«Η καταστροφολογία έγινε για ν΄ αυξηθούν οι ανοχές μας»

«Ένα κομμάτι της καταστροφολογίας κατασκευάστηκε για να αυξηθούν οι δικές μας ανοχές και αντοχές, έτσι ώστε η ελάχιστη παροχή να φαντάζει σαν ευεργεσία» πιστεύει ο Στέλιος Μάινας, ο δολοπλόκος Μακίθ στηνεπίκαιρη- «Όπερα της πεντάρας»
Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Και να που ένα έργο γραμμένο το 1928 από τους Μπέρτολτ Μπρεχτ και Κουρτ Βάιλ – δηλαδή αμέσως μετά το κραχ που έπληξε κυρίως την αμερικανική χρηματαγορά- μοιάζει στις ημέρες μας φρεσκότατο. «Μα, η συγκεκριμένη όπερα έχει να κάνει με τη διαχείριση του χρήματος σε ποσότητες», σημειώνει ο Στέλιος Μάινας. Στο επίκεντρό της βρίσκεται η πίστη.

«Το έργο μιλάει για την κρίση της πίστης, μιλάει για κοινωνίες και εποχές στις οποίες κρίνεται η πίστη. Είναι πολύ χαρακτηριστικός ο τελευταίος μονόλογος του Μακίθ, προτού τον κρεμάσουν: “Σκεφτείτε”, λέει ο μαχαιροβγάλτης “τι είναι ένα αντικλείδι μπροστά σε ένα δάνειο, σ΄ ένα χρεόγραφο. Τι είναι η ληστεία μιας τράπεζας μπροστά στην ίδρυσή της. Τι είναι η δολοφονία ενός ανθρώπου μπροστά στην πρόσληψή του”. Ο Μπρεχτ ήταν μπροστά από την εποχή του, διότι είχε τη γνώση ότι η αξία των πραγμάτων είναι στη συναλλαγή».

Ο Πίτσαμ και ο Μακίθ θα μπορούσαν να κυκλοφορούν ανάμεσά μας.

Στην όπερα των Μπρεχτ και Βάιλ- βασισμένη στην «Όπερα του ζητιάνου» που έγραψε ο Τζον Γκέι και γνώρισε επιτυχία δύο αιώνες πριν από την «Όπερα της πεντάρας»- οι δύο κεντρικοί χαρακτήρες εμφανίζονται ως μέλη του υποκόσμου. Ο Πίτσαμ είναι, όπως λέει, ο φτωχότερος άνθρωπος του κόσμου, ο Μακίθ περιβόητος ληστής του Λονδίνου με «άκρες» στην Αστυνομία. Ο Πίτσαμ έχει στήσει εταιρεία ζητιάνων και ο Μακίθ θέλει να την καρπωθεί. Αν γινόταν μια μεταφορά στη σημερινή πραγματικότητα, οι δυο τους θα ήταν δύο κοστουμάτα, επιτυχημένα γκόλντεν μπόις. «Ο Πίτσαμ διαχειρίζεται την τεχνητή έλλειψη, την δημιουργεί για να καρπωθεί από αυτή. Το ίδιο ισχύει με τη φιλανθρωπία. Είναι η κίνηση που καλύπτει το έλλειμμα του κοινωνικού κράτους. Η καταστροφολογία επιφέρει την αναισθησία. Τι να πεις στον Πακιστανό μετανάστη για να συγκινηθεί, όταν έχει δει τον Χριστό φαντάρο; Ο Μπρεχτ τοποθετεί τα πράγματα με τη γερμανική λακωνικότητα που τον διέκρινε, γι΄ αυτό και τα έργα του είναι ουσιαστικά παραβολές. Ο Μακίθ είναι ο αντιπρόσωπος της εκμετάλλευσης των άλλων. Είναι ο κατ΄ εξοχήν άνθρωπος που ξέρει να εκμεταλλεύεται όσους είναι κάτω από αυτόν. Είναι ο ιδανικός εργοδότης. Οικειοποιείται την εργασία των υφισταμένων του, όπως ο καθηγητής πανεπιστημίου που δεν αφήνει ποτέ τους βοηθούς του να υπογράψουν τις εργασίες τους. Βασικό χαρακτηριστικό του είναι ο ακρογωνιαίος λίθος του καπιταλισμού: να ρισκάρει».

Η ματιά του συγγραφέα ή το τέλμα στο οποίο βρισκόμαστε κάνει το έργο διαχρονικό;

Απλούστατα, δεν θα αλλάξει ποτέ η κατάσταση που τονίζει ο Μπρεχτ στον τελευταίο μονόλογο του Μακίθ: η συναλλαγή με αντίτιμο.

Το να παίζει κάποιος αυτό το έργο
και κάποιος άλλος να το βλέπει, δεν μοιάζει σαν διαδικασία εσωτερικής κατανάλωσης; Σαν ένα είδος ψυχανάλυσης; Δηλαδή τα λέμε μεταξύ μας και μετά πάμε για ύπνο και «μηδέν εις το πηλίκον»;

Το θέατρο είναι υποδόρια κατάσταση. Λειτουργεί σαν βραδυφλεγής βόμβα. Ένα γνώρισμα για όλες τις παραστατικές τέχνες, όχι μόνο για το θέατρο. Πιστεύω ότι ο κόσμος μαζεύει θρυαλλίδες, αυτές γιγαντώνονται, μαζεύονται μέσα του και φέρνουν ένα αποτέλεσμα. Μην ξεχνάμε ότι ζούμε σε μια φοβισμένη κοινωνία. Ταυτόχρονα η έννοια της ομαδικότητας έχει ατονήσει. Διότι όταν σε βάζουν σε διαδικασία προσωπικής επιβίωσης δεν μπορείς να δείξεις αλληλεγγύη. Παρ΄ όλα αυτά, ένα τμήμα της κοινωνίας αντιστέκεται. Και εκτιμώ πως είναι προτιμότερο να συμβαίνουν μικρά πράγματα από το να μη συμβαίνουν καθόλου. Ίσως ακουστεί αφελές, αλλά στην οικονομική κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε το θέμα είναι η δημιουργία της υπεραξίας. Μας λείπει η συλλογική συνείδηση- την οποία έτσι κι αλλιώς είχαν ανέκαθεν οι Ευρωπαίοι. Ξυπνά μόνο σε καιρούς πολέμου και είναι το σύνδρομο που μας άφησε η Τουρκοκρατία.

ΙΝFΟ

«Η όπερα της πεντάρας» των Μπέρτολτ Μπρεχτ και Κουρτ Βάιλ, σε απόδοση- σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη, με τους Στέλιο Μάινα, Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, Ρένια Λουιζίδου, Μάνο Βακούση, Αλέξανδρο Μπουρδούμη κ.ά. σε περιοδεία ανά την Ελλάδα και την Κύπρο

«Πρέπει να σπάσει ο αθηνοκεντρισμός»

Το έργο «Όπερα της πεντάρας» (σε απόδοση- σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη) παρουσιάστηκε πρώτα στην Αθήνα, στο θέατρο Μπάντμιντον, και πλέον περιοδεύει ανά την επικράτεια.

Γιατί δεν βλέπουμε πια θιάσους στην περιφέρεια;
Δεν υπάρχει κρατική ενίσχυση και κίνητρα. Για παράδειγμα, στην Ολλανδία για να πάρεις επιχορήγηση μετά τον πέμπτο χρόνο παρουσίας στον ίδιο χώρο, πρέπει να αλλάξεις έδρα. Εδώ κάτι γίνεται με τον Θοδωρή Γκώνη. Ήταν στο Αγρίνιο, πήγε στις Σέρρες.

Πρέπει να σπάσει ο αθηνοκεντρισμός, διότι η επαρχία έχει μεγάλη ανάγκη από πολιτισμό. Αυτόν τον πολιτισμό για πολλά χρόνια τον λειτουργούσαν τα ΔΗΠΕΘΕ. Όμως ο θεσμός έχει απαξιωθεί.

Γιατί συμβαίνει αυτό;
Έχει άμεση σχέση με την οικονομική κρίση. Οι πρώτες περικοπές γίνονται στον Πολιτισμό. Αν συγκεντρώνονταν κάπου οι υπουργοί Πολιτισμού της Ευρώπης, θα τους ακούγαμε να λένε για το πόσο έχουν συρρικνωθεί οι επιδοτήσεις την τελευταία τριετία.