[ Δρόμοι ]

Στον μεγάλο…
… σεισμό της Λισαβώνας, το 1755, έψαχναν τους ενόχους. Στη μεγάλη οικονομική κρίση που ζούμε σήμερα, πάλι ψάχνουν τους ενόχους. Πάντως οι τραπεζίτες αρνούνται κάθε ευθύνη. Φταίει η φύση, λένε. Όπως φταίει και για τον σεισμό που κατέστρεψε την Αϊτή.

Τα ανήσυχα…
… πνεύματα πάντα αναζητούν εξηγήσεις. Στην Πορτογαλία του 1755, όμως, όπως γράφει η Ζοέλ Κουντς στην ελβετική «Le Τemps», ο ιησουίτης Μαλαγκρίντα καταδίκασε κάθε απόπειρα να εξηγηθεί λογικά η καταστροφή και να αποδοθεί σε φυσικά αίτια. Με ένα κείμενό του απέδιδε το σεισμό στη θεία τιμωρία και απειλούσε με το πυρ το εξώτερο όσους επιχειρούσαν να αναλάβουν την ανοικοδόμηση της Λισαβώνας. Χωρίς να κινδυνεύει να έχει το ίδιο τέλος με τον Μαλαγκρίντα (κάηκε στην πυρά ως αιρετικός), τα ίδια λέει σήμερα και ο Αμερικανός ευαγγελικός Πατ Ρόμπερτσον για τον σεισμό στην Αϊτή: οι Αϊτινοί τιμωρήθηκαν επειδή έκαναν κολεγιά με τον διάβολο. Τον Θεό σήμερα δεν τον μνημονεύουμε συχνά, αλλά δεν παύουμε να επικαλούμαστε κάθε τόσο τα δυο δημιουργήματά του, τη φύση και τον άνθρωπο. Ανακρινόμενος από την αμερικανική εξεταστική επιτροπή για τα αίτια της οικονομικής κρίσης, ο Τζέιμι Ντάιμον, αφεντικό της τράπεζας JΡ Μorgan, μίλησε για κάτι φυσικό: τέτοιες οικονομικές κρίσεις «συμβαίνουν κάθε πέντε ή επτά χρόνια και δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσουν». Ο συνάδελφός του Λόιντ Μπλανκφάιν της Goldman Sachs συμμερίστηκε την άποψή του: η κρίση ήταν ένας «τυφώνας» που κανείς δεν θα μπορούσε να είχε προβλέψει. Και είπε πως δεν χρειάζονται μέτρα προστασίας «από μια καταιγίδα που έρχεται μια φορά στα εκατό χρόνια».

Κάθε πέντε…
… χρόνια, κάθε εκατό χρόνια, όποτε κι αν ξεσπούν πάνω μας οι οικονομικές κρίσεις, κανείς δεν μπορεί να τις εμποδίσει, αφού είναι φυσικά φαινόμενα αναπόδραστα. Κάπως έτσι οι μεγαλοτραπεζίτες αυτοπαρουσιάζονται σαν θύματα ενός αόρατου χεριού. Πάντως, ο πρόεδρος της εξεταστικής επιτροπής τούς κάλεσε να αφήσουν κατά μέρος τη φύση και τον Θεό: οι οικονομικές κρίσεις προκύπτουν από τις πράξεις των ανθρώπων. Όμως, ποιος θα πει ποιων και ποιες; αναρωτιέται η Ζοέλ Κουντς. Μας λένε μονάχα ποιος πρέπει να σφίξει το ζωνάρι και να χαμηλώσει τη θερμάστρα για το καλό των «επόμενων γενεών». Και το δικό μας το καλό; Εσείς οι αμαρτωλοί ας υποφέρετε, όπως έλεγε κι ο Μαλαγκρίντα πάνω από τα ερείπια της Λισαβώνας.

Μια παρηγοριά…
… είναι το νέο ημερολόγιο που εξέδωσε η Αμερικανική Οικονομική Ένωση. Στο εξώφυλλο, ένα σκίτσο δείχνει τον Άνταμ Σμιθ να κάνει μάθημα σε μια συντροφιά άλλων οικονομολόγων. Ανάμεσά τους διακρίνονται ακραιφνείς φιλελεύθεροι όπως ο Φρίντμαν και ο Χάγιεκ. Όμως, ο Μαρξ βρίσκεται στην πρώτη σειρά. Και είναι ο μοναδικός που κοιτάζει τον Σμιθ. Σαν θέλει να του θυμίσει, φαντάζεται ο αρθρογράφος Ζαν-Μαρκ Βιτορί της γαλλικής «Les Εchos», πως «ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής κλείνει μέσα του την άρνησή του, το ίδιο αναπόδραστα όσο ένας νόμος της φύσης».