Επιφυλλίδα

Ο υπέροχος (και τρομερός) μήνας Αύγουστος
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

O Αύγουστος έχει εξελιχθεί για την Αθήνα σ΄ έναν μήνα βαθιάς περισυλλογής. Από τη στιγμή που μια πόλη αλλάζει, σε βαθμό που να τη ζει κανείς σα να τη γνωρίζει για πρώτη φορά, εύκολα συμπεραίνεις πως οι άνθρωποι με την παρουσία τους δεν προσθέτουν μόνον, αλλά, ταυτόχρονα, αφαιρούν. Τα ίδια τα κτίρια, όπως ορθώνονται μελαγχολικά και άδεια, μοιάζει σάμπως ο προορισμός τους να μην ήταν ο θόρυβος, η κίνηση, αλλά να παραμείνουν για πάντα σαν μαρτυρίες και σαν ανάμνηση μιας ζωής που υπήρξε «πολύ κακό για το τίποτε». Γίνονται τόσο πιο εύγλωττα τα κτίρια, οι δρόμοι, τα αντικείμενα ακόμη που, αφού χρησιμοποιήθηκαν, δεν πρόκειται κανείς πια να τα θίξει στην εγκατάλειψή τους. Οι ίδιοι οι άνθρωποι που τους συναντάς, αραιά και πού, στους δρόμους, δεν σου είναι αδιάφοροι, όπως σου ήταν μέσα στον συνωστισμό, μοιάζει να κουβαλάνε ένα μυστικό, που αυτό ακριβώς τους έκανε να μην μπορούν ν΄ απομακρυνθούν.

Μοιάζει να επέλεξαν να παραμείνουν στην πόλη, ενώ θα είχε αδειάσει, για να κρύψουν καλύτερα τα τραύματά τους. Ακόμη περισσότερο: είναι τόσο στοιχειωμένοι με τα προβλήματά τους, που κάθε μετακίνηση θα τους φαινόταν ως προδοσία του καλύτερου μέρους του εαυτού τους. Κανείς δεν μπορεί να υπολογίσει τι ακριβώς σκέφτεται ένας άνθρωπος που παρέμεινε στην πόλη, ενώ θα μπορούσε να φύγει, αλλά όλοι μας μπορούμε να υπολογίσουμε, με ακρίβεια μάλιστα, τι σκέφτονται όσοι πήρανε τα βουνά και τις θάλασσες: τον εαυτό τους και μόνο, για να μη το χοντρύνουνε το πράγμα και πούμε το «τομάρι τους». Ενώ για τους ανθρώπους που έχουν μείνει στην πόλη και αισθάνεται ήδη κανείς μια εκλεκτική συγγένεια να τον δένει μαζί τους, τους συνειδητοποιεί, δηλαδή, ως μια παρηγοριά και μια έκπληξη αν συμβεί να τους γνωρίσει, δεν μπορεί να ισχυριστεί το ίδιο για τους ανθρώπους που έχουν φύγει. Με όσα έχει συμβεί να παρατηρήσει κανείς, ή έχει ακούσει να λέγονται, αισθάνεται τα βουνά και τις θάλασσες ως ομήρους της κακοήθειας, της κουταμάρας, της πλήξης, του κενού. Ο τρόπος που «απολαμβάνουν» οι περισσότεροι στις παραλίες, απλώνοντας το σώμα τους έτσι ώστε να δείχνουν πως οι άλλοι τους είναι μια ενόχληση, μοιάζει να καταγγέλλουν τη ζωή για ανεξόφλητους απέναντί τους χοντρούς λογαριασμούς. Υποτίθεται πως όταν χαλαρώνεις, ξεκουράζεσαι, «διακόπτεις», τέλος πάντων, γίνεσαι ευγενέστερος ως άνθρωπος, αλλά το μίσος που αναγνωρίζεις στο βλέμμα ενός ανθρώπου, γιατί συνέβη να προλάβει ο μπροστινός του σ΄ ένα παραλιακό νησιώτικο εστιατόριο την τελευταία μερίδα του μουσακά, θα τρόμαζε ακόμη και σε καιρό πολέμου. Σε βαθμό που ν΄ αναρωτιέσαι μήπως χρειάζεται να ζορίζεται κανείς για να μη γίνεται τόσο ευτελής, αφού σχεδόν μόνο το καλοκαίρι θα αισθανθείς ενώ διαπληκτίζονται σε καφετέριες, ξενοδοχεία, παραλίες, για σεζ λονγκ, παρακείμενους ενοίκους, προτεραιότητα στην εξυπηρέτηση, τη χυδαιότητα να φτάνει στο απόγειό της με εκφράσεις τύπου «εγώ με τα λεφτά μου» ή «εγώ όταν πληρώνω θέλω την απόλαυσή μου ολόκληρη».

Ποια λεφτά και ποια απόλαυση, ποια παραλία και ποιο νησί και ποιος μουσακάς, και τι νόημα έχει να συζητάς για δημοκρατία, και τι νόημα έχει με τις προϋποθέσεις αυτές αν θα ψηφιστεί ο Καραμανλής ή ο Παπανδρέου, όταν μάλιστα όλοι αυτοί που θα τους ψηφίσουν, θα σπρώχνονταν ευχαρίστως προκειμένου να διαπληκτιστούν και να χυδαιολογήσουν για να μην «αδικηθούν», υποτίθεται, θεωρώντας, επιπλέον, κάτι αντίστοιχο ως άσκηση της ελευθερίας τους. Αν όλα αυτά έχουν το αντίτιμό τους, τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, το πληρώνουμε πανάκριβα, χωρίς να το συνειδητοποιούμε. Αν καιροφυλακτούσε, δηλαδή, το ενδεχόμενο για μιαν επανάσταση (λέμε τώρα), που θα προέκυπτε μέσα στον Αύγουστο, θα ήταν αδύνατο να πραγματοποιηθεί, γιατί κανείς δεν θα θυσίαζε τις διακοπές του προκειμένου να τη συνδράμει. Να η βαθύτερη υποψία για τα στίφη, ή μάλλον τη λυσσαλέα μετακίνησή τους μέσα στον Αύγουστο: Ανίκανα, έστω θεωρητικά, για μιαν επανάσταση, η ευτέλειά τους γίνεται ακόμη πιο αποπνικτική καθώς εκδηλώνεται για πραγματικώς και φαινομενικώς ασήμαντα πράγματα. Γι΄ αυτό ακριβώς το φωτοστέφανο για τους ανθρώπους που συναντάμε τον μήνα Αύγουστο μέσα στην πόλη. Με το να αισθάνονται, έστω κι αν δεν το συνειδητοποιούν, πως το ενδεχόμενο για μιαν επανάσταση δεν αναβάλλεται, μας φαίνονται περίπου σαν συνωμότες.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».