Η ΦΘΟΡΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ

Αλλά αυτά ακριβώς τα εργαλεία έχουν σήμερα σχεδόν αχρηστευθεί. Πράγματι, η χειρότερη όψη της «αυθόρμητης προσαρμογής» ήταν η φθορά των θεσμών, του δημόσιου χώρου και του αισθήματος υποχρέωσης προς το κράτος. Εν μέρει συνεχίστηκε μια μακρόχρονη παρακμή αυτών των δημόσιων και ηθικών αγαθών. Η επιδείνωση όμως υπήρξε ραγδαία μέσα στο πολιτικό κλίμα της ατέρμονης σκανδαλολογίας και της κυριαρχίας του ιδιωτικού κυνισμού που συμπύκνωσε την ιδεολογία της «αυθόρμητης προσαρμογής». Αποτέλεσμα, ο αυξανόμενος ατομιστικός εκφυλισμός του πνεύματος της Δημοκρατίας και μια διαχεόμενη ανομία που έχει ως πυρήνα την αντίληψη του δικαιώματος χωρίς υποχρέωση- σε βαθμό που το δικαίωμα χάνει την αίσθηση των ορίων του. Η πιο εντυπωσιακή και ανησυχητική εκδήλωση αυτού του έρποντος εκφυλισμού είναι η πασίδηλη κρίση του κύρους του Κράτους. Ολόκληρα τμήματα των κρατικών θεσμών έχουν απονομιμοποιηθεί στα μάτια των πολιτών/ιδιωτών. Παράδειγμα, η φοροδιαφυγή που μοιάζει πλέον με στάση πληρωμών ενός μέρους της κοινωνίας προς το κράτος ή σαν διάρρηξη του εθνικού δημοσιονομικού κοινωνικού συμβολαίου. Όσο και αν επιδεινώθηκε εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, η τάση προϋπήρξε. Οι εκλογές δεν πρόκειται να αποκαταστήσουν το κύρος του κράτους και ας λέμε για «γιορτή της δημοκρατίας». Η δημοκρατική διαδικασία παρέχει ακόμα αναμφισβήτητη και καθολικά αναγνωρισμένη νομιμοποίηση στον Πρωθυπουργό και την κυβέρνηση.

Όχι όμως στο πολιτικο-κομματικό σύστημα, και ακόμα λιγότερο στους κρατικούς λειτουργούς που οσμώνονται με αυτό. Η ανάκτηση του κύρους του Κράτους θα είναι μια μακρόχρονη διαδικασία που θα προκύπτει περισσότερο σαν παράπλευρο όφελος μιας επίμονης κεντρικής πολιτικής προσπάθειας, παρά σαν αποτέλεσμα των επιμέρους μεταρρυθμίσεων όσο αναγκαίων και αν είναι.

Υπό αυτό το πρίσμα, πιστεύω ότι το μεγαλύτερο έλλειμμα της ερχόμενης νέας κυβέρνησης δεν είναι τόσο το «πρόγραμμα», οι «προτάσεις» ή το «σχέδιο» όσο ότι βρίσκεται πολύ μακριά από το να εμπνεύσει ένα κατάλληλο λαϊκό αίσθημα (ένα common sense), που θα νοηματοδοτήσει την ανορθωτική προσπάθεια. Μέσα σε αυτό πρέπει να συναρθρωθούν η οικολογική «επανάσταση», η δίκαιη αναδιανομή σε συνθήκες λιτότητας, η αξιοδότηση της Ελλάδας που «φτιάχνει πράγματα» και η συναίσθηση της πολιτικής υποχρέωσης. Μόνο μέσα σε μια τέτοια περιρρέουσα ατμόσφαιρα μπορεί να επιδιωχθεί με επιτυχία ο διπλός στόχος της δημοσιονομικής σταθεροποίησης και της αλλαγής του τύπου ανάπτυξης. Ακόμα όμως βρισκόμαστε στη φάση της εθνικής σύγχυσης.

Ο Γιάννης Βούλγαρης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.