Έμψυχον όργανον

ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ
ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟ
ΤΟΥ ΩΣ ΚΤΙΡΙΑΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ.
Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΗΤΑΝ ΤΟ 1932
ΟΤΑΝ ΥΠΟΔΕΧΤΗΚΕ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΜΕΝΟ
ΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΕΘΝΙΚΟΥ
ΘΕΑΤΡΟΥ. ΤΩΡΑ Η ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ
ΗΤΑΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΑΛΑΙΩΣΗ ΑΦΟΥ
ΑΠΟΚΑΛΥΦΤΗΚΑΝ ΟΙ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΕΙΣ
ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΑΣΒΕΣΤΩΘΕΙ
Ό πως και στα 1932 και τώρα εκτός της γενικής στήριξης και ανανέωσης των πάντων εμπλουτίστηκε και ο εξοπλισμός της σκηνής με τα πλέον σύγχρονα μηχανικά και ηλεκτρονικά μέσα.

Ένας κοινός δημοσιοσχεσίτης διευθυντής εκτός από ένα φωτογραφικό υλικό με το οποίο θα εφοδίαζε τα ΜΜΕ για να δείξει το μέγεθος, την ποιότητα και το γούστο της ανανέωσης θα καλούσε και μια μερίδα δημοσιογράφων να τους επιδείξει τα εντόσθια της σκηνής, τα μηχανήματα, τους χειρισμούς και τις δυνατότητες μεταμορφώσεων που διαθέτει πλέον το ιταλικό κουτί.

Ο σημερινός διευθυντής όμως είναι και σκηνοθέτης αλλά και γνώστης εξ εμπειρίας των πλέον εξοπλισμένων ευρωπαϊκών σκηνών. Αντί λοιπόν μιας ενημερωτικής επίδειξης θέλησε να φανερωθούν οι πολλαπλές χρήσεις της νέας σκηνής του Εθνικού με τρόπο αμιγώς καλλιτεχνικό.

Ένα αγωνιστικό αυτοκίνητο θα αποκαλύπτει τις δυνατότητές του εγγεγραμμένες σε ένα τόσο αναλυτικό και εικονογραφημένο εγχειρίδιο χρήσης. Καλείται ένας βραβευμένος οδηγός να το οδηγήσει και χρησιμοποιώντας πείρα, φαντασία ακόμη και πονηριές ώστε να αναδείξει το άπαντο των ικανοτήτων του, τα όριά του.

Μ΄ αυτή τη λογική η ανακαινισμένη κεντρική σκηνή του Εθνικού παραδόθηκε στον Δημήτρη Παπαϊωάννου για να εξαντλήσει με τρόπο καλλιτεχνικό την ποικιλία των χρήσεων του μαγικού κιβωτίου.

Να συγκροτήσει από μιας αρχής τον κώδικα λειτουργίας ενός καλλιτεχνικού «μύθου». Γιατί από την αυγή του θεατρικού πολιτισμού, από τα πρανή των αθηναϊκών λόφων όπου εγκαινιάστηκε η ιδέα του αμφιθεάτρου, της σκηνής, της ορχήστρας και του παρασκηνίου εν υπαίθρω, μέχρι τα ρωμαϊκά ωδεία και τη σαιξπηρική σκηνή και από τα θέατρα της Αναγέννησης- μπαρόκ και ροκοκό- έως τις λαϊκές σάλες, το διαμορφωμένο σε θέατρο τσίρκο του Ράινχαρτ και τις κυκλικές σκηνές και τους διασκευασμένους σε θέατρα βιομηχανικούς χώρους, τα τυπογραφεία, τα πατητήρια, τα βαφεία, τα συνεργεία, τις ξυλαποθήκες, τα υπόγεια γκαράζ, συγκροτήθηκε ο θεατρικός μύθος. Το υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης είναι εγκαταστημένο στα πλυντήρια του Αρσακείου, εκεί όπου πλενόταν η οικοσκευή των Αρσακειάδων.

Ο χώρος όπου συντελείται η μίμησις πράξεως είναι καθοριστικός και για τον επίδοξο συγγραφέα που φιλοδοξεί να δει εκεί παιγμένα τα έργα του και για τον σκηνοθέτη, τον χορογράφο, τον φωτιστή και βέβαια τους ηθοποιούς, αφού οι νόμοι του χώρου, οι δυνατότητες, τα ελαττώματα, τα λάθη ακουστικής, το βάθος, το πλάτος και το ύψος της σκηνής ευνοούν ή αποκλείουν λύσεις, δεσμεύουν ή απογειώνουν τη φαντασία των σκηνικών συντελεστών.

Ένα σύγχρονο σε εξοπλισμούς σκηνής θέατρο, όπως του ανακαινισμένου Εθνικού, είναι ένα εργαστήριο, θα έλεγα μηχανουργείο Μαγείας. Και αυτό το μηχανουργείο αποκάλυψε και το έκανε κιβωτό φαντασίας ο Παπαϊωάννου.

Το ιταλικό κουτί είναι στη συνείδησή μας συνδεδεμένο με το θέατρο του λόγου. Αλλά ο λόγος, κοινός ή ποιητικός, όταν κυριαρχεί υποτάσσει τα άλλα συστατικά της μιμήσεως συνοδά.

Έτσι αν έπρεπε να επιδειχθεί λειτουργικά το θεατρικό μηχανοστάσιο, ήταν ανάγκη να μην εγκαινιαστεί το θέατρο με ένα κλασικό ή άλλο κείμενο λόγου. Όταν το 1932 εγκαινιάστηκε το ανακαινισμένο Εθνικό με τον «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου και το «Θείον όνειρο» του Ξενόπουλου κανείς δεν μίλησε για τις επαναστατικές, τότε, εγκαταστάσεις, αλλά κρίθηκαν οι παραστάσεις του Φώτου Πολίτη.

Ιδού λοιπόν γιατί έπρεπε να εγκαινιαστεί το νέο Εθνικό από ένα θέαμα χωρίς Λόγο. Να γίνει λόγος καλλιτεχνικός το ίδιο το θέατρο, να γίνει πρωταγωνιστής, ρόλος το μαγικό κουτί. Και ο πλέον κατάλληλος ήταν ο Παπαϊωάννου. Ανέλαβε το ρίσκο να τιμήσει τη θεατρική τεχνολογία χωρίς να ταπεινώσει τον διαχρονικό άνθρωπο που θα τη χρησιμοποιεί. Ο Παπαϊωάννου γνωρίζει όσο λίγοι πως το ανθρώπινο σώμα είναι μια μηχανή που παράγει νοήματα. Είναι ένα Όργανον που εκπέμπει σχήματα και ρυθμούς. Είναι στην ουσία ένα μουσικό όργανο, ένας γεωμετρικός όγκος, μια φυσική οντότητα και ένα κοινωνικό προϊόν είτε ντυμένο είναι (τότε περισσότερο) είτε γυμνό. Το ανθρώπινο σώμα έχει ήθος και πολύ συχνά ιθαγένεια. Ο Παπαϊωάννου γνωρίζει πως αν ένα μωρό, όπως ο Μόγλης ή ο Χάουζερ, εγκαταλειφθεί στο δάσος θα προσαρμοστεί στις συνθήκες κι αν χρειαστεί θα ενταχθεί στην αγέλη των θηρίων. Αν ένα μωρό γεννηθεί στις πορφύρες, στη σκηνή των Τσιγγάνων, στα βαγόνια των τσιρκολάνων, στην εξορία, στα κρεματόρια, στα παρασκήνια θεάτρων ή στα πορνεία θα διαμορφώσει ανάλογα την προσαρμοστική του ικανότητα, όπως το νερό παίρνει το σχήμα του αγγείου.

Γ νωρίζοντας αυτά ο Παπαϊωάννου πήρε την ασκημένη ομάδα του και την εξέθεσε στη δοκιμασία της ένταξής της σε σκηνή του Εθνικού. Πάνω στη γυμνή σκηνή, έχουν ολόκληρο μηχανικό και ηλεκτρονικό «Κόσμον» ως υποδοχέα καλοπροαίρετο αλλά και συνάμα αινιγματικό, πιθανόν επικίνδυνο, ύπουλο αλλά και ερωτικά υποσχόμενο, έναν γίγαντα παραμυθιού, δράκο, τεράστιο ηλεκτρονικό χταπόδι, μια φάλαινα του Ιωνά, έναν Λεβιάθαν, έδωσε βορά τα αγόρια και τα τρία κορίτσια της ομάδας του.