Θησαυροί που σώθηκαν από την μήνι του Στάλιν

Πολύτιμα έργα της ρωσικής πρωτοπορίας των Πόποβα και Ροτσένκο που έσωσε ο συλλέκτης Γιώργος Κωστάκης εκτίθενται στη Θεσσαλονίκη, αφού τα είδαν 102.000 επισκέπτες στην Τate Μodern του Λονδίνου
Σε ένα περιποιημένο σπίτι με κήπο στο Ζβένιγκοροντ της Ρωσίας, τη δεκαετία του ΄50, ο συλλέκτης Γεώργιος Κωστάκης συνάντησε τον Πάβελ Σεργκέεβιτς- αδελφό της Λιουμπόβ Πόποβα- και τον θετό γιο του. Εκεί βρήκε φυλαγμένα και αγόρασε δεκάδες έργα της Πόποβα. Το σημαντικότερο εύρημά του- ένα μεγάλο έργο σε κοντραπλακέ, διαστάσεων 113×113 εκ., υπό τον τίτλο «Ζωγραφικό αρχιτεκτόνημα 1921»- ήταν καρφωμένο στο παράθυρο της αποθήκης για να προστατεύει τον χώρο από τη βροχή. Ο ιδιοκτήτης δέχθηκε να το πουλήσει με αντίτιμο ένα καινούργιο κομμάτι κοντραπλακέ. Έτσι κι έγινε…

Το «Ζωγραφικό αρχιτεκτόνημα» της Λιουμπόβ Πόποβα, δεκάδες ακόμα έργα της και έργα ενός ακόμη από τους Ρώσους πρωτοπόρους, του Αλεξάντρ Ροτσένκο, που προσέφεραν συλλογές και 15 φορείς από όλο τον κόσμο, συνθέτουν σήμερα, μισόν αιώνα μετά, τη μεγάλη έκθεση «Ροτσένκο και Πόποβα: Ορίζοντας τον κονστρουκτιβισμό», με έργα των δύο μεγάλων της ρωσικής πρωτοπορίας. Έκθεση που φτάνει στη Θεσσαλονίκη μετά την τρίμηνη παρουσίασή της-με μεγάλη επιτυχία και προσέλευση κοινού- στην Τate Μodern του Λονδίνου.

Πρόκειται για ένα εκθεσιακό εγχείρημα που συγκεντρώνει περίπου 350 πίνακες ζωγραφικής, σχέδια, κατασκευές, ανακατασκευές, φωτογραφίες και αρχειακό υλικό, με σκοπό να εστιάσει και να καταδείξει την πορεία του κονστρουκτιβισμού μέσω των δύο πρωτοστατών του καλλιτεχνικού κινήματος. Περιλαμβάνει δε σχέδια για σκηνικά θεάτρου, εξώφυλλα περιοδικών, μοτίβα για υφάσματα και ενδύματα, ενδεικτικά της ένταξης της τέχνης στην παραγωγή και την καθημερινή ζωή.

Οι επισκέπτες της έκθεσης στη Μονή Λαζαριστών στη Θεσσαλονίκη (όπως και οι 102.155 της έκθεσης στο Λονδίνο που προηγήθηκε) θα έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν καμβάδες από τη σειρά των «Ζωγραφικών Αρχιτεκτονημάτων» της Πόποβα, κινηματογραφικές αφίσες, κοστούμια και σκηνικά του Ροτσένκο, όπως αυτά που σχεδιάστηκαν για το περίφημο «Θωρηκτό Ποτέμκιν» του Σεργκέι Αϊζενστάιν το 1925.

Το 1921, ο Ροτσένκο «αποκήρυξε» τη ζωγραφική και στράφηκε στη φωτογραφία. Ο συλλέκτης Γεώργιος Κωστάκης γράφει για τη συνάντησή τους: «Κάπου στα 1950 ρώτησα τον Ροτσένκο τι απέγιναν οι κατασκευές του. ΄΄Νομίζω ότι υπάρχει μία από αυτές κάπου εδώ. Ανέβα πάνω και δες΄΄ είπε και έτσι πήρα μια σκάλα και σκαρφάλωσα πάνω. Κάτω από τόνους σκόνης και αμέτρητα χαρτιά και περιοδικά, στη μέση αυτής της ακαταστασίας, βρισκόταν μια οβάλ κρεμαστή κατασκευή σε κομμάτια. Μου είπε: ΄΄Πάρ΄ την. Εσύ θα βρεις ένα ασφαλέστερο μέρος γι΄ αυτήν΄΄». Όταν ο Κωστάκης ήταν άρρωστος πούλησε την οβάλ κατασκευή στο Μουσείο ΜΟΜΑ της Νέας Υόρκης. Κάπου που ήξερε πως θα παραμείνει ασφαλής… Το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης συμμετέχει στη διεθνή εκθεσιακή συμπαραγωγή με 60 έργα, σχέδια και αρχειακό υλικό από τη συλλογή Κωστάκη. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη συμμετοχή στην έκθεση.

Η έκθεση θα συνεχίσει το ταξίδι της από 19 Οκτωβρίου 2009 έως 31 Ιανουαρίου 2010 στην Πινακοθήκη Reina Sofia της Μαδρίτης.

ΙΝFΟ

«Ροτσένκο και Πόποβα:
Ορίζοντας τον κονστρουκτιβισμό», από 24 Ιουνίου έως 20 Σεπτεμβρίου, στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Μονή Λαζαριστών, Κολοκοτρώνη 21, Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης).

Συνεισφορά στην καθημερινή ζωή

Ο κονστρουκτιβισμός (από το αγγλικό construct = κατασκευάζω) είναι ένα καλλιτεχνικό κίνημα που γεννήθηκε στη Ρωσία τα χρόνια μετά την Επανάσταση και διερευνούσε τους τρόπους με τους οποίους η τέχνη θα μπορούσε να συνεισφέρει στην καθημερινή ζωή μέσω του σχεδίου, της αρχιτεκτονικής, της βιομηχανικής παραγωγής, του θεάτρου και του κινηματογράφου. Μία από τις διακηρύξεις του κινήματος ήταν πως η τέχνη «κατασκευάζεται» και σύνθημά του ήταν «Η Τέχνη στη Ζωή». Αρχικά το σοβιετικό καθεστώς είχε θετική στάση απέναντι στους κονστρουκτιβιστές, ωστόσο αργότερα εναντιώθηκε, με αποτέλεσμα πολλοί εκπρόσωποί του να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τη Ρωσία.