Κρίση κύρους του ελληνικού κράτους

ΤΟ ΠΑΣΟΚ ΤΡΕΧΕΙ ΜΟΝΟ ΤΟΥ ΣΤΟΝ
ΕΚΛΟΓΙΚΟ ΣΤΙΒΟ, ΜΕ ΗΔΗ ΠΑΡΑΔΟΜΕΝΟ
ΑΝΤΙΠΑΛΟ ΣΤΑ ΔΕΞΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΧΩΜΑΤΑ
ΣΤΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ. ΕΙΔΗΣΗ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΝΑ
ΜΗΝ ΠΑΡΕΙ ΑΥΤΟΔΥΝΑΜΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ
ΠΡΩΤΟ ΓΥΡΟ. ΘΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΟΤΙ Η
ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΕΧΕΙ ΑΠΑΞΙΩΣΕΙ ΤΟΣΟ ΤΟ
ΠΟΛΙΤΙΚΟ-ΚΟΜΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΩΣΤΕ
ΝΑ ΜΗΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΤΑΙ ΚΑΝ ΓΙΑ ΤΗΝ
ΤΥΠΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑ, ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ
ΛΙΓΕΣ ΙΣΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΠΟΥ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ. ΤΟ ΣΕΝΑΡΙΟ
ΟΜΩΣ ΔΕΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΠΙΘΑΝΟ
Είναι «εκλογές χαμηλών προσδοκιών», όπως σωστά έχει λεχθεί. Κανείς δεν τρέφει αυταπάτες. Δεν νομίζω όμως ότι αυτό είναι το καθοριστικό των εκλογών. Το καθοριστικό είναι ο θυμός. Θα είναι η ψήφος μιας θυμωμένης κοινωνίας. Θυμωμένης με τους πολιτικούς, τα κόμματα και κυρίως με τον εαυτό της. Ένας γενικευμένος θυμός όμως δεν δίνει κατεύθυνση. Πώς να αθροίσεις τον θυμό του καμένου Αθηναίου, του οικολόγου, του οικοπεδοφάγου, του εμπρηστή, του πυροσβέστη, του τίμιου δημάρχου και του απατεώνα δημάρχου; Θυμός χωρίς συνισταμένη σημαίνει μικρή περίοδο χάριτος, όπως επίσης σωστά λέγεται. Μπορεί να σημάνει όμως και αποφασιστική στήριξη σε μια κυβέρνηση ή σε πολιτικά πρόσωπα που θα δείξουν αποφασισμένα να επιβάλουν μια κατεύθυνση εξυγίανσης και να υπηρετήσουν την επιλογή αυτή με αίσθημα αποστολής. Θα πρόκειται για μορφή συναίνεσης κοινωνίας που φτάνει στο «αμήν», έχοντας ταυτόχρονα συναισθανθεί τα αδιέξοδά της.

Πολιτικό laissez-faire
Πράγματι, η μόνη αδιαμφισβήτητη συνεισφορά της απερχόμενης κυβέρνησης ήταν ότι με την κατάρρευσή της έκανε χειροπιαστή την έκτακτη κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η χώρα, απαλλάσσοντας τους επόμενους από το βάρος της απόδειξης. Η πενταετία 2004-2009 ήταν περίοδος εθνικής οπισθοχώρησης. Αντί να συνεχίσει την ανοδική τροχιά της Ελλάδας του 2004, ο κ. Καραμανλής επιδίωξε και πέτυχε μια επιφανειακή κυριαρχία βασισμένη στην επικοινωνιακή εκμετάλλευση των αδυναμιών του αντίπαλου κόμματος. Η άνευ περιεχομένου κυριαρχία κατέρρευσε χωρίς να τη σπρώξει κανείς.

Στην πενταετία καλλιεργήθηκαν διάφοροι μύθοι που στρεβλώνουν την αυτογνωσία της κοινωνίας και δυσκολεύουν την αντιστροφή της καθοδικής πορείας. Πρωτίστως, η «χαλαρή» και διαχειριστική διακυβέρνηση. Δημοσιογραφικά συνδέθηκε με τον χαρακτήρα του Πρωθυπουργού και την αντίληψη του «αυτόματου πιλότου» ως τρόπου διεύθυνσης μιας χώρας. Στην ουσία ήταν μια ιδεολογική στάση που υποτιμά την Πολιτική γιατί αποδέχεται την υπάρχουσα κατάσταση ως έχει (άντε, με καμία επιδιόρθωση όταν χρειαστεί) και πιστεύει μόνο στην αργόσυρτη αυθόρμητη μεταβολή. Σε αυτόν τον συντηρητικό καθησυχαστικό πυρήνα προστέθηκε και ένα απομεινάρι οικονομικού νεοφιλελευθερισμού της δεκαετίας του ΄90 που θεωρούσε αναπτυξιακό κίνητρο την «αντίστροφη αναδιανομή», δηλαδή τη φορολογική ελάφρυνση των πλουσιοτέρων. Στα πρώτα χρόνια της «νέας διακυβέρνησης» αυτή η αντίληψη πήγε να δημιουργήσει «σχολή» γιατί είχε προηγηθεί η απαξίωση του αντιπάλου- εν προκειμένω της περιόδου Σημίτη. Ο «εκσυγχρονισμός» αυτός καθαυτός θεωρήθηκε σαν εξωγενής καταναγκασμός τον οποίο διεκπεραιώνει «από τα πάνω» μια ελίτ που γίνεται προσωρινά αποδεκτή από τον «λαό» ώσπου να τελειώσει τη «βρώμικη» δουλειά. Ήταν μια βαθιά εσφαλμένη πολιτική και ιστορική «ανάγνωση» της ελληνικής πραγματικότητας. Η Ελλάδα δεν ήταν, ούτε είναι, Τουρκία ή Πακιστάν. Η ικανότητα της Ελλάδας να προσαρμόζεται και να εκμεταλλεύεται τις μεταβαλλόμενες διεθνείς τάσεις ήταν πάντα μια σταθερή εθνική ανάγκη και μια επίπονη πολιτική προσπάθεια, για την επιτυχία της οποίας όμως η κοινωνία είχε και δεκτικότητες και μεταρρυθμιστικές διαθεσιμότητες. Όταν έβρισκε κατάλληλες ηγεσίες εννοείται.

Η υποβάθμιση
Η αποτυχία των κ.κ. Καραμανλή και Αλογοσκούφη βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα αυτήν τη διαδικασία. Κυβέρνησαν στα πρώτα χρόνια τής μετά τη δραχμή εποχής. Έχοντας πετύχει τη μακροοικονομική σταθεροποίηση την προηγούμενη περίοδο, η Ελλάδα του ευρώ έπρεπε να «επαναδιαπραγματευθεί» τη θέση της στον διεθνή καταμερισμό εργασίας, σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης και ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος. Πρακτικά, να επιδοθεί συστηματικά στη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της χώρας. Οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης καθ΄ όλη την περίοδο 1994-2007 δημιουργούσαν πλούτο και ευνοϊκές συνθήκες για το εγχείρημα. Με ποια όμως εργαλεία; Οι κυβερνήσεις Ν.Δ., από ιδεολογική κλίση αλλά και «χαλαρή» αντίληψη περί την πολιτική, αφέθηκαν στο πολιτικό laissez-faire. Το «σύστημα» αφέθηκε να προσαρμοστεί από μόνο του καθώς απουσίασαν η πολιτική διεύθυνση και η αξιοπιστία των θεσμών. Αποτέλεσμα; Ο παραγόμενος πλούτος δεν αναβάθμισε αισθητά την τεχνολογική- παραγωγική βάση της χώρας. Η επιχειρηματικότητα παρέμεινε ρηχή. Οι εκπληκτικές χρηματιστικές υπεραξίες των επιχειρήσεων δεν έγιναν κατά κανόνα δυναμικές επενδύσεις. Οι μόνοι κλάδοι που ευδοκίμησαν ήταν ο χρηματοπιστωτικός, οι κατασκευές, ο τουρισμός και ο ναυτιλιακός. Μέσα στην αναπτυξιακή ευφορία παρεξηγήσαμε την έννοια «μεταβιομηχανική κοινωνία», με αποτέλεσμα η ελληνική οικονομία να χάσει τη βιομηχανία και η ελληνική κοινωνία την αίσθηση του «φτιάχνω». Τα δημόσια οικονομικά εκτροχιάστηκαν πλήρως. Ο δανεισμός, η ιδιωτική κατανάλωση και η επιχειρηματικότητα τύπου καφετέριες, μπαράκια, εστιατόρια έγιναν «ατμομηχανές» της αυθόρμητης προσαρμογής του οικονομικο-κοινωνικού μας συστήματος στις τάσειςτου διεθνούς καταμερισμού εργασίας.

Έτσι, το συνειδητό και ασυνείδητο πολιτικό laissez-faire των κυβερνήσεων Καραμανλή έδειξε εξ αντιθέσεως τον καθοριστικό ρόλο που έχει στον εκσυγχρονισμό της χώρας η κεντρική πολιτική διεύθυνση και ο ρόλος του κράτους. Και δεν το λέω με την προφανή και αυτονόητη αλήθεια της φράσης, αλλά ως ένα από τα ειδοποιά χαρακτηριστικά του μοντέλου καπιταλισμού στο οποίο υπάγεται η ελληνική περίπτωση. Όσο κραυγαλέες και αν είναι οι στρεβλώσεις του ελληνικού «κρατισμού», άλλο τόσο καθοριστικός είναι ο ρόλος της κεντρικής πολιτικής και του κράτους για την αναβάθμιση της θέσης της χώρας στον διεθνή καταμερισμό εργασίας σε φάσεις «επαναδιαπραγμάτευσης» αυτής της θέσης.