[ Διαστάσεις ] Ένα εύθυμο γραμματικό λάθος

«Εάν ζούσε και ήταν σε μάχιμη ηλικία δεν ξέρω εάν θα παρακινούσε τον εαυτό του να απελευθερώσει την ΄΄αράθυμη΄΄ φλέβα του, όπως έλεγε ο ίδιος, ή αν θα προτιμούσε να εγκαταλειφθεί σε μια καρτερική και στωική πικρία». Ένας μεγάλος συγγραφέας, ο Κλάουντιο Μάγκρις, νοσταλγεί έναν μεγάλο φιλόσοφο.
Αριστερά, ο συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις. Δεξιά, ο φιλόσοφος Νορμπέρτο Μπόμπιο
O Νορμπέρτο Μπόμπιο ενσαρκώνει ακριβώς αυτό που λείπει, όλο πιο εντυπωσιακά και χυδαία, από την κοινωνία μας: την ικανότητα της σκέψης, της διάκρισης, βασική προϋπόθεση εντιμότητας απέναντι στους άλλους και τον εαυτό μας. Κάποτε στο σχολείο μας δίδασκαν πως δεν μπορούμε να προσθέσουμε λίτρα με κιλά ή με μέτρα, πράγμα που τώρα γίνεται φυσιολογικά από μια χορωδία απατεώνων και εξαπατημένων, οι οποίοι είναι συχνά τα ίδια πρόσωπα. Ποτέ δεν έλειψε η κοσμικότητα όσο σήμερα και ο Μπόμπιο είναι πάνω απ΄ όλα ένας δάσκαλος της κοσμικότητας, όχι με την ανόητη και αναληθή έννοια με την οποία χρησιμοποιείται συνήθως αυτή η λέξη, λες και σημαίνει το αντίθετο του πιστού, όπως θέλουν να πιστεύουν και θέλουν να μας κάνουν να πιστεύουμε οι αδαείς και οι ανέντιμοι.

Σήμερα ζούμε σε ένα πολιτιστικό κλίμα ελάχιστα κοσμικό, ερειπωμένο από τους θρησκευτικούς φανατισμούς, όπως και από τους επιθετικά άθεους. Η καθημερινή ειδησεογραφία μάς δείχνει πως μπερδεύονται και ανακατεύονται η πολιτική με την ηθική, το δίκαιο με το θυμικό, σε ένα εύθυμο γραμματικό λάθος, γλωσσικό, εννοιολογικό και ηθικό που βάζει το υποκείμενο στην αιτιατική και αντίστροφα, για να ανταλλάξουν ρόλους τα θύματα και οι ένοχοι. Το πολιτικό σύστημα υποχωρεί σε μια βαρβαρότητα που προϋπήρξε της σύγχρονης εποχής, αφανίζοντας βαθμιαία αιώνες φιλελεύθερου πολιτισμού, ο οποίος είχε επεξεργαστεί ελέγχους και εγγυήσεις για να εμποδίσει τις καταχρήσεις της εξουσίας.

Σήμερα είναι πιο αναγκαία από ποτέ η ευφυΐα και το πάθος του Νορμπέρτο Μπόμπιο, ενός ανθρώπου που υπερασπίστηκε και έζησε με αυτές τις αξίες, οι οποίες πέρα από θεμέλιο της πολιτισμένης ζωής είναι το αλάτι της καθημερινής ύπαρξης. Τις υπερασπίστηκε και έζησε με αυτές στα πιο διαφορετικά μέτωπα, από τις αξιοθαύμαστες φιλοσοφικές και νομικές μελέτες του, που τον ανέδειξαν σε έναν εξαιρετικό δάσκαλο, έως την ηθικοπολιτική πρωτοπορία και τη γενναιόδωρη παρουσία στην πολιτιστική ζωή.

Ενδεχομένως ήταν πολύ πράος. Σήμερα, σε αυτό το παράπηγμα που βρισκόμαστε, η οργή είναι περισσότερο αναγκαία από την πραότητα. Η διαύγεια του πνεύματός του οφείλεται σε μια καρδιά, πλούσια σε αγάπη και φιλία, ειρωνεία και αυτοσαρκασμό. Ο Μπόμπιο μάς δίδαξε πως η μάχη της σκέψης είναι μερικές φορές μάχη εναντίον του ίδιου του πάθους μας. Και ότι μόνο οι «ψυχρές» αξίες της Δημοκρατίας- η ψήφος, τα βασικά δικαιώματα, ο σεβασμός στους κανόνες- μας επιτρέπουν να καλλιεργήσουμε τις «θερμές» αξίες του συναισθήματος, της αγάπης, του έρωτα.

( Το κείμενο του Κλάουντιο Μάγκρις για τον Νορμπέρτο Μπόμπιο δημοσιεύθηκε στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα» )