Φαινόμενα

Και το προσδόκιµο της ευτυχίας;
, Της Πόπης Διαµαντάκου

Πέτυχε η πρόοδος του πολιτισµού την αύξηση του ορίου της ανθρώπινης ζωής, αλλά µε κόστος αίφνης, την ίδια την ποιότητά της
diaman@dolnet.gr
Μέσα από µια ακροβατική λογιστική που µάχεται να δικαιολογήσει από κανάλι σε κανάλι και από δελτίο σε δελτίο ειδήσεων ο υπουργός Ανδρέας Λοβέρδος, συνθλίβεται σε λογιστικό µέγεθος η αλλοτινή υπόσχεση του δηµοκρατικού πολιτισµού που ήταν η «αύξηση του προσδόκιµου ζωής». Αυτό το µεγάλο επίτευγµα, η υπέρτατη ελπίδα του ανθρώπου, συνοψίζεται σε απλό λογιστικό µέγεθος, το οποίο µάλιστα πρέπει άµεσα να ισοσκελιστεί µε µια αύξηση του ορίου εργασίας. Και όχι µόνον. Ενδιαµέσως διαλύεται κάθε «µαξιλαράκι», «στρωµατάκι», «δίχτυ προστασίας», ανάλογα µε την περίσταση που διαµόρφωσε ο πολιτισµός για να «χρυσώσει το χάπι» της σκληρής εργασίας προκειµένου να συντηρηθούν οι δηµοκρατίες της κατανάλωσης.

Κάθε άλλο παρά για πρώτη φορά ζουν οι κοινωνίες τη διάψευση των ελπίδων τους.

Από την εποχή του Μαξ Βέµπερ µάθαµε πως ζούµε σε ένα σύµπαν που δεν είναι µαγικό, γνώση η οποία οδήγησε βέβαια στην ανάπτυξη της τεχνολογίας και των επιστηµών.

Αλλωστε βρέθηκε ένα πανίσχυρο αντίδοτο για την κατάλυση της µαγείας και της ποιητικότητας του κόσµου, η κατανάλωση. Ξαναγεννήθηκαν ελπίδες, έστω φρούδες, αλλά είχαν τη φαντασµαγορία αέναων, υπερβολικών, απίθανων υποσχέσεων.

Αυτές ακριβώς στήριξαν από τις κολοσσιαίες βιοµηχανίες της διασκέδασης, το θέαµα της υλικής αφθονίας και τη σαγήνη των διαφηµίσεων που υπόσχονταν καλύτερες στιγµές µέσω του ενός ή του άλλου προϊόντος µέχρι το µιντιακό οικοδόµηµα και τα µοντέλα «ψυχαγωγίας» που εξήραν την αγορά των ίσων ευκαιριών και το σουξέ κάθε µετριότητας.

Και αίφνης όλα όσα βασίστηκαν στις «µεγάλες ψευδαισθήσεις» τρίζουν συθέµελα.

Κυρίως ο ίδιος ο πολιτισµός των αγορών.

Ποιες ελπίδες τώρα θα εµπορευθούν;

Ποιος θα πιστέψει ότι αγγίζει την ευτυχία έχοντας προσιτές διακοπές σε παραδείσους του γλεντιού, όπου ξοδεύονταν µεροκάµατα µε πολύ κόπο συγκεντρωµένα τις κρύες µέρες του χειµώνα; Ποια νεαρή υπάλληλος σούπερ µάρκετ θα φορτώσει κάρτα µε αγορά ζεύγους υποδηµάτων από πασίγνωστο κατάστηµα των Αθηνών, όπου είχε την «ευτυχία» να ξοδεύει για το «κέφι» της όπως κάθε µοντέλα και τηλεπαρουσιάστρια, µε την εµφάνιση των οποίων της φούσκωναν τα µυαλά σόου και κουτσοµπολίστικα περιοδικά; Με ποιο µοντέλο «χαρούµενης ζωής» θα διαφηµιστούν πλήθος περιττών προϊόντων;

Αίφνης αυτό το «ιερό, ιπτάµενο χαλί» των καταναλωτικών ελπίδων αλλά και όλων των ελπίδων τραβιέται απότοµα, για να αφήσει σε ελεύθερη πτώση τις κοινωνίες που πάνω του στήσανε το όνειρο.

Κουρασµένα τα πλήθη των εργαζοµένων από την ξέφρενη κούρσα των εξόδων, εξαντληµένα από τις ψευδαισθήσεις ότι θα κερδίσουν ένα «καλύτερο αύριο», αντ’ αυτού όµως συγκρούονται ξαφνικά µε τον άδειο πάτο.

Αυξήθηκε το προσδόκιµο ζωής, αλλά καταργήθηκε το προσδόκιµο της ευτυχίας. Αληθινής ή ψεύτικης, πάντως το τέλος των ονείρων είναι η πιο πικρή στιγµή και η µεγαλύτερη πρόκληση για την πολιτική και τις αγορές. Τι να υποσχεθούν;


Ο «καναπές» ξεσηκώνεται

Πληρώθηκε ακριβά η παθητική προσπάθεια ενός κόσµου να χαθεί στη µαγεία, στη γοητεία των απολαύσεων. Ισως γι’ αυτό σηκώνεται από τον καναπέ του µε θόρυβο. Ετσι τουλάχιστον ισχυρίστηκε µια κυρία από τη Θεσσαλονίκη που συµµετείχε στη διαδήλωση µε τις κατσαρόλες σε τηλεφωνική της συνοµιλία στην εκποµπή των Καµπουράκη – Οικονοµέα.

«Ζητάµε δουλειά, ζητάµε Παιδεία και Δικαιοσύνη, δεν είµαστε οργανωµένοι, δεν ανήκουµε σε κόµµατα. Οι άνθρωποι του καναπέ είµαστε και δεν θέλουµε πια να είµαστε θεατές, να µένουµε άπρακτοι».

«Οι άνθρωποι του “καναπέ”; αναρωτιέται ο Οικονοµέας, «εσείς που στηρίζετε τα τηλεοπτικά σκουπίδια;». «Είµαστε πολλοί αυτοί που δεν βλέπουµε “σκουπίδια”, που δεν θέλουµε “σκουπίδια”, ζητάµε Παιδεία και Δικαιοσύνη».

Για τους πολιτικούς ο δρόµος είναι σαφής. Καµιά αγορά δεν σώζεται χωρίς την ελπίδα και η απονοµή Δικαιοσύνης τής δίνει παράταση. Εν τω µεταξύ, όµως, ο πολιτισµός της τηλεοπτικής σκουπιδοφαγίας σπαρταράει αγκιστρωµένος στις παλιές του δόξες, τα κανάλια αναµασούν τελειωµένα µοντέλα ψυχαγωγίας για να στραγγίξουν τους τελευταίους χυµούς τους, όπως οι διψασµένοι στην έρηµο τις ρίζες των κάκτων, αλλά αυτό που νοµίζουν πιστό κοινό ορθώνει νέες απαιτήσεις.