«Αν φύγω τώρα θα γελοιοποιηθώ»

Έναν περίπου μήνα μετά τη δίκη του, τρεις μέρες πριν πιει το κώνειο, ο Σωκράτης ξυπνάει στο κελί του αξημέρωτα και βλέπει δίπλα του τον Κρίτωνα. Η σκηνή που ακολουθεί είναι συγκινητική. Ο φίλος του και συνομήλικός του Κρίτων προσπαθεί να τον πείσει να δραπετεύσει για να μην τον χάσει. Δυο γεροντάκια που έχουν ζήσει όλη τους τη ζωή μαζί και δεν αντέχουν να τους χωρίσει ο θάνατος. «Πώς θα ΄ναι η ζωή μου χωρίς εσένα Σωκράτη;».

Ως γνωστόν ο Σωκράτης θα εξηγήσει στον φίλο του, και μέσω αυτού στους αιώνες πολιτισμού που ακολουθούν, πως δεν μπορεί, την τελευταία στιγμή να κακοποιήσει τους νόμους που υπερασπίστηκε μια ολόκληρη ζωή. Κι αφού έχει εξαντλήσει τα επιχειρήματά του, γυρνάει και του λέει: «Μα αν φύγω τώρα θα γελοιοποιηθώ».

Σιγά τη μεγάλη ιδέα θα μου πείτε. Ή, με άλλα λόγια, είναι το αίσθημα του γελοίου τόσο σοβαρό ώστε να αξίζει να θυσιάσεις για χάρη του τη ζωή σου; Μήπως, αν αντιστρέψουμε τους όρους της εξίσωσης, μπορούμε να συμπεράνουμε πως ο μόνος τρόπος για να μετρηθεί η σοβαρότητα είναι το αίσθημα του γελοίου που προκύπτει αν την καταπατήσεις;

Για σκεφθείτε κάποιον σημερινό κατάδικο, ούτε καν κατάδικο, υπόδικο, ο οποίος θα έλεγε ότι προκειμένου να γελοιοποιηθώ καλύτερα να πεθάνω. Ούτε καν κατάδικο, ούτε καν υπόδικο. Ποιος θα μας γλιτώσει από τη βεβαιότητα πως η επιτυχία, έτσι όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι σημαντικότερη από την γελοιοποίησή μας, από τη σοβαρότητά μας; Να κάνεις ό,τι μπορείς για να πετύχεις, να συρθείς στα τέσσερα, να γλείψεις, να κάνεις τούμπες- έ όχι και τούμπες.

Ζούμε σ΄ έναν κόσμο που έχει απελευθερωθεί από το αίσθημα του γελοίου, από το βάρος της σοβαρότητάς του. Όσο για την καθ΄ ημάς Ανατολή, ε, αυτή μπορεί να θεωρηθεί και στον τομέα αυτόν πρωτοπόρα. Και δεν αναφέρομαι μόνον στην πολιτική τάξη η οποία μοιράζει απλόχερες δόσεις γελοιότητας σε κάθε βήμα της. Ούτε για το ποιος θα τραγουδήσει στο Ηρώδειο ή όχι. Μιλάω γι΄ αυτήν την άθλια καθημερινότητά μας η οποία έχει εξουδετερώσει τα αντισώματα της γελοιότητας για να απολαύσει το δήθεν της χωρίς καμιά αντίσταση.

«Θέλεις να παίξεις;» έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις. «Ε, και το παιχνίδι σου πρέπει να το πάρεις στα σοβαρά, να το πας ώς εκεί που μπορεί να πάει».