Μια αγάπη για το καλοκαίρι

«Κάθε παραμύθι είναι μια μελωδία»
Της Χάρης Ποντίδα

Τα παραμύθια είναι η μεγάλη της αγάπη. Και αγάπη χρειάζονται για να φτάσουν στο κοινό τους. «Δεν αρκεί ο αυθορμητισμός και οι καλές προθέσεις», λέει η Αγνή Στρουμπούλη
Στην εποχή της εικόνας (του Ίντερνετ, των videogames κ.λπ.) μοιάζουν να επιστρέφουν δυναμικά και οι επαγγελματίες παραμυθάδες. Ειδικά τώρα το καλοκαίρι στη Βυτίνα, την Τζια, τη Σκύρο, τα παραμύθια και οι παραμυθάδες δίνουν ετήσιο ραντεβού σε τόπους όπου «ζωντανεύουν» στοιχειά και μύθοι.

«Μπορεί η τεχνολογία να μας προσφέρει καινούργιους τρόπους επικοινωνίας και διασκέδασης, αλλά ούτε που μπορεί ν΄ αγγίξει τις λειτουργίες που επιτελεί η αφήγηση παραμυθιών», λέει η Αγνή Στρουμπούλη που μυεί από το 1996 μικρούς και μεγάλους στην τέχνη της αφήγησης και του παραμυθιού.

«Παράδειγμα η “εικόνα”. Ναι! Η εικόνα είναι ένας άμεσος και καθολικός τρόπος μετάδοσης, αλλά πόση διαφορά να σου προσφέρεται έτοιμη, συγκεκριμένη, καθηλωτική σε μια οθόνη ή να πλάθεται με τον λόγο και να υφαίνεται από τη δική σου φαντασία..!». Π.χ. λέει «…όταν την ξανάδε, από την ομορφιά της του φάνηκε πως άστραψε το περιβόλι. Χαρά του και Πασχάλια του»… Πασχάλια: φως λαμπερό της άνοιξης, κόκκινα αυγά, μαργαρίτες και χίλια αγριολούλουδα, καμπάνες, ζουζουνίσματα, ευωδίες… Σε ποια γλώσσα άραγε, μια λέξη ξεκλειδώνει όλες μας τις αισθήσεις και τις πληρώνει με εικόνες, ήχους, μυρωδιές· κι όλα μαζί τόσο ζωντανά που γίνονται αφή. Λοιπόν: η Αφήγηση είναι αφή και ο Αφηγητής είδος προς βρώσιν. Τέρμα.

Γιατί επιλέγετε το ελληνικό λαϊκό παραμύθι;

Γιατί σ΄ αυτήν τη γλώσσα γεννήθηκα, σ΄ αυτήν τη γλώσσα αισθάνομαι άρα κατανοώ άρα μεγαλώνω. «Ο δράκος που ΄ταν από κάτω, ανοίει το στομαρίδι του και τηνε χαύει ολάκερη…Κι έτσι η Ροδίτσα έμεινε ζωντανή και γέννησ΄ ένα αγοράκι μέσα στου δράκου την κοιλιά». Αυτός ο προφορικός λόγος είναι ποίηση, είναι φαντασία αχαλίνωτη πάνω σε συγκεκριμένη αίσθηση. Τον καταβροχθίζω και ποτέ δεν τον χορταίνω, είναι όλο ανακαλύψεις και αναγνωρίσεις…

Η γλώσσα (ντοπιολαλιά) τι ρόλο
παίζει στην αφήγηση;
Ο προφορικός λόγος είναι μουσική. Η ντοπιολαλιά είναι ακόμα πιο κυματιστός λόγος. Ο ήχος της φωνής- ή μ΄ άλλα λόγια η μελωδία του λόγου- «χτυπά» άλλα κέντρα πιο χαμηλά απ΄ το κεφάλι, δημιουργεί κραδασμούς, που μας πλημμυρίζουν με αίσθηση και νόημα πριν από το «νόημα».

Πώς προετοιμάζεστε;
Η αφήγηση παραμυθιού είναι λόγος μέσα από ένα ζωντανό σώμα. Άρα πρέπει να ξαναβρίσκω την αφετηρία, την ανάγκη όλης αυτής της περιπέτειας. Λοιπόν το βρήκα! Η προετοιμασία μου γίνεται κατ΄ αναλογία με την ακόλουθη ιστορία: «Μια φορά ένας γλύπτης πήρε ένα κομμάτι μάρμαρο και στρώθηκε στη δουλειά. Ένα παιδάκι πήγε και κάθησε κοντά του και τον κοίταζε. Ύστερα από μερικούς μήνες ο γλύπτης ολοκλήρωσε τη φιγούρα ενός αλόγου. Και το παιδάκι τον ρώτησε: “Πού ήξερες ότι είχε ένα άλογο μέσα στην πέτρα;”». Σ΄ αυτήν την περίπτωση, είμαι η πέτρα και γίνομαι, κατά την προετοιμασία, ο γλύπτης, μετά το άλογο και στο τέλος είμαι γεμάτη απορία και θαυμασμό σαν το παιδάκι. Μόνο που όσο καιρό κι αν καταπιάνομαι μ΄ ένα παραμύθι, δεν σταματάει ποτέ το λάξευμα, η αναγνώριση και η απορία! Επειδή ζω αυτόν τον έρωτα με τη γλώσσα, και έχω πάντα μια αίσθηση ιερού απέναντι στη ζωή, παραμένω μια μαθητευόμενη που περνά στο σώμα της φθόγγο τον φθόγγο ή νότα τη νότα, γιατί πράγματι κάθε παραμύθι το μαθαίνω σαν μελωδία ξεχωριστή. Είναι όμως τέτοια η τριβή, που αργότερα κάθε λέξη και κυρίως κάθε αίσθημα που φέρει το παραμύθι ξαναγεννιέται από το δικό μου σώμα και τη δική μου ψυχή Πώς ανακαλύπτετε νέα παραμύθια;
Αναζητώντας σε παμπάλαιες Συλλογές ή Τεύχη «Λαογραφίας» και καμιά φορά ακούγοντας κάποιον να τα αφηγείται.

Έχετε ενηλίκους ακροατές; Υπάρχουν παραμύθια για ενηλίκους;

Τα λαϊκά παραμύθια τα λέγανε ενήλικοι σε ενηλίκους. Εμείς οι άνθρωποι στέκουμε πάντα με απορία απέναντι στο γεγονός ζωή. Απορία και ως ερωτηματικό, αλλά και ως έλλειψη μέσων να διαπεράσουμε τα όρια του χρόνου και του χώρου και να βιώσομε τη Συνέχεια. Κι έτσι λέμε Παραμύθια, μπας και καταφέρουμε να γεφυρώσομε αυτές τις αποστάσεις. Υπάρχει λοιπόν ένα είδος λόγου, που διά της μεταφοράς, της ανατροπής, του συμβολισμού κ.τ.λ. μας επιτρέπει ν΄ ανασάνουμε για λίγο, έστω, μέσα στο άχρονο και δίχως περιορισμούς πεδίο της συλλογικής «ανθρωπίλας»- που θα ΄λεγε κι ο δράκος.

Τον προφορικό λόγο των παραμυθιών τον καταβροχθίζω και ποτέ δεν τον χορταίνω, είναι όλο ανακαλύψεις και αναγνωρίσεις…

Οι αγαπημένες μου λαϊκές αφηγήσεις

● «Η Σησαμόμελη» από την Κάρπαθο, που πραγματεύεται τον πόθο ενός άνδρα και μιας γυναίκας, το πείσμα του έρωτα, που εναλλάσσεται από γλύκα σε σκληράδα και φτάνει στα όρια της εξόντωσης, για να καταλήξει στην πιο πλήρη παράδοση: στο χάρισμα. ● «Ο Καϋμός» από τη Σκιάθο ● «Ο Δέντρος» από την Ήπειρο: «Ο δένδρος ήταν ο Χριστός και ρίζα η Παναγία, κι αυτά τα ριζοκλώναρα ήταν οι μαθητές του…» ● «Το τσικαλάκι» από τη Μάνη: «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας γέρος και μία γριά. Δεν είχανε παιδί. Επαρακάλουν τον Θεό να τους δώσει ένα παιδάκι κι ας είναι και τσικαλάκι. Με τα πολλά τους άκουσε ο Θεός και τους έδωσε ένα παιδί τσικαλάκι…» ● «Το χρυσό κουτί» από τη Νάξο ● «Η ψαροκεφάλη» από τη Ζάκυνθο ● «Οι Παπαρούνες» από την Τήνο: Πώς οι μαργαρίτες προσπαθούν να διώξουν τη μία και μοναδική παπαρούνα από το λιβάδι…

● «Ο Τσυρόγλες» από τη Σκύρο: «”Εγώ τον Όφιν αγαπώ και τον Τσυρόγλε θέλω! Τσυρόγλε, δώσε μου νερό και να πεθάνω θέλω!” Ώς να τρέξει ο Τσυρόγλες, να της δώσει νερό, έπεσε κάτω και ξεψύχησε»…

● «Ο Φόβος» από την Εύβοια ● «Οι προξενιές της θυγατέρας του ποντικού» από τη Μικρά Ασία: «Ποιον άραγε θα δώσει ο ποντικός στη θυγατέρα του, γι΄ άντρα; Το γιο του Δήμαρχου, του Νομάρχη, μήπως του Πρωθυπουργού; Θα φάμε τελικά κουφέτα;».