Το ρομπότ διαβάζει τη σκέψη μου

«Σε άλλη θέση πάει αυτό το κομμάτι, όχι εκεί που πας να το βάλεις!». Ο… μηχανοκίνητος κύριος φάνηκε προς στιγμήν ότι παρεξήγησε τον ρόλο του και αντί να συνεργαστεί με την Ειρήνη, άρχισε να κάνει και υποδείξεις…

Η Ειρήνη Καρανάσιου έκανε ό,τι της είπε το ρομπότ και συμπλήρωσε το παζλ. «Τελικά τα καταφέραμε!», γύρισε και του είπε. «Είσαι το πρώτο ρομπότ παγκοσμίως που συνεργάζεται με άνθρωπο για την κατασκευή ενός… έργου τέχνης ας πούμε! Δηλαδή ενός παζλ! Κάτι είναι κι αυτό!» Όπου να ΄ναι, «θα φτάσεις να διαβάζεις και τη σκέψη μου», σκέφτηκε η ίδια φωναχτά.

Η Ειρήνη βέβαια ξέρει πως το ρομπότ φτιάχτηκε ύστερα από πολύχρονη έρευνα, για να επιτελεί και αυτήν τη λειτουργία, να συμπεριφέρεται περισσότερο σαν συνάδελφος και όχι ως «υπηρέτης». Να παρατηρεί δηλαδή τους ανθρώπους, να βλέπει τις κινήσεις τους και να συνεργάζεται μαζί τους για να ολοκληρώσουν από κοινού κάποια δουλειά. Να μεταφέρει αντικείμενα, να φτιάχνει μια μικρή κατασκευή συνθέτοντας τα κομμάτια ανάλογα με το χρώμα ή το σχήμα τους. Και μέχρι στιγμής τα έχει πάει πολύ καλά.

Μερικά χρόνια νωρίτερα, στο Εργαστήριο Μικροκυμάτων και Οπτικών Ινών της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου, η ερευνήτρια δρ Ειρήνη Καρανάσιου είχε πολύ δουλειά. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος JΑSΤ, έπρεπε να συνεργαστεί με ξένα πανεπιστημιακά ιδρύματα και δεκάδες ειδικούς επιστήμονες για να δημιουργήσουν ένα ρομπότ με ιδιαίτερα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά. Ένα ρομπότ «σκεπτόμενο» που θα μπορούσε να συνδιαλλαγεί με τον άνθρωπο, ακολουθώντας τις υποδείξεις του, μιμούμενο τις κινήσεις του. Ένα ρομπότ που ενδεχομένως θα ήταν σε θέση να «διορθώσει» τον άνθρωπο αν έβλεπε ότι κάνει μια λάθος κίνηση.

Μηχανικός… άνθρωπος
«Για να μπορέσουμε να προσδώσουμε στο ρομπότ όλες αυτές τις ιδιότητες, έπρεπε να φτιάξουμε μια δυνατή ομάδα από επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων», λέει στα «ΝΕΑ» η Ειρ. Καρανάσιου που ήταν η κύρια συντονίστρια της ελληνικής συμμετοχής. «Χρειαζόταν η βοήθεια ανθρώπων ειδικών στη βιοϊατρική, τις νευροεπιστήμες, την ψυχολογία, τη συμπεριφοριολογία και τη ρομποτική. Με άλλα λόγια, έπρεπε πρώτα να μελετήσουμε τον ίδιο τον άνθρωπο και μετά να… εκπαιδεύσουμε το ρομπότ. Να δούμε πώς συμπεριφέρεται όταν συνεργάζεται με έναν άλλο άνθρωπο, τι κινήσεις κάνει, τι νοήματα λαμβάνει, πώς επικοινωνεί ο ένας με τον άλλο, πώς αντιδρά ο εγκέφαλός μας όταν αναλαμβάνουμε να διεκπεραιώσουμε μια εργασία από κοινού με έναν άλλο άνθρωπο».

Υπό την επίβλεψη του καθηγητή Νίκου Ουζούνογλου, η ομάδα σήκωσε τα μανίκια και στρώθηκε στη δουλειά. Στο Εργαστήριο του Πολυτεχνείου, οι υπολογιστές άναψαν και άρχισαν να δοκιμάζονται εξελιγμένες τεχνικές καταγραφής και επεξεργασίας ηλεκτροεγκεφαλογραφημάτων και απεικονιστικές τεχνικές του εγκεφάλου ώστε σε πρώτη φάση να ξεκλειδωθούν ορισμένα μυστικά του ανθρώπινου μυαλού, να μελετηθούν, να κατανοηθούν και στη συνέχεια να «μεταφυτευτούν» στον μηχανικό εγκέφαλο του ρομπότ.

Εθελοντές σε πειράματα
Η βοήθεια εθελοντών ήταν απαραίτητη. Τους μήνες που ακολούθησαν, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων, ανάμεσά τους και φοιτητές, πέρασαν το κατώφλι του Εργαστηρίου και φόρεσαν στο κεφάλι τους τα ειδικά ηλεκτρόδια. Υποβλήθηκαν σε εξειδικευμένα πειράματα (επιλεγμένα από ψυχολόγους), με σκοπό να διαπιστωθεί ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος του ανθρώπου όταν συνεργάζεται με κάποιον άλλο. «Ποια κέντρα δηλαδή του εγκεφάλου ενεργοποιούνται στο πλαίσιο της συνεργασίας».

Οι Έλληνες επιστήμονες επικέντρωσαν την προσοχή τους στους λεγόμενους καθρεπτικούς νευρώνες του μυαλού μας, οι οποίοι ενεργοποιούνται όταν παρακολουθούμε μια δραστηριότητα. Με άλλα λόγια, οι νευρώνες αυτοί, που αποτελούν βασικό δομικό και λειτουργικό συστατικό του νευρικού μας συστήματος, έχουν την ικανότητα να μιμούνται ό,τι βλέπουν και να αντιγράφουν μια δραστηριότητα αναπαράγοντάς τη νοητικά και έτσι με τον τρόπο αυτό ο άνθρωπος καταλαβαίνει πράγματα και μαθαίνει.

Πρωτογενής γνώση
Οι εξειδικευμένες πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν από όλα αυτά τα πολύμηνα πειράματα ήταν πρωτογενείς. Δεν υπήρχαν δηλαδή καταγεγραμμένες στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία. Οι Έλληνες ειδικοί τις κωδικοποίησαν και σε συνεργασία με τους ξένους συναδέλφους τους τις μορφοποίησαν σε ένα λογισμικό το οποίο τροφοδότησε τον εγκέφαλο του ρομπότ. Καθένας από τους Ευρωπαίους εταίρους που μετείχε στο πρόγραμμα είχε αναλάβει να αναπτύξει και ένα ξεχωριστό μέρος της ταυτότητας του ρομπότ. Από την κινησιολογία του μέχρι τις κάμερες- μάτια και την κατανόηση λέξεων και φωνητικών εντολών.

Στο τέλος, όταν το ρομπότ κάθησε να συνθέσει ένα παζλ, παρατηρούσε τον άνθρωπο δίπλα του και έκανε το ίδιο. Αν ο άνθρωπος σήκωνε ένα λάθος κομμάτι, το ρομπότ τον προειδοποιούσε…

[ ΙΝFΟ ]

●Τo «σκεπτόμενο» ρομπότ δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος JΑSΤ- 6o Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.
Καθοριστική ήταν η συμβολή των Ελένης Τσιανάκα, υποψήφιας διδάκτορος, Ερρίκου Βεντούρα, καθηγητή ΤΕΙ Αθηνών, Γεώργιου Ματσόπουλου, επικ. καθηγητή ΕΜΠ, Μιλτιάδη Κυπριανού, στατιστικολόγου, καθώς και η στενή συνεργασία τους με τον κ. Χαράλαμπο Παπαγεωργίου, αναπλ. καθηγητή Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, υπεύθυνο του Εργαστηρίου Ψυχοφυσιολογίας του Αιγινήτειου Νοσοκομείου.

Τεχνητή νοημοσύνη νέας γενιάς

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ των νευρώνων. Ή με άλλα λόγια πώς θα κάνουμε ένα ρομπότ να έχει πιο φυσική συμπεριφορά και να μην επιτελεί μηχανικά συγκεκριμένες εντολές. Αυτή ήταν η φιλοσοφία του προγράμματος JΑSΤ, μέσα από την οποία προέκυψε το «σκεπτόμενο» ρομπότ. Για να κατασκευασθεί ένα έξυπνο ρομπότ θα πρέπει πρώτα να κατανοηθεί εις βάθος ένα μεγάλο εύρος λειτουργιών του ανθρώπινου εγκεφάλου. Η γνώση που θα προκύψει από τη μελέτη αυτή και η οποία μπορεί να διεκπεραιωθεί με τη συνδυαστική δράση διαφορετικών ειδικοτήτων, θα αποτελέσει τη ραχοκοκαλιά για πιο εξελιγμένα ρομπότ, από την άποψη ότι θα μιμούνται με πιο φυσικό τρόπο τη συμπεριφορά του ανθρώπου. Σήμερα, ακόμη και τα πιο έξυπνα ρομπότ μοιάζουν περισσότερο με «υπηρέτες». Για να δημιουργηθεί η νέα γενιά ρομπότ, σύμφωνα με Ευρωπαίους ειδικούς, θα πρέπει αυτά να μπορούν να αλληλεπιδρούν με τον άνθρωπο. Να κάνουν ερωτήσεις, να διερευνούν πιθανότητες. Το ρομπότ του προγράμματος JΑSΤ ήταν το πρώτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση.