Συνέντευξη

«Οι ρόλοι είναι σαν να διασχίζεις ναρκοπέδιο»
Του Γιώργου Δ. Κ. Σαρηγιάννη gsarigiannis@dolnet.gr

Δεκαεπτά χρόνια μετά, η Λυδία Κονιόρδου ξανασμίγει με τον Κώστα Τσιάνο στις «Χοηφόρες» για το ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας
1992: Με νωπές τις δάφνες της Ηλέκτρας της στην παράσταση της ομώνυμης τραγωδίας του Ευριπίδη από το ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας/ «Θεσσαλικό Θέατρο» σε σκηνοθεσία Κώστα Τσιάνου, καλλιτεχνικού διευθυντή του «Θεσσαλικού», και της Ιφιγένειας στην «Ιφιγένεια εν Ταύροις» που ακολούθησε, η Λυδία Κονιόρδου ερμηνεύει, με το ίδιο σχήμα και σε σκηνοθεσία και πάλι Κώστα Τσιάνου, Ηλέκτρα αλλά και Κλυταιμνήστρα στις «Χοηφόρες» του Αισχύλου. Στην ίδια γραμμή. Που αντλεί από την ελληνική παράδοση.

Δεκαεπτά χρόνια μετά ο Κώστας Τσιάνος είναι και πάλι καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας, η Λυδία Κονιόρδου, έπειτα και από τρεις ακόμα παραστάσεις που έκαναν μαζί, στο Εθνικό («Γέρμα», «Λυσιστράτη», «Ο κύκλος με την κιμωλία») και με πείρα τριάντα δύο χρόνων στη σκηνή, είναι και πάλι μαζί του, ξανάπιασε την Ηλέκτρα και την Κλυταιμνήστρα του Αισχύλου και ξανακάνουν τις «Χοηφόρες». Η πρεμιέρα έγινε ήδη στη Λάρισα και η παράσταση περιοδεύει.

«Η σκέψη να ξαναδουλέψουμε το συγκεκριμένο έργο δεν είχε αφήσει τον Κώστα. Δεν μας ήρθε ξαφνικά. Πάντα το συζητούσαμε. Ίσως γιατί στο πρώτο ανέβασμα δεν είχε καταφέρει να λεπτοδουλέψει όσο θα ΄θελε την παράσταση. Ενώ στην παράσταση αυτή ήταν που είχε την πιο συνεπή και ολοκληρωμένη άποψή του πάνω στο ποιητικό θέατρο και το αρχαίο δράμα- στο μη ψυχολογικό θέατρο-, υπήρχαν σημεία που και λόγω χρόνου δεν είχε μπορέσει να τα ολοκληρώσει. Έτσι η επιθυμία να ξαναδουλευτεί το έργο αυτό είχε μείνει.

Ήταν η πιο αφαιρετική παράστασή του, πολύ σύγχρονη, λιτή, δυνατή και προσωπικά θεωρώ πως η Επίκληση είναι μια μεγάλη στιγμή του θεάτρου μας, η μεγαλύτερη στο αρχαίο δράμα μετά την Επίκληση στους “Πέρσες” του Κουν. Ο Κώστας, κατέχοντας το κλειδί του δρώμενου και του τελετουργικού χορού, νομίζω πως αποκαλύπτει τη σκηνή αυτή με τρόπο μοναδικό. Πάντα τη χρησιμοποιώ ως παράδειγμα συνύπαρξης λόγου, μέλους και όρχησης στις διαλέξεις που κάνω πάνω στο θέμα, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Και η Επίκληση είναι σχεδόν το μισό έργο… Αισθάνομαι ευτυχής που ξαναπαίζω στην παράσταση αυτή. Την πιστεύω πάρα πολύ».

Πώς βλέπετε την Ηλέκτρα του Αισχύλου, μετά την Ηλέκτρα του Ευριπίδη και την Ηλέκτρα του Σοφοκλή που έχετε ερμηνεύσει προηγουμέ- νως;

«Είναι πιο κοντά στον αρχαϊκό κόσμο. Στο πέρασμα από την αρχαϊκή στην κλασική εποχή. Μου θυμίζει λίγο αυτή την καταπληκτική “Φεύγουσα κόρη” της Ελευσίνας, που ενώ έχει τρομερή κίνηση οι γραμμές της θυμίζουν τις αρχαϊκές Κόρες.

Η Ηλέκτρα του Αισχύλου στερείται παντελώς οποιασδήποτε λεπτομέρειας ρεαλισμού και ψυχολογισμού που δίνει ο Ευριπίδης στη δική του Ηλέκτρα. Δεν μπαίνει καν στον κόπο ο Αισχύλος να δώσει την έξοδο του ρόλου. Ο ρόλος τελειώνει και δεν ξέρουμε τι απογίνεται μετά- ένα αίνιγμα. Είναι στη σκηνή; Δεν είναι; Εγώ πιστεύω πως δεν τον απασχολεί τι θα απογίνει αφότου ολοκληρώσει την λειτουργία του μέσα στην αφήγηση της ιστορίας. Χρησιμοποιεί το πρόσωπο όσο τον εξυπηρετεί στην εξέλιξη του δράματος. Αυτό δίνει και το κλειδί για το πόσο αφαιρετικά είναι τα πράγματα, πόσο λιτά και προσηλωμένα στην εξυπηρέτηση του έργου».

Και η Κλυταιμνήστρα;
«Από την μία με τρομάζει γιατί είναι, όπως και η Μήδεια, απύθμενος. Όταν ξανακαταπιάνεσαι με τους ρόλους αυτούς είναι σαν να μην ξέρεις τίποτα. Από την άλλη σού δίνουν την παράξενη αίσθηση του γνώριμου εδάφους. Σαν να μπαίνεις σε ένα ναρκοπέδιο που ενώ το έχεις διασχίσει και τις έχεις αποφύγει τις νάρκες, δεν ξέρεις και πάλι αν θα πατήσεις ή όχι νάρκη. Έχει μία επικινδυνότητα το έδαφος αυτό. Δεν μπορείς να επαναπαυτείς». Την ολοκλήρωση της «Ορέστειας» με το ανέβασμα και των άλλων δύο τραγωδιών της τριλογίας από τον Κώστα Τσιάνο δεν την έχετε σκεφθεί;

«Δεν ξέρω αν ο Κώστας το έχει σκεφθεί, αλλά δεν μου έχει κάνει λόγο. Είναι μία ενδιαφέρουσα σκέψη, πάντως, γιατί το κλειδί, με τις “Χοηφόρες” έχει βρεθεί». Από την εποχή που έκανε με τον Κώστα Τσιάνο τις τρεις τραγωδίες έχουν περάσει αρκετά χρόνια. Σκηνοθέτησε η ίδια αρχαίο δράμα, τη σκηνοθέτησαν και άλλοι σκηνοθέτες, ανάμεσα στους οποίους και ο Ανατόλι Βασίλιεφ…

Τώρα που ξαναγυρίζετε στη «γραμμή Τσιάνου» η οποία βασίζεται στην ελληνική παράδοση, δεν σας φάνηκε η άποψη αυτή πιο «απλοϊκή», πιο «γραφική», ξεπερασμένη ίσως;

«Δεν συμφωνώ με την έκφραση “επιστροφή στην παράδοση”. Γιατί πιστεύω πως μέσα στις παραδοσιακές μορφές, όπως και στις αρχαίες- στα κυκλαδικά ειδώλια για παράδειγμα-, υπάρχει μια τρομακτική αφαίρεση. Και πως αν συνδεθείς με το πνεύμα και όχι με τη φόρμα, αν αναζητήσεις τις δυναμικές που γέννησαν τις φόρμες αυτές, τότε τα πράγματα καθόλου “απλοϊκά” και “γραφικά” δεν είναι. Αντίθετα, αισθάνεσαι ότι εμπλουτίζεσαι από τη σοφία της παραδοσιακής δημιουργίας που έχει συντελεστεί μέσα στον χρόνο και έχει πετάξει οτιδήποτε περιττό και διακοσμητικό. Αυτό είναι μια πολύ σπουδαία εμπειρία. Άσχετο αν υπηρετείς την άποψη του Τσιάνου ή την άποψη του Βασίλιεφ. Προσωπικά άλλωστε, όσο κι αν φαίνεται περίεργο, δεν βρίσκω να απέχουν πολύ.

Η απόλυτη κατάθεση του καλλιτεχνικού σου Εγώ στην υπηρεσία του ποιητή όπως αυτός υπηρετεί τον μύθο και την Μούσα είναι πολύ μεγάλη εμπειρία, που οδηγεί στην καλλιτεχνική υπέρβαση και καμία σχέση δεν έχει με περιορισμό σε τίτλους όπως “επιστροφή στην παράδοση” ή “επιστροφή στις ρίζες”. Είναι εμπειρία πολύ πιο πλούσια και υπερβατική».

Ύστερα από έναν χρόνο θητείας…
Η σχέση σας με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, του οποίου είχατε αναλάβει την καλλιτεχνική διεύθυνση, έληξε τελικά άδοξα;

«Η σύμβασή μου έχει λήξει από την Κυριακή των Βαΐων. Μου ζητήθηκε να καταθέσω προγραμματισμό για τη νέα χρονιά. Επειδή, έπειτα από έναν χρόνο θητείας, ήμουν σε θέση να γνωρίζω πια τα προβλήματα του Θεάτρου, κατέθεσα μία πρόταση για την εξυγίανσή του που αφορά το κτιριακό, το οποίο πρέπει άμεσα να λυθεί γιατί τη στιγμή αυτή το Θέατρο δεν έχει αίθουσα να παίξει, αλλά και το οικονομικό όπου δεν έγινε καμία προσπάθεια να απαλλαγεί από το παλιό βάρος- το χρέος- που το εμπόδιζε να κάνει υγιείς κινήσεις. Στο διάστημα που ήμουν εγώ, τολμώ να πω πως δεν χρεώθηκε περισσότερο, τουναντίον ξεχρέωσε ένα μέρος από το παλιό χρέος με τις ελάχιστες δυνατότητες που είχε και πως η “Μήδεια” δεν έβαλε μέσα το Θέατρο. Απάντηση στην πρόταση αυτή δεν υπήρξε καν. Οπότε δεν με ενδιαφέρει να συνεχίσω».

Τον χειμώνα θα κάνει Εκάβη στις «Τρωάδες» του Ευριπίδη, που θα ανεβάσει τον Ιανουάριο ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος στο «Θέατρο του Νέου Κόσμου» με την προοπτική να «ανοίξει» την παράσταση για το καλοκαίρι.

ΙΝFΟ

«Χοηφόρες» στις 16 Ιουλίου, στις 21.30, στο Θέατρο Ρεματιάς, στο Χαλάνδρι.