάζι ή στο Μεταξουργείο που έγιναν υπαίθριοι χώροι στάθμευσης».

Ο Δημήτρης Φιλιππίδης κατεβαίνει στο κέντρο της Αθήνας. Σε αυτή τη βόλτα δείχνει στον συνοδοιπόρο του- αναγνώστη του βιβλίου του- τον σύγχρονο ρόλο που έχουν αναλάβει τα κτίρια των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων. Ας είμαστε ρεαλιστές λοιπόν και ας αντιμετωπίσουμε τη Νομική, το Χημείο στη Σόλωνος και το Πολυτεχνείο όχι ως νεοκλασικούς ναούς της γνώσης, αλλά ως κτίσματα που οι επιφάνειές τους δέχονται τις επιθέσεις των σπρέι για τα γκράφιτι και της κόλλας για τις αφισοκολλήσεις. «Αρχιτεκτονική σήμερα είναι οι “κληρονομημένοι” κτιριακοί όγκοι, βρώμικοι από την ατμοσφαιρική ρύπανση και μεταμορφωμένοι από τα φτιασίδια του σπρέι και του κολλημένου χαρτιού. Το μήνυμα αυτής της σύγχρονης αρχιτεκτονικής είναι η συμβολή των ίδιων των συνθημάτων που αποτυπώνονται πάνω της και όχι οι οποιεσδήποτε αρχικές προθέσεις του σχεδιαστή της. Αν η αρχιτεκτονική είναι τέχνη που εξυπηρετεί την κοινωνία, ο σύγχρονος ρόλος της είναι ο εξής: να προσφέρει επιφάνειες έτοιμες να δεχτούν τις αυθόρμητες ή προετοιμασμένες επιθέσεις των ομάδων που απαρτίζουν την κοινωνία και ζητούν να εκφραστούν ή να εκτονωθούν με αυτόν τον τρόπο», σημειώνει με ανατρεπτική διάθεση.

ΙΝFΟ

Το βιβλίο «Εφήμερη και Αιώνια Αθήνα» του Δημήτρη Φιλιππίδη είναι εκδοση του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς.

Δίνουν ζωντάνια

Η ασχημόμορφη Αθήνα χρωστάει τη ζωντάνια της στα συνθήματα και τα γκράφιτι των ανώνυμων καλλιτεχνών στους εξωτερικούς τοίχους των κτιρίων στα περίπτερα των αθηναϊκών πεζοδρομίων και στα εμπορεύματά τους στον θεσμό των λαϊκών αγορών που ιδρύθηκαν το 1938 στις «νέες» αντιλήψεις έργων δημόσιας τέχνης π.χ. ο αρχαιολογικός χώρος κοντά στο άγαλμα του λόρδου Βύρωνα στα αστικά κενά σε Ψυρή, Γκάζι, Μεταξουργείο