[ Δρόμοι ]

Την άνοιξη…
… του 1789, στο Παρίσι, αν έβαζες μια φωνή στο «Καφέ Προκόπ» μπορούσαν να ακούσουν όλοι όσοι χρειάζονταν για να ανατρέψουν το καθεστώς. Όλοι όσοι ονειρεύτηκαν εκεί την επανάσταση προτού την κάνουν: ο Δαντών, ο Ντεμουλέν, ο Μαρά και δεκάδες άλλοι, που χρωστούν τη φήμη τους στην ανατροπή του παλιού καθεστώτος.

Στη Βιέννη…
… εκατό χρόνια αργότερα, οι Βιεννέζοι ξεσηκώθηκαν όταν εργολάβοι πήγαν να γκρεμίσουν το ιστορικό «Καφέ Γρινστάιντλ». Τους κατήγγειλαν ως «κατεδαφιστές της λογοτεχνίας», αφού εκεί μέσα εισέπνεαν και εξέπνεαν μαζί με τον καπνό τους τις καλύτερες ιδέες τους ο Άρθουρ Σνίτσλερ, ο Ούγκο φον Χόφμανσταλ και ο Καρλ Κράους, μερικοί από τους καλύτερους συγγραφείς της Αυστρίας. Άνδρες και γυναίκες πήγαιναν στα καφενεία όχι μόνο για να πιουν καφέ, αλλά και για να διαβάσουν όλες τις ευρωπαϊκές εφημερίδες. Ο ποιητής Πέτερ Άλτενμπεργκ έδινε για διεύθυνσή του το «Καφέ Σεντράλ». Κι ο Ρίχαρντ Στράους ξέκλεβε ώρα από τις πρόβες του για να παίξει εκεί χαρτιά με μουσικούς της φιλαρμονικής (που έχαναν πάντα). Επί επτά χρόνια, ο απένταρος εξόριστος Λέων Τρότσκι σχεδίαζε κάθε μέρα την επανάστασή του στο «Σεντράλ», μπροστά σε ένα μικρό φλιτζάνι Μπράουνερ (μόκα με γάλα, η καράφα με το νερό δωρεάν). Ο Φρόυντ και ο Μάλερ ξεμοναχιάζονταν σε ένα τραπεζάκι για τις παθιασμένες συζητήσεις τους. Παρά τη βαρύγδουπη πελατεία τους, θα ήταν όμως λάθος να νομίσουμε πως εκείνα τα βιεννέζικα καφενεία ήταν γεμάτα σοβαρότητα, παρατηρεί ο Νόρμαν Λεμπρέχτ, που γράφει γι΄ αυτά στο περιοδικό «Σένα Μουζικάλε». Έκλειναν απέξω τον κόσμο με μια γερή δόση ειρωνείας. Λίγο πριν από την ήττα τους στον πόλεμο, το 1918, οι Αυστριακοί θαμώνες τους έλεγαν: «Η κατάσταση είναι κρίσιμη, αλλά όχι σοβαρή». Τα καφενεία ήταν μια διέξοδος από την πραγματικότητα.

Στο Λονδίνο…
… τα πράγματα ήταν αλλιώς. Οι διανοούμενοι σύχναζαν στις εξοχές, στα προάστια. Όσοι όμως προτιμούσαν την πόλη, πήγαιναν σε παμπ όπως το «Φιτζρόι» και το «Τζορτζ», που σήμερα πια έχει καταληφθεί από τους γιάπηδες του χρηματιστηρίου. Το λονδρέζικο οικοσύστημα για κουβεντούλα και ανταλλαγή ιδεών κινδυνεύει με εξαφάνιση. Και η απαγόρευση του καπνίσματος μπορεί να αποδειχθεί η χαριστική βολή, λέει ο Λεμπρέχτ. Όμως κινδυνεύει και η ίδια η Βιέννη. Από τα 500 καφενεία της Βιέννης του Μάλερ, σήμερα πια έχουν απομείνει λιγότερα από διακόσια. Πολλά από τα παλιά καταβροχθίστηκαν από τα ΜακΝτόναλντς.

Το «Γκρινστάιντλ»…
… ξανάνοιξε το 1990, αλλά την τελευταία φορά που το επισκέφθηκε ο Λεμπρέχτ δεν είδε μέσα κανέναν συγγραφέα. Μόνο μια επιγραφή που έγραφε πως είναι το πρώτο καφενείο στη Βιέννη που απαγόρευσε το κάπνισμα. Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί τον Άρθουρ Σνίτσλερ να καπνίζει το πούρο του όρθιος στην άκρη του δρόμου; Θα έρθει ίσως μια μέρα που ένας καφές κι ένα τσιγάρο σε ένα καφενείο θα είναι μια ανατρεπτική ενέργεια.