«Χωρίς λίστα ελέγχου, θα είχα σκοτώσει τον ασθενή»

Ένας απλός αλλά αποτελεσματικός έλεγχος ασφαλείας εφαρμόζεται από χθες σε όλα τα βρετανικά νοσοκομεία. Ο χειρουργός που βρίσκεται πίσω από αυτήν την πρωτοβουλία, ο Ατούλ Γκαουάντι, περιγράφει πώς η διαδικασία αυτή τον βοήθησε να αποφύγει μια ιατρική καταστροφή.

O κ. Χάγκερμαν, όπως θα τον αποκαλούμε, είναι ένας 53χρονος πατέρας δύο παιδιών και διευθυντής μιας τοπικής εταιρείας. Τον είχα φέρει στο χειρουργείο για να αφαιρέσω το δεξιό επινεφρίδιό του, επειδή αναπτυσσόταν μέσα του ένας ασυνήθιστος όγκος που αποκαλείται φαιοχρωμοκύτωμα. Υπάρχει πάντα κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών, του είχα εξηγήσει. Ο πρωταρχικός κίνδυνος είναι όταν αφαιρείς το επινεφρίδιο από την κοίλη φλέβατο κύριο αγγείο που επιστρέφει το αίμα στην καρδιά- επειδή αν τραυματίσεις την κοίλη φλέβα, η αιμορραγία μπορεί να είναι μοιραία. Όμως η πιθανότητα ήταν μικρή, τον καθησύχασα.

Στο χειρουργείο, μπορεί να έχεις επιπλοκές, μπορεί και όχι. Και με τον κ. Χάγκερμαν είχα. Έκανα την επέμβαση λαπαροσκοπικά, αφαιρούσα τον όγκο με εργαλεία παρακολουθώντας ό,τι έκανα σ΄ ένα μόνιτορ με τη βοήθεια μιας κάμερας οπτικών ινών. Όλα πήγαιναν καλά, είχα καταφέρει να σηκώσω το ήπαρ και να το βγάλω από τη μέση και από κάτω είχα βρει τη μαλακή, καφεκίτρινη μάζα, σαν τον κρόκο ενός σφιχτού βρασμένου αυγού. Άρχισα να τον απελευθερώνω από την κοίλη φλέβα και τα είχα σχεδόν καταφέρει, όταν έκανα κάτι που δεν είχα κάνει ποτέ ώς τότε: τρύπησα την κοίλη φλέβα.

Ήταν μια καταστροφή. Ήταν σαν να είχα ανοίξει την τρύπα κατευθείαν στην καρδιά του κ. Χάγκερμαν. Η αιμορραγία ήταν τρομακτική. Ο ειδικευόμενος γιατρός πίεζε την κοίλη φλέβα για να σταματήσει τον χείμαρρο.

Πίστευα πως όλα είχαν τελειώσει, πως δεν θα βγάζαμε ποτέ ζωντανό από το χειρουργείο τον κ. Χάγκερμαν, πως τον είχα σκοτώσει. Ωστόσο, πριν ξεκινήσουμε, είχαμε συμπληρώσει τη λίστα ελέγχου. Στο σημείο της λίστας όπου συζητώ με την υπόλοιπη ομάδα για την αιμορραγία για την οποία πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι, είχα πει με αισιοδοξία πως «δεν περιμένω μεγάλη αιμορραγία», όμως είχα προσθέσει πως ο όγκος πιεζόταν πάνω στην κοίλη φλέβα και πως θεωρητικά θα μπορούσε να υπάρξει μεγάλη αιμορραγία. Γι΄ αυτό η νοσηλεύτρια είχε φροντίσει να ελέγξει αν στην Τράπεζα Αίματος υπήρχαν έτοιμες τέσσερις μονάδες αίματος, όπως έπρεπε- «για καλό και για κακό», όπως είπε. Αποδείχθηκε πως δεν υπήρχαν και η Τράπεζα Αίματος φρόντισε να τις αποκτήσει. Και μόνο γι΄ αυτόν τον λόγο, η λίστα ελέγχου έσωσε τη ζωή του ασθενούς μου.

Απ΄ όσους βρίσκονταν στο χειρουργείο όταν αρχίσαμε την επέμβαση μόνο με δύο είχα δουλέψει ώς τότε και γνώριζα καλά μόνο τον ειδικευόμενο. Ωστόσο, καθώς περπατούσαμε στο δωμάτιο και συστηνόμασταν ο ένας στον άλλο αισθανόσουν πως όλοι προσέχουν. Επιβεβαιώσαμε το όνομα του ασθενούς από το βραχιόλι με την ταυτότητά του και συμφωνήσαμε όλοι ποιο επινεφρίδιο επρόκειτο να αφαιρεθεί. Ο αναισθησιολόγος επιβεβαίωσε ότι δεν υπήρχαν σοβαρά θέματα που θα έπρεπε να αναφερθούν πριν ξεκινήσουμε, το ίδιο και οι νοσηλεύτριες. Βεβαιωθήκαμε ότι ο ασθενής είχε πάρει τα αντιβιοτικά, πως το σώμα του ήταν σκεπασμένο με μια ζεστή κουβέρτα, πως οι φουσκωτές μπότες βρίσκονταν στα πόδια του για να μη σχηματιστούν θρόμβοι στο αίμα. Μπήκαμε στο χειρουργείο άγνωστοι, αλλά χάρη στη λίστα ελέγχου, όταν το νυστέρι έκοψε το δέρμα, ήμασταν μια ομάδα.

Καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ, ο Ατούλ Γκαουάντι έχει γράψει το βιβλίο «Το μανιφέστο της λίστας ελέγχου: πώς να κάνουμε τα πράγματα σωστά» (Εκδ. Ρrofile Βooks).