Ο Ντίλαν που έτρωγε ωμές σαύρες

ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΟΥ «ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΥΣ ΓΚΟΥΛΑΓΚ»
ΕΙΧΑΜΕ ΙΣΩΣ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΟΥΜΕ ΜΙΑ
ΤΟΣΟ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗ
ΔΙΑΒΙΩΣΗ ΣΕ ΦΥΛΑΚΕΣ ΥΨΙΣΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ.
ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΟΤΙ ΕΔΩ ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ
ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ, ΑΛΛΑ ΓΙΑ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ
ΜΥΘΟΠΛΑΣΙΑ, ΠΟΥ ΜΑΣ ΠΑΡΑΔΙΔΕΙ ΜΙΑ
ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΚΤΙΒΙΣΤΡΙΑ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΗ ΣΤΙΣ
ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ ΤΟΥ
ΒΙΡΜΑΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ.
Τη δεκαετία του 1920 ο Τζορτζ Όργουελ είχε υπηρετήσει ως αξιωματικός της αποικιακής βρετανικής αστυνομίας στη Βιρμανία. Το πρώτο του μυθιστόρημα, ΒurmeseDays, υπήρξε προϊόν αυτής της εμπειρίας. Σήμερα, στην επί μισόν αιώνα κυβερνώμενη από στρατιωτική χούντα χώρα, κυκλοφορεί το εξής φιλολογικό ανέκδοτο: «Ο Όργουελ έγραψε τρία μυθιστορήματα για τη Βιρμανία: τις Μέρες της Βιρμανίας, το 1984 και τη Φάρμα των Ζώων ». Θα μπορούσε κάλλιστα να είναι κι έτσι.

Για την Βιρμανία- τη σφηνωμένη μεταξύ Ινδίας, Κίνας και Ταϊλάνδης- δεν έγραψε όμως μόνο ο Όργουελ. Χώρα προεξαρχόντως βουδιστική, με λοφώδεις και ορεινές δασώδεις υποτροπικές περιοχές αλλά και με εκτεταμένα δέλτα ποταμών, όπως ο Ιραγουάντι, σπαρμένα με ρύζι, αραχίδες και ζαχαροκάλαμο, η μετονομασθείσα από τους στρατηγούς σε Μυανμάρ χώρα ενέπνευσε σειρά άλλων Βρετανών συγγραφέων, από τον Κίπλινγκ ώς τον Σόμερσετ Μομ, που κατέστησαν τη Ραγκούν, το Μανταλέι και τα υψίπεδα Σαν, μυθικούς τόπους. Τότε όμως ήταν τα «καλά χρόνια» της αποικιοκρατίας και του οριενταλισμού. Ακολούθησε η αποαποικιοποίηση (1948), ένας μακρύς αδελφοκτόνος πόλεμος, φυλετικές εξεγέρσεις, η συγκρότηση ενός πολυεθνικού κράτους και, το 1962, η κατάληψη της εξουσίας από τον στρατηγό Νε Βιν που επιβάλλει ένα αυταρχικό, μαοϊκής- λενινιστικής έμπνευσης καθεστώς. Ωστόσο, οι θρησκευτικές και εθνοτικές εντάσεις θα συνεχισθούν. Το 1988, απαιτώντας εκδημοκρατισμό, η αντιπολίτευση κατεβαίνει στους δρόμους με αποτέλεσμα χιλιάδες θύματα, μεταξύ των οποίων και πολλοί βουδιστές μοναχοί. Το ΄90 κερδίζει την εξουσία χωρίς όμως οι στρατιωτικοί να πεισθούν να παραδώσουν τη διακυβέρνηση παρά τις καταδίκες από πλευράς ΟΗΕ και διεθνούς κοινότητας. Στο μεταξύ, η επικεφαλής της αντιπολίτευσης Αούνγκ Σαν Σου Κίι- κόρη του ηγέτη του απελευθερωτικού κινήματος- τίθεται σε κατ΄ οίκον περιορισμό, για να απελευθερωθεί πρόσκαιρα το 1995, έτος στο οποίο τοποθετείται και η έναρξη της πλοκής του βιβλίου. Στο μεταξύ όμως έχει κερδίσει το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης, την ίδια μάλιστα χρονιά (1991) με την πολέμιο του απαρτχάιντ, Νοτιοαφρικανή Ναντίν Γκόρντιμερ.

Ο τραγουδοποιός
Οι αναφορές στη Σου Κίι είναι διαρκείς στο μυθιστόρημα αυτό. Κεντρικός ήρωας, ο έγκλειστος τραγουδοποιός Τέζα (ένα είδος τοπικού Μπομπ Ντίλαν) που εμπνέεται από αυτήν, όπως άλλωστε και πολλοί συγκρατούμενοί του, αλλά και το αντάρτικο που σταδιακά οργανώνεται στα βουνά. Όμως πρακτικά όλο το βιβλίο εκτυλίσσεται στους τέσσερις τοίχους μιας φυλακής όπου όλα είναι δυνατά, σε μια παραδοσιακής έμπνευσης σύγκρουση καλού – κακού. Η νεαρή Καναδέζα συγγραφέας έχει αντλήσει πλούσιο υλικό από πρόσφυγες και πρώην πολιτικούς κρατούμενους στα ταϊλανδο-βιρμανικά σύνορα, καθώς έχει πραγματοποιήσει σειρά ταξιδιών στην περιοχή και έχει διαμείνει σε στρατόπεδα προσφύγων, σε μικρά χωριά και σε βουδιστικά μοναστήρια, μέχρι να της απαγορευθεί η είσοδος στη χώρα. Με βάση σειρά αξιόπιστων συνεντεύξεων κατασκευάζει έναν ζοφερό κόσμο εγκλεισμού όπου ο Τέζα τρέφεται με ωμές σαύρες για να διατηρηθεί στη ζωή, οι αποχετευτικοί κουβάδες ζέχνουν, η βία κυριαρχεί, το λαθρεμπόριο και η αποδοχή του σοδομισμού μπορούν να σου δώσουν λίγες βδομάδες ζωής και όπου οι κρατούμενοι στερούνται τα στοιχειώδη- ένα μπάνιο, γραφική ύλη, μια αλλαξιά. Κι όμως, αυτό τον περίκλειστο κόσμο που ανακαλεί τον Σολτζενίτσιν- «μπορείς ν΄ αποκεφαλίσεις έναν άνθρωπο που του πήραν το κεφάλι; Ναι, μπορείς, αυτό εφευρέθηκε στα στρατόπεδά μας» – η Κόνελι τον περιγράφει με αμεσότητα, ζωντάνια, ανθρωπιά και υπόρρητη ελπίδα, μέσω σκέψεων και αναμνήσεων του Τέζα και των φυλάκων του, που αποδίδουν στις λέξεις το πραγματικό τους βάρος.