ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο εκδότης που απέρριψε τον Προυστ

Oι τσέπες του Γκαστόν Γκαλιμάρ γέμιζαν χρήματα από το bout du sein, ένα θήλαστρο από καουτσούκ που είχε εφεύρει ο παππούς του, ο οποίος στη συνέχεια φώτισε το Παρίσι με φανοστάτες που έκαιγαν λάδι. Όταν έφτασε το φυσικό αέριο, η οικογένεια Γκαλιμάρ είχε κάνει ήδη μια περιουσία. Πριν από εκατό χρόνια, έξι ενθουσιώδεις τριαντάρηδες με καθοδηγητή τον Αντρέ Ζιντ, ίδρυσαν το λογοτεχνικό περιοδικό «Νέα Γαλλική Επιθεώρηση». Δυο χρόνια μετά αποφάσισαν να δημιουργήσουν έναν εκδοτικό οίκο. Χρειαζόταν, όμως, ένας χρηματοδότης. Ο Γκαστόν Γκαλιμάρ ήταν ιδανική περίπτωση, αν και στα μάτια εκείνης της παρέας είχε ένα μεγάλο ελάττωμα: ζούσε στη δεξιά όχθη του Σηκουάνα και τα καφέ, τα βουλεβάρτα και η αστική της ευθυμία δεν ταίριαζαν καθόλου στους αυστηρούς διανοούμενους της αριστερής όχθης. Ο 25χρονος Γκαστόν, όμως, αγαπούσε την καλή λογοτεχνία και το εμπόδιο της δεξιάς όχθης ξεπεράστηκε. Το 1919, πριν από 90 χρόνια, ο Γκαστόν Γκαλιμάρ θα δώσει στον εκδοτικό οίκο το όνομά του.

«Τον γνωρίζω τριάντα χρόνια και δεν με κάλεσε ποτέ για πρωινό», παραπονιόταν ο Ζιντ, ψυχή και συνείδηση των εκδόσεων, τον οποίο ο Γκαλιμάρ εκτιμούσε απεριόριστα αλλά συμπαθούσε ελάχιστα. Το ίδιο παράπονο είχε και ο Μαρσέλ Προυστ: «Αγαπητέ Γκαστόν θα ήταν τόσο ωραίο να περνάμε τις βραδιές μας μαζί. Αλλά εσείς δεν παίρνετε ποτέ την πρωτοβουλία να με καλέσετε. Κι εγώ καρφώνομαι πάνω από το τηλέφωνο που μας απομακρύνει όπως την εποχή που απορρίπτατε το “Σουάν”», έγραφε σε επιστολή του. Για να εξισορροπήσει την κυριαρχία τού Ζιντ, ο Γκαλιμάρ ιδρύει την «επιτροπή ανάγνωσης». Κάθε Τρίτη απόγευμα, δυο, τρεις, πέντε επαγγελματίες αναγνώστες κάθονται σε πολυθρόνες μπροστά από το γραφείο του Γκαλιμάρ, βυθισμένοι στα χειρόγραφα. «Καλό σύστημα για έναν εκδοτικό οίκο που απέρριψε τον Προυστ και τον Σελίν», λέει σήμερα γελώντας στη δημοσιογράφο της Λα Ρεπούμπλικα ο Ροζέρ Γκρενιέ, μέλος της επιτροπής εδώ και μισό αιώνα. «Ο ρόλος μας- ομολογεί – είναι συμβουλευτικός. Ο εκδοτικός οίκος Γκαλιμάρ είναι μια μοναρχία».

Ο οίκος Γκαλιμάρ διορθώνει το λάθος του, εκδίδει Προυστ και Σελίν και μετά Αρτό, Μπρετόν, Σαιντ Εξυπερύ, Σιμενόν, Μαρλό, Σαρτρ, Βιάν, Καμύ. Για έναν λογοτέχνη η συμφωνία με τον Γκαλιμάρ είναι ζήτημα τιμής. Ο Ογκίστ Λε Μπρετόν, συγγραφέας του «Ριφιφί», θα ακουμπήσει πάνω στο τραπέζι του εκδότη του ένα πιστόλι για να συζητήσει τους όρους του συμβολαίου του. Σύμφωνα με έρευνα της εφημερίδας Γκάρντιαν ο εκδοτικός οίκος Γκαλιμάρ κατέχει σήμερα τον πλουσιότερο κατάλογο βιβλίων στον κόσμο – 17.000 τίτλους και περισσότερους από 7.000 συγγραφείς. «Μονάρχης» πλέον είναι ο Αντουάν Γκαλιμάρ, εγγονός του Γκαστόν και γιος του Κλοντ. «Το επάγγελμα του εκδότη μοιάζει με αυτό του κηπουρού», συνηθίζει να λέει. «Και τα δυο χρειάζονται χρόνο».