Κρυφά μπόνους στους τραπεζίτες παρά το πλαφόν

«Χρυσές» αμοιβές εξακολουθούν να απολαμβάνουν οι τραπεζίτες παρά το πλαφόν που επιχειρήθηκε να μπει στα μπόνους μετά το πακέτο των 28 δισ. ευρώ που δόθηκε για τη στήριξη των τραπεζών.

Μπορεί τα μπόνους θεωρητικά να απαγορεύθηκαν σε όσες τράπεζες έκαναν χρήση του κρατικού πακέτου ενίσχυσης, επί της ουσίας όμως αυτό που συνέβη είναι η επιβολή πλαφόν αμοιβών ύψους 400.000 ευρώ που αποτελεί το ύψος των αποδοχών του Διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος. Εκτός όμως από τις «κανονικές» αμοιβές τους (μισθό), οι τραπεζίτες εξακολουθούν να απολαμβάνουν επιπλέον χρυσά προνόμια που εκτοξεύουν στα ύψη τις συνολικές αποδοχές τους σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από το πλαφόν.

Η ελληνική τραπεζική αγορά κινείται και αυτή στον αστερισμό των χρυσών αμοιβών, όπως συμβαίνει στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Παρά τη θύελλα αντιδράσεων από κυβερνήσεις και επιφανείς οικονομολόγους που θεωρούν τις υψηλές αυτές αμοιβές ως βασική αιτία της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης- επειδή, όπως λένε, έκαναν τα τραπεζικά στελέχη να αναλαμβάνουν μεγάλα ρίσκα οδηγώντας στο χείλος του γκρεμού τράπεζες κολοσσούς-, το πρόβλημα εξακολουθεί και παραμένει. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι το ζήτημα αυτό ήταν το κυρίαρχο στην ατζέντα της συνόδου των 20 οικονομικά ισχυρότερων κρατών στον κόσμο που πραγματοποιήθηκε στο Πίτσμπουργκ των ΗΠΑ και προκάλεσε πολλές συγκρούσεις μεταξύ όσων ήθελαν τον περιορισμό τους και όσων συντάσσονταν με το πλευρό των τραπεζιτών.

Τα προνόμια στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα τα προνόμια των μεγαλοστελεχών των τραπεζών αρχίζουν από πιστωτικές κάρτες χωρίς όρια και φτάνουν έως πολυτελή αυτοκίνητα, τα οποία περιέρχονται στην κατοχή τους με leasing και έναντι εξαιρετικά χαμηλού τιμήματος, μετοχές σε προνομιακές τιμές, ειδικά ασφαλιστικά προγράμματα ή ακόμα και συμβόλαια αμοιβών στα οποία τα μπόνους έχουν ενσωματωθεί στις βασικές αποδοχές.

Την άνοιξη, το κράτος για να ελέγξει τους τραπεζίτες και να μπλοκάρει ενδεχόμενη απόπειρα διανομής μεγάλων μπόνους, τοποθέτησε επιτρόπους στα διοικητικά συμβούλια των τραπεζών που έλαβαν κρατική ενίσχυση μέσω του πακέτου των 28 δισ. ευρώ. Όπως αποκαλύπτει όμως στα «ΝΕΑ» κρατικός επίτροπος, ο οποίος επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία του, «αν οι τράπεζες θέλουν να δώσουν παχυλά μπόνους, έχουν τη δυνατότητα να το κάνουν και να μην πάρει κανένας χαμπάρι». Και εξηγεί: «Έστω ότι μια τράπεζα έχει μια θυγατρική στη Ρουμανία και το Χ στέλεχός της διατηρεί μια off shore εταιρεία στα νησιά Καϋμάν. Αν από τη Ρουμανία φύγουν τα χρήματα για τα Καϋμάν, ποιος θα τα βρει και πώς; Επί της ουσίας, η μη διανομή μπόνους επαφίεται στην καλή διάθεση των τραπεζιτών…».

Στην Ελλάδα τα προνόμια των μεγαλοστελεχών των τραπεζών αρχίζουν από πιστωτικές κάρτες χωρίς όρια και φτάνουν έως πολυτελή αυτοκίνητα, μετοχές σε προνομιακές τιμές και συμβόλαια αμοιβών στα οποία τα μπόνους έχουν ενσωματωθεί στις βασικές αποδοχές

Κοινωνική πρόκληση τα υπερβολικά ποσά

Εδώ και δώδεκα μήνες συζητιέται έντονα το θέμα των μπόνους των στελεχών στον τραπεζικό τομέα. Η συζήτηση άρχισε στις ΗΠΑ, αφορά όμως και την Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2008 σε μία μόλις ελληνική τράπεζα οκτώ μέλη της διοίκησης μοιράστηκαν 20 εκατομμύρια ευρώ. Δεν πρόκειται απλώς για υπερβολή, αλλά για μία τεράστια κοινωνική πρόκληση. Τη στιγμή που στην κοινωνία υπάρχει κρίση, ανεργία, πολυεργασία, χαμηλές αμοιβές και ακρίβεια, τη στιγμή που η γενιά των 700 ευρώ κινδυνεύει να ζήσει χειρότερα από τους γονείς της, είναι πρόκληση να δίνονται τέτοιες αμοιβές. Τι μπορεί να γίνει; Στον βαθμό που ξοδεύεται δημόσιο χρήμα για να αυξήσουν ορισμένες τράπεζες την κεφαλαιακή τους επάρκεια πρέπει να επιβάλλονται περιορισμοί όχι μόνο στις επιπρόσθετες αμοιβές των διευθυντικών στελεχών, αλλά και σε μία σειρά από άλλα πράγματα: στο θέμα της ολιγοπωλιακής διάρθρωσης των τραπεζών και της τραπεζικής αγοράς, των καταχρηστικών πρακτικών, τη ροή και το κόστος του δανεισμού. Τα τελευταία είναι λιγότερο εντυπωσιακά, είναι όμως και τα πιο σημαντικά.


Χρήσιμα αλλά με ρήτρες ασφαλείας

Τα μπόνους (bonus) αποτελούν πρόσθετες αμοιβές που δίνονται με στόχο να αυξηθεί η παραγωγικότητα της εργασίας. Όμως, παρά την αναμφίβολη επιτυχία τους στον τομέα αυτό, δεν είναι λίγες οι φορές που προκάλεσαν προβλήματα στις επιχειρήσεις.

Ειδικότερα, τα στελέχη, προκειμένου να πετύχουν τους ποσοτικοποιημένους στόχους που θέτουν τα μπόνους, βάζουν σε δεύτερη μοίρα τα ποιοτικά στοιχεία της επιχειρηματικής δραστηριότητας, με συνέπεια τη διόγκωση του επιχειρηματικού κινδύνου, ο οποίος πολλές φορές ακυρώνει τα οφέλη από την αύξηση της παραγωγικότητας.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των τραπεζικών επιχειρήσεων που αποτέλεσαν τους (αρνητικούς) πρωταγωνιστές της τρέχουσας χρηματοοικονομικής κρίσης: για να αυξηθούν τα έσοδα των επιχειρήσεων αυτών (και επομένως τα μπόνους των στελεχών), αναπτύχθηκαν υπηρεσίες και προϊόντα υψηλού κινδύνου (π.χ.

structured products), υιοθετήθηκαν πρακτικές τεράστιας μόχλευσης των ιδίων κεφαλαίων κ.λπ., με τελική κατάληξη την υπονόμευση της βιωσιμότητάς τους.

Αντίστοιχη ήταν η κατάσταση στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις, οι οποίες ασφάλισαν κινδύνους που δεν μπορούσαν να καλύψουν (π.χ. ΑΙG) μέσω των πιστωτικών παραγώγων (credit derivatives)

κ.λπ.

Συμπερασματικά, τα μπόνους είναι χρήσιμα, πρέπει όμως να συνοδεύονται από διασφαλιστικές ρήτρες, για να μην αποτελούν μπούμερανγκ για τις επιχειρήσεις.

Ο Μιχάλης Γκλεζάκος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς.
Τέσσερις πυλώνες και νέα πρόσωπα στις τράπεζες
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΕΙΡΗΝΗ ΧΡΥΣΟΛΩΡΑ

Έναν περισσότερο ενεργό ρόλο για το κράτος επιφυλάσσει το ΠΑΣΟΚ στον τραπεζικό χώρο, χωρίς όμως να σχεδιάζει- προς το παρόν τουλάχιστον- αύξηση της συμμετοχής του Δημοσίου στο μετοχικό κεφάλαιο των τραπεζών.

«Το θέμα είναι να χρησιμοποιήσεις αυτά που έχεις για να βελτιώσεις τους όρους του δανεισμού σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά» λέει χαρακτηριστικά στέλεχος του οικονομικού επιτελείου και προσθέτει ότι αυτό σημαίνει «λίγο διαφορετική πολιτική από την Εθνική και αρκετά διαφορετική από το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο και την ΑΤΕ». Ειδικότερα, για την Εθνική, το εν λόγω στέλεχος σημειώνει ότι το ζητούμενο από τη νέα της διοίκηση θα είναι να ασκήσει «πιο επιθετική πολιτική σε όρους δανεισμού».

Στο πλαίσιο αυτής της νέας πολιτικής, καθοριστικό ρόλο θα παίξουν ασφαλώς και τα πρόσωπα. Τα ονόματα που ακούγονται είναι καθησυχαστικά για την αγορά, με την έννοια ότι δεν παραπέμπουν σε λογικές κρατικοποιήσεων. Ως υποψήφιοι επικεφαλής της Εθνικής αναφέρονται οι κ.κ. Νίκος Καραμούζης, Απόστολος Ταμβακάκης και Θεόδωρος Πανταλάκης, όλοι πρώην υποδιοικητές της Εθνικής. Ο κ. Καραμούζης είναι σήμερα αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Εurobank, ο κ. Ταμβακάκης υψηλόβαθμο στέλεχος του ομίλου Λάτση στην έδρα της διοίκησής του στη Γενεύη, ενώ ο κ. Πανταλάκης είναι αντιπρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς. Πάντως, ο τελευταίος φέρεται ως επικρατέστερος μάλλον για τη διοίκηση της ΑΤΕ και όχι της Εθνικής.

Επιθετική πολιτική
Το σχέδιο του ΠΑΣΟΚ για τις τράπεζες, όπως το περιγράφουν στελέχη του οικονομικού του επιτελείου, βασίζεται σε 4 πυλώνες:

1Την Εθνική Τράπεζα, μέσω της οποίας το ΠΑΣΟΚ φιλοδοξεί να δώσει τον τόνο γι΄ αυτήν την «πιο επιθετική πολιτική» στον δανεισμό, όπως την ονομάζει, χωρίς όμως να θέσει σε κίνδυνο τα αποτελέσματά της. «Δεν θα δημιουργήσουμε πρόβλημα στην Εθνική, που είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης» αναφέρουν τα στελέχη του Κινήματος.

2Την ΑΤΕ, η οποία σε πρώτη φάση τουλάχιστον χρειάζεται βασικά αναδιάρθρωση. Σύμφωνα με μια σκέψη, η ΑΤΕ προορίζεται να αναλάβει ουσιαστικό ρόλο στη χρηματοδότηση της πράσινης ανάπτυξης, δηλαδή επενδύσεων στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, βιολογικών προϊόντων κ.ά.

3Το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, για το οποίο έχει εγκαταλειφθεί κάθε σκέψη ιδιωτικοποίησης. Αναφέρεται το σχέδιο να γίνει η τράπεζα των νοικοκυριών με μικρά εισοδήματα, στο πρότυπο ανάλογων πιστωτικών ιδρυμάτων του εξωτερικού. Επίσης, αναφέρεται η σκέψη να επεκταθεί περισσότερο στα επιχειρηματικά δάνεια, όπου σήμερα δεν έχει παρουσία.

4Το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, με κύριο ρόλο τη χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Σύμφωνα με άλλο σενάριο, πάντως, το Τ.Τ. και το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων θα μπορούσε να ενοποιηθούν, υπό κοινή διοίκηση.

Η τύχη της Εμπορικής
Τα σχέδια του ΠΑΣΟΚ για τις τράπεζες μοιραία εμπλέκονται με τα γενικότερα σενάρια για τις εξελίξεις στον τραπεζικό τομέα. Έτσι, για παράδειγμα, ορισμένες πηγές θεωρούν οτι σε περίπτωση που η Εμπορική Τράπεζα οδηγηθεί σε πώληση (σύμφωνα με τις φήμες που κυκλοφορούν λόγω των κακών αποτελεσμάτων της) από την Credit Αgricole, σκόπιμο θα ήταν να ενδιαφερθεί το Δημόσιο να επανακτήσει τον έλεγχό της. Αυτό θα μπορούσε π.χ. να γίνει μέσω δύο κρατικών τραπεζών, όπως η Εθνική και η ΑΤΕ, επισημαίνουν. Άλλη πηγή του ΠΑΣΟΚ, πάντως, διέψευδε πως υπάρχει τέτοια σκέψη και προσέθετε ότι «μόνο σε περίπτωση ανάγκης θα εξετάσουμε πιθανότητα αύξησης μετοχικών κεφαλαίων».

Εξάλλου, η Εθνική ενσαρκώνει πάντα για ορισμένους κύκλους την προοπτική του «εθνικού πρωταθλητή» και στο πλαίσιο αυτό θεωρούν ότι ίσως θα μπορούσε να προχωρήσει ένα σενάριο συγχώνευσής της με μεγάλη ιδιωτική τράπεζα, όπως η Τράπεζα Πειραιώς, όπου το Δημόσιο θα διατηρούσε τον πρώτο λόγο και ο κ. Μ. Σάλλας θα αναλάμβανε τη διοίκηση, έχοντας αυξημένο ενδιαφέρον λόγω της συμμετοχής του στο κεφάλαιό της.


« Βρέξει χιονίσει » τα παίρνουν

Οι αμοιβές των τραπεζιτών προ της κρίσης είχαν φτάσει σε προκλητικά επίπεδα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση τραπεζίτη του οποίου οι τακτικές ετήσιες αποδοχές ανέρχονταν σε 435.000 ευρώ (πάνω από 31.000 ευρώ τον μήνα) και οι έκτακτες ήταν σχεδόν διπλάσιες. Έφταναν δηλαδή τις 763.000 ευρώ (54.500 ευρώ τον μήνα) και μάλιστα χωρίς να υπολογίζονται οι παροχές σε είδος (δικαίωμα σε χρήση εταιρικών πιστωτικών καρτών κ.λπ.). Όπως εξηγούν στα «ΝΕΑ» παράγοντες από τον τραπεζικό χώρο, οι πραγματικές αμοιβές των μεγαλοστελεχών εξακολουθούν να υπερβαίνουν κατά πολύ τα 400.000 ευρώ, που είναι το πλαφόν του νόμου. Όπως εξηγούν, το σύνολο των αποδοχών τους διαμορφώνεται απο τέσσερις διαφορετικές συνιστώσες:

1Τις τακτικές αποδοχές. Αποτελούσαν πριν από την κρίση το μικρότερο ποσοστό του συνολικού πακέτου και μπορούσαν να ξεπερνούν ακόμη και τις 400.000 ευρώ ετησίως. Αυτές οι αποδοχές σήμερα δεν μπορούν να υπερβαίνουν το πλαφόν.

2Τα μπόνους. Αποφασίζονται επί της ουσίας από τις διοικήσεις των τραπεζών και μοιράζονται στα μεγάλα στελέχη ως επιβράβευση για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Εναλλακτικά προβλέπονται ήδη στις συμβάσεις τους και καταβάλλονται «βρέξει χιονίσει», ακόμα και όταν η τράπεζα εμφανίζει μείωση της κερδοφορίας της- πρακτική που ξεκίνησε από μεγάλες επενδυτικές τράπεζες του εξωτερικού. Ενδεικτικό του μεγέθους των παχυλών μπόνους που μοιράζονται στα γκόλντεν μπόι είναι πως σε μεγάλη ελληνική τράπεζα για τη χρήση του 2007 δόθηκαν πέρυσι σε 15 ανώτερα στελέχη συνολικά μπόνους ύψους 15 εκατ. ευρώ!

3Τις μετοχές της ίδιας της τράπεζας σε προνομιακή τιμή. Πρόκειται για τα λεγόμενα stock options ή δικαιώματα προαίρεσης σε μετοχές, μέσω των οποίων διανέμονται πακέτα μετοχών στα στελέχη, σε χαμηλότερες της τρέχουσας χρηματιστηριακής αξίας τιμές. Η πώλησή τους σε δεδομένη συγκυρία μπορεί να οδηγήσει σε τεράστιες υπεραξίες (κέρδη). 4Τις παροχές σε είδος. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται από εταιρικές πιστωτικές κάρτες χωρίς όρια έως πολυτελή αυτοκίνητα και ειδικά ασφαλιστικά προγράμματα που καλύπτουν όχι μόνο το στέλεχος αλλά και ολόκληρη την οικογένειά του. Συνδικαλιστές επισημαίνουν πως πρόσφατα, τραπεζικό στέλεχος απέκτησε αυτοκίνητο αξίας 70.000 ευρώ μέσω προγράμματος leasing, το οποίο βεβαίως κάλυπτε η τράπεζα. Αυτό γίνεται ως εξής: το στέλεχος χρησιμοποιεί το πολυτελές αυτοκίνητο, το οποίο αποπληρώνεται με σύμβαση leasing (μίσθωση) από την τράπεζα. Με τη λήξη της περιόδου μίσθωσης, το στέλεχος έχει το δικαίωμα αγοράς του εν λόγω πολυτελούς αυτοκινήτου έναντι ιδιαίτερα χαμηλού τιμήματος. Με τον ίδιο τρόπο (leasing), υποστηρίζει η ίδια πηγή, άλλο μεγαλοστέλεχος απέκτησε ακόμη και βίλα. Έτσι μπορεί η αμοιβή του τυπικά να μην υπερέβαινε τα 400.000

ευρώ, αλλά ουσιαστικά το «πακέτο» αποδοχών του ήταν πολλαπλάσιο, αφού η αξία του αυτοκινήτου ή του ακινήτου δεν προσμετρήθηκε πουθενά.


Βαφτίστηκαν « εγγυημένες αμοιβές »

Το θέμα των μπόνους βρίσκεται στο επίκεντρο της Συνόδου του G20, όπου Γαλλία και Γερμανία επέμειναν στην ανάγκη καθιέρωσης αυστηρών περιορισμών βρίσκοντας απέναντί τους ΗΠΑ και Μ. Βρετανία.

Στο μεταξύ ο παγκόσμιος χορός των μπόνους καλά κρατεί. Πέρυσι, Citigroup και Μerrill Lynch, που βρέθηκαν στη δίνη του κυκλώνα της διεθνούς κρίσης και δέχθηκαν συνολικές κρατικές ενισχύσεις 55 δισ. δολαρίων, κατέβαλαν μπόνους ύψους περίπου 9 δισ. δολαρίων. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι παρουσίασαν συνολικές ζημίες 54 δισ. δολαρίων!

Η νέα μόδα στο διεθνές σκηνικό έχει να κάνει με… βαφτίσια. Προκειμένου να αποφύγουν την κατακραυγή ή τις επιταγές των νόμων, οι τραπεζίτες απλώς βαφτίζουν αλλιώς τα μπόνους. Πριν από λίγες μέρες, ο νέος διευθυντής της καταχρεωμένης και ημικρατικής Royal Βank of Scotland, Στίβεν Χέστερ, ονόμασε τα μπόνους «επιλεκτικές εγγυήσεις». Στις ΗΠΑ οι τραπεζίτες επιστρατεύουν τον λιγότερο προκλητικό όρο «εγγυημένες» αμοιβές, ενώ και στην Ελλάδα οι παροχές πάνω και κάτω από το τραπέζι φαίνεται ότι τελικά καλά κρατούν.