[ Πρόσωπα ] Η προσωπολατρία καλά κρατεί

Σχεδόν τρία χρόνια μετά τον θάνατο του «Πατέρα όλων των Τουρκμένων», του δικτάτορα Σαπαρμουράτ Νιγιάζοφ, οι Τουρκμένοι έχουν διαπιστώσει ότι και ο διάδοχός του έχει παρόμοιες τάσεις αυταρχισμού.

Όταν ο Κουρμπανγκουλί Μπερντιμουχαμέντοφ ανέλαβε την εξουσία- μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Νιγιάζοφ τον Δεκέμβριο του 2006, έπειτα από 21 χρόνια στην εξουσία- τα πρώτα σημάδια ήταν θετικά. Ο νέος πρόεδρος έκανε αλλαγές: περιόρισε την προσωπολατρία που είχε καλλιεργηθεί από τον Τουρκμένμπασι (σημαίνει «Πατέρας όλων των Τουρκμένων» και ήταν το προσωνύμιο που είχε δώσει στον εαυτό του ο Νιγιάζοφ)· ήρε την απαγόρευση της όπερας· αφαίρεσε τις εκατοντάδες φωτογραφίες του Νιγιάζοφ που υπήρχαν παντού, από τα θέατρα μέχρι τις προσόψεις κτιρίων· αφαίρεσε το πορτρέτο του Τουρκμένμπασι από όλα τα χαρτονομίσματα, εκτός από αυτό με τη μεγαλύτερη ονομαστική αξία, των 500 μανάτ.

Όμως καθένα από τα βήματα αυτά συνοδεύτηκε κι από μια οπισθοδρόμηση, σημειώνει η απεσταλμένη της «Γκάρντιαν» στο Ασγκαμπάτ, την πρωτεύουσα του Τουρκμενιστάν. Ο Μπερντιμουχαμέντοφ επέτρεψε την όπερα, αλλά διατήρησε την απαγόρευση του μπαλέτου· φωτογραφίες του αντικατέστησαν εκείνες του Τουρκμένμπασι· και φημολογείται ότι σύντομα θα εκδώσει ένα χαρτονόμισμα των 1.000 μανάτ με το δικό του πορτρέτο…

Πρόσφατα η κυβέρνηση άρχισε να διαλύει θρησκευτικές συγκεντρώσεις (οι Τουρκμένοι είναι στην πλειονότητά τους σουνίτες) με τη δικαιολογία ότι πρόκειται στην πραγματικότητα για συγκεντρώσεις ντίλερ ναρκωτικών, λέει στην «Γκάρντιαν» ένας Δυτικός διπλωμάτης. Οι μαθητές και οι σπουδαστές εξακολουθούν να είναι υποχρεωμένοι να φορούν παραδοσιακές τουρκμενικές φορεσιές και να αποστηθίζουν τη «Ρουχμάνα», το «ιερό βιβλίο» που είχε γράψει ο Νιγιάζοφ.

Ο Μπερντιμουχαμέντοφ ήταν υπουργός Υγείας επί Τουρκμένμπασι, ο μακροβιότερος υπουργός της κυβέρνησής του. Το Τουρκμενιστάν, μια χώρα 5 εκατ. κατοίκων, που διαθέτει τα τέταρτα στον κόσμο αποθέματα φυσικού αερίου και σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου, έχει μόνο ένα νόμιμο πολιτικό κόμμα, το Δημοκρατικό Κόμμα με επικεφαλής των πρόεδρο. Όλοι οι ηγέτες της αντιπολίτευσης και οι περισσότεροι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βρίσκονται στην εξορία.

Μερικοί πάντως υποστηρίζουν ότι ο Μπερντιμουχαμέντοφ έχει κάνει και κάποιες θετικές κινήσεις. Έχει χαλαρώσει τους περιορισμούς στις μετακινήσεις μέσα στη χώρα και έχει επιτρέψει στους Τουρκμένους να ταξιδεύουν στο εξωτερικό. Επίσης έφερε στη χώρα το Ίντερνετ, αν και τα Ίντερνετ καφέ είναι λίγα και κρατικά, ενώ οι χρήστες είναι υποχρεωμένοι να αφήνουν τα στοιχεία της ταυτότητάς τους και οι οθόνες των υπολογιστών παρακολουθούνται με βιντεοκάμερες. Προέβη σε μερικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις που επαινέθηκαν από ξένους επιχειρηματίες (καταπολέμηση του ξεπλύματος χρημάτων και αύξηση των δανείων από τις τράπεζες), όμως η διαφθορά εξακολουθεί να αποτελεί τρόπο ζωής και οι μισθοί των Τουρκμένων παραμένουν κατά μέσον όρο στα 200 δολάρια τον μήνα. Σε κάθε περίπτωση, ουδείς αμφιβάλλει ότι η επανεκλογή του Μπερντιμουχαμέντοφ είναι εξασφαλισμένη όταν εκπνεύσει η προεδρική θητεία του, το 2012…