Το ρούμι της πουτίγκας

Το Πανεπιστήμιο του Γέιλ στην Αμερική έχει την πλέον διαφημισμένη (και όχι αδικαιολόγητα) σχολή δημιουργικής γραφής και ειδικότερα θεατρικού έργου
Εκατοντάδες σπουδάζουν το είδος, λίγοι ευδοκιμούν και ακόμη λιγότεροι μετά τα πρώτα δείγματα του όποιου ταλέντου τους διανύουν μια καριέρα συνεχώς βελτιούμενοι πρωτοτυπώντας. Τόσα χρόνια στο «κλαρί», έχω πλέον κατακτήσει την πείρα να διακρίνω ποια από τα έργα της αμερικανικής κοπής προέρχονται από αυτές τις σχολές συνταγολογίας και ποια έχουν τεκμήρια εγγύησης μιας ευοίωνης πορείας στον δύσκολο δρόμο της δραματουργίας.

Σαράντα χρόνια παρακολουθώ τις εισαγωγές αμερικανικών έργων στην Ευρώπη και κατ΄ ακολουθίαν στην Ελλάδα και μπορώ να καταγράψω πόσους νεόκοπους συγγραφείς καταναλώσαμε και δεν ξανακούσαμε το όνομά τους, διότι ό,τι έκαναν ήταν ένα, το πολύ δύο κείμενα και ύστερα ή σιώπησαν ή τους απορρόφησε το αδηφάγο τέρας της τηλεόρασης που απαιτεί συνεχώς σενάρια επί σεναρίων ή, λιγότερο, το σινεμά και η διαφήμιση.

Το μάθημα, για μας, βρίσκεται στο γεγονός πως το πανεπιστήμιο αξιοποιώντας το έργο των πτυχιούχων του το διοχετεύει στην αγορά εργασίας, στους ατζέντηδες και στα θεατρικά συνδικάτα και ειδικά περιοδικά. Εκεί τα βλέπουν και τα επιλέγουν οι παραγωγές πρώτα των περιφερειακών θιάσων και μετά τις πρώτες ενδείξεις πως το «πράγμα» τσιμπάει, αν έχει ψαχνό, το έργο φτάνει, ανάλογα, ή οφ Μπρόντγουεϊ για τα κείμενα τα πειραματικά και τα ιδιόμορφα ή στο κυρίως Μπρόντγουεϊ και από εκεί στη διεθνή αγορά.

Μια τέτοια περίπτωση είναι ο Ρίτσαρντ Αλφιέρι (Αμερικανός ιταλικής καταγωγής προφανώς) που το βιογραφικό του περιέχει αρκετά σενάρια (πολλά βραβευμένα), αλλά ένα και μόνο θεατρικό κείμενο (ο συγγραφέας είναι ήδη 61 ετών!): «Έξι μαθήματα χορού σε έξι εβδομάδες». Σε ένα ταξίδι του στη Φλόριντα με τους γονείς του (που είχαν γνωριστεί σε ένα χορό) στο ξενοδοχείο που κατέλυσαν παραβρέθηκαν σ΄ έναν διαγωνισμό χορού, όπου ο παρατηρητικός συγγραφέας διαπίστωσε πως οι ντάμες ήταν αρκετά μεγαλύτερες από τους καβαλιέρους.

Ο Αλφιέρι συνδύασε το καθόλου πρωτότυπο, σχεδόν εξαντλημένο, θέμα της μοναξιάς (από τον Αρμπούζωφ, τον Γκίμπσον, τον Στόρεν κ.τ.λ.) με τους διαγωνισμούς και τα μαθήματα χορού. Μια μοναχική γυναίκα χρησιμοποιεί τα προσφερόμενα από ιδιωτικά γραφεία χορού μαθήματα για να σπάσει για λίγο τη μοναξιά της. Ο νεαρός εκπαιδευτής που την επισκέπτεται κάθε εβδομάδα είναι ένας ομοφυλόφιλος με ανάλογα προβλήματα επικοινωνίας. Η συνταγή ήρθε κι έδεσε.

Με τη διαφορά πως το εύρημα του χορού που είναι ο συνδετικός κρίκος, όταν επαναλαμβάνεται επί έξι φορές (την πρώτη φορά διδάσκεται σουίνγκ, τη δεύτερη τάνγκο κ.ο.κ.) γίνεται πληκτικό επίσης, ο Αλφιέρι γεμίζει το κείμενό του με μια πληθώρα «τραγικών» πληροφοριών για να τονίσει τη μοναξιά των ηρώων του. Η ώριμη κυρία έχει χάσει τον άντρα της, η κόρη της, δεκαοκτώ χρονών, έχει πεθάνει, η ίδια έχει καρκίνο και κάνει χημειοθεραπεία… Ο νεαρός έχει χάσει τη μητέρα του, αφού τη γιατροπόρεψε με Αλτσχάιμερ, διστάζει να βρει μόνιμο σύντροφο και βιώνει τους κινδύνους των τυχαίων ερωτικών συνευρέσεων κ.τ.λ. Καραμπινάτο μελό.

Πού έγκειται η διεθνής επιτυχία αυτού του πρωτόλειου μελό με χορευτικές στιγμές; Στο ότι μια από τις συμβουλές των καθηγητών δημιουργικής θεατρικής γραφής είναι: «Αν θέλετε να παιχτείτε, γράψτε έργα που θα ερεθίσουν κάποιους ηθοποιούς να τα παίξουν, γράψτε ρόλους για χαρισματικούς ηθοποιούς, για τεχνίτες. Όσο απλό είναι το θέμα σας τόσο απαιτητικότεροι να είναι οι ρόλοι. Βάλτε τους να κάνουν ακροβατικά, να τραγουδούν, να χορεύουν, να επιδεικνύουν την τεχνική τους, να αναδεικνύουν πιθανόν ικανότητες που έως τότε δεν τις είχε ανακαλύψει το κοινό τους. Αν έχετε και συγγραφικό χιούμορ τόσο το καλύτερο». Έτσι λοιπόν ο Αλφιέρι έφτιαξε την πουτίγκα του ανακατεύοντας χιούμορ, βωμολοχία, μελό, θανάτους, ανίατες ασθένειες και βαλς, τσατσά κ.τ.λ.


Δίνει στο έργο βάθος που δεν έχει

Η Ρένη Πιττακή είναι μια σπουδαία, μια μοναδική Κυρία της θεατρικής μας πραγματικότητας. Έχει δοκιμαστεί κι έχει θριαμβεύσει σε κείμενα από τον Αισχύλο και τον Σαίξπηρ έως τον Στρίντμπεργκ, τον Τσέχωφ, τον Μπρεχτ, τον Μπέκετ, τον Λόρκα και τον Πίντερ. Είχε δικαίωμα να δείξει τη δεξιοτεχνία της, τις τεχνικές της, την αίσθηση της κωμικής ατάκας, το πλασάρισμα του μελό και τη μεταξύ τους ισορροπία. Και την εξαίσια χορευτική της δεινότητα. Διότι αν πράγματι ο Αλφιέρι έχει ένα έξοχο εύρημα είναι το γεγονός πως η ηρωίδα του χορεύει καλύτερα από τον εκπαιδευτή, δεν χρειάζεται μαθήματα, είναι πρόσχημα όλα αυτά για ανθρώπινη επαφή.

Βέβαια η Πιττακή δεν κάνει ναρκισσιστική επίδειξη τεχνικής και μέσων. Η εσωτερική της τεχνική, το συναισθηματικό της οπλοστάσιο ξεχειλίζει και έτσι δίνει στο έργο του Αλφιέρι βάθος που δεν έχει. Και σ΄ αυτό ο συγγραφέας είναι τυχερός. Λόγω ταλαντούχου πρωταγωνίστριας, που τον παίρνει στα σοβαρά, περνάει για σπουδαίος.

Ο Κωνσταντίνος Κάππας είναι ηθοποιός με προσόντα, σκηνική παρουσία σημαίνουσα και διακριτά τεχνικά εφόδια. Στάθηκε δίπλα στην Πιττακή καλός σκηνικός καβαλιέρος.

Σε μια τυπική συνταγή πουτίγκας, η μετρ Πιττακή έβαλε τη σωστή αναλογία ρούμι και την έκανε απολαυστική.


Χωρίς πολλές υποδείξεις

Ο Αντώνης Γαλέος μετέφρασε το έργο του Αλφιέρι πιστά, ο σκηνοθέτης και η πρωταγωνίστρια το προσάρμοσαν στις απαιτήσεις των ηθοποιών και του χώρου. Η Αναστασία Αρσένη σχεδίασε έξοχα κοστούμια για την κυρία Πιττακή, ο Μπέλλης φώτισε, η Μάρω Μαρμαρινού δίδαξε τους χορούς. Ο Πέτρος Ζούλιας σκηνοθέτησε το δίδυμο, μάλλον το χωροθέτησε, γιατί δεν νομίζω πως είχε πολλά να υποδείξει στην κυρία Πιττακή.