Οι μυρωδιές που ελκύουν τα κουνούπια

Τα τσιμπήματα των κουνουπιών αποτελούν το πιο συνηθισμένο παράπονο των ταξιδιωτών, σύμφωνα με μία έκθεση που έδωσε προσφάτως στη δημοσιότητα η Βασιλική Φαρμακευτική Εταιρεία της Βρετανίας και η οποία σκιαγραφεί με τον πιο παραστατικό τρόπο το χάσμα στις υγειονομικές προτεραιότητες ανάμεσα στις αναπτυσσόμενες χώρες και τον υπόλοιπο πλανήτη.

Οι ταξιδιώτες από τα πλούσια κράτη διαμαρτύρονται ότι τα κουνούπια τους… πίνουν το αίμα καθώς απολαμβάνουν τα κοκτέιλ τους δίπλα στις πισίνες, ενώ οι κάτοικοι των αναπτυσσόμενων χωρών ανησυχούν μήπως το τσίμπημα τους κοστίσει τη ζωή από σοβαρά νοσήματα, όπως η ελονοσία, ο κίτρινος πυρετός και η εγκεφαλίτιδα.

Όπως γράφει η εφημερίδα «Τάιμς» του Λονδίνου, το δυσβάσταχτο κόστος σε ανθρώπινες ζωές των ασθενειών που μεταδίδονται με τα κουνούπια (μόνο η ελονοσία κοστίζει ετησίως τη ζωή ενός εκατομμυρίου ανθρώπων) έχει καταστήσει αυτό τον τομέα προτεραιότητα για τις ερευνητικές ομάδες ανά τον κόσμο και σταδιακά αποκαλύπτονται ολοένα περισσότερα για το πως ορισμένα έντομα επιλέγουν την «λεία» τους.

Αμερικανοί επιστήμονες αναγνώρισαν προσφάτως τρία σετ υποδοχέων, τα οποία χρησιμοποιούν τα κουνούπια για να βρουν το επόμενο «γεύμα» τους. Το ένα σετ ανιχνεύει το διοξείδιο του άνθρακα που απελευθερώνουμε με κάθε εκπνοή, το άλλο σετ ανιχνεύει τα ίχνη της οκτενόλης (είναι μια χημικά ουσία που υπάρχει στην ανάσα και στον ιδρώτα) και το τρίτο ανιχνεύει μίγμα από τις υπόλοιπες… 350 χημικές ουσίες, οι οποίες απαρτίζουν την μυρωδιά του σώματός μας.

Όλοι παράγουμε παραπλήσια επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα, αλλά το μίγμα των υπολοίπων χημικών ουσιών της μυρωδιάς του σώματός μας είναι μοναδικό για κάθε άτομο, όπως τα δακτυλικά αποτυπώματα. Αυτό το μίγμα πιθανώς καθορίζει γιατί κάποιους από εμάς τους τσιμπούν πολύ τα κουνούπια και άλλους όχι.

Με απλά λόγια, εάν δύο άνθρωποι κάθονται δίπλα-δίπλα, το διοξείδιο του άνθρακα και των δύο θα προσελκύσει τα κουνούπια, αλλά την τελική απόφαση θα πάρουν τα έντομα ανάλογα με τις αδιόρατες διαφορές που θα ανιχνεύσουν στην μυρωδιά του σώματός τους.

Ένας άλλος λόγος που μερικοί άνθρωποι μοιάζουν… καταφαγωμένοι από τα κουνούπια είναι η αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος στο τσίμπημα, η οποία παρουσιάζει μεγάλες διακυμάνσεις από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Το κλασικό, κνησμώδες, κόκκινο σπυράκι που εμφανίζεται όταν μας τσιμπάει ένα κουνούπι, προκαλείται από το ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο εξαπολύει τις αμυντικές δυνάμεις τους για να εξουδετερώσει την αντιπηκτική ουσία που εγχέει στο σώμα μας το κουνούπι, προκειμένου να εξασφαλίσει ότι θα προλάβει να «φάει» όσο θέλει, πριν αρχίσει το αίμα να πήζει και κλείσει την πληγή.

Εάν ένας άνθρωπος δεν έχει τσιμπηθεί ποτέ στο παρελθόν από ένα συγκεκριμένο έντομο, η αντίδραση στα πρώτα τσιμπήματα θα είναι σχετικά ήπια και πιθανώς δεν θα τα αντιληφθεί καθόλου. Εάν ζει σε περιοχή του κόσμου όπου το τσίμπημα των εντόμων είναι καθημερινό φαινόμενο, η αντίδραση επίσης είναι ήπια, διότι ο οργανισμός του έχει «συνηθίσει» τις ξένες ουσίες που εγχέονται στο σώμα με κάθε τσίμπημα και έτσι δεν αντιδράει πολύ έντονα.

Όσοι, όμως, βρίσκονται στις ενδιάμεσες ομάδες (δηλαδή οι περισσότεροι από εμάς) έχουν πολλές πιθανότητες να βιώσουν έντονη ανοσοποιητική αντίδραση σε κάθε τσίμπημα – και όσο περισσότερο θα τους τσιμπούν τα κουνούπια, τόσο πιο έντονη θα είναι η αντίδραση, έως ότου κάποια στιγμή φτάσει στο μέγιστο βαθμό της και στη συνέχεια αρχίσει να υποχωρεί.

Καλά όλ’ αυτά, αλλά τι μπορεί να κάνει κανείς για να αποφύγει τα τσιμπήματα των εντόμων το καλοκαίρι; Κατ’ αρχήν, πρέπει να φροντίσει να μην είναι πολύ «ελκυστικός», γράφουν οι «Τάιμς». Μελέτες έχουν δείξει πως όσοι φορούν αρώματα και άφτερ σέϊβ έχουν περισσότερες πιθανότητες να προσελκύσουν τα κουνούπια, ενώ την ίδια ακριβώς μοίρα φαίνεται ότι έχουν και όσοι λατρεύουν την μπύρα.

Το δεύτερο είναι να εφοδιαστούν με ένα καλό απωθητικό εντόμων, όπως η Ν,Ν-διαιθυλμετατολουαμίδη (DEET), η οποία δεσμεύει τους υποδοχείς των εντόμων και μας καθιστά «αόρατους». Η σιτρονέλα είναι μια δημοφιλής εναλλακτική λύση, αλλά όχι εξίσου αποτελεσματική. Σε μία μελέτη συγκρίθηκαν 16 εντομοαπωθητικά του εμπορίου και διαπιστώθηκε πως όσα περιείχαν 24% Ν,Ν-διαιθυλμετατολουαμίδης προστάτευαν τους εθελοντές για περίπου πέντε ώρες όταν τοποθετούσαν τα χέρια τους σε δεξαμενές γεμάτες κουνούπια, ενώ όσα περιείχαν 10% σιτρονέλλα τους προστάτευαν για περίπου 20 λεπτά.

Μελέτες στο εργαστήριο, εξάλλου, έχουν δείξει πως σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν πολλοί ταξιδιώτες, ούτε το σκόρδο ούτε η θειαμίνη (είναι μια βιταμίνη του συμπλέγματος Β) παρέχουν κάποια προστασία.

Το τρίτο βήμα είναι η επαρκής κάλυψη. Καρποί και αστράγαλοι είναι δημοφιλείς «στόχοι» των κουνουπιών, ιδίως το βράδυ, και ο καλύτερος τρόπος για να τα προστατεύσετε είναι να κοιμάστε κάτω από κουνουπιέρα.

Αν, παρ’ όλα αυτά, σας τσιμπήσουν κουνούπια και δεν αντέχετε την φαγούρα, μην αρχίσετε να ξύνεστε, διότι θα επιδεινώσετε τον ερεθισμό και μπορεί τελικά να πάθετε μόλυνση.

Η καλύτερη θεραπεία για τα τσιμπήματα είναι συνδυασμός κρέμας υδροκορτιζόνης 1% με ένα μακράς δράσης, μη ηρεμιστικό αντισταμινικό (και τα δύο διατίθενται στα φαρμακεία και χωρίς ιατρική συνταγή). Πάρτε το αντισταμινικό και αλείψτε το τσίμπημα με την κρέμα μόλις σας τσιμπήσει το κουνούπι – και επαναλάβετε την εφαρμογή έπειτα από 12 ώρες.

Μία άλλη λύση είναι να τρίψετε το τσίμπημα με… κρεμμύδι. Ο δρ Έρικ Μπλοκ, καθηγητής Χημείας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, στο Άλμπανυ, και ειδικός σε θέματα οργανικής, τροφικής και γεωργικής χημείας, διαπίστωσε ότι το κρεμμύδι περιέχει εκ φύσεως ορισμένα συστατικά τα οποία διασπούν τις χημικές ουσίες που ευθύνονται για την φλεγμονή και την ενόχληση των τσιμπημάτων.

Η σύστασή του; Να έχουμε πάντα κρεμμύδια μαζί μας – κι αν μας τσιμπήσουν έντομα, να τα κόψουμε και να τρίψουμε καλά το δέρμα μας…