[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] «Ξεχάσαμε» την Ευρώπη

Η διαπίστωση είναι γενική και αδιαμφισβήτητη: ποτέ άλλοτε σε ευρωεκλογές δεν ενδιαφερθήκαμε και δεν μιλήσαμε τόσο λίγο για την Ευρώπη. Τα κόμματα δημοσιοποίησαν τις λίστες τους τελευταία απ΄ όλα τα ευρωπαϊκά, η Βουλή έκλεισε με πρόσχημα τις ευρωεκλογές και πραγματική αιτία τον φόβο εθνικών σκανδάλων, η θέση έναντι της κυβέρνησης και η προετοιμασία των επόμενων (άγνωστο πότε) εθνικών εκλογών αναγορεύτηκαν και επισήμως σε κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής εκστρατείας, η ίδια η εκστρατεία είχε κατά 99% «εθνικά» χαρακτηριστικά. Ακόμα και στη μοναδική «τηλεμαχία» η Ευρώπη, τα προβλήματα και οι αναζητήσεις της απουσίαζαν σχεδόν ολοκληρωτικά.

Απέναντι σε αυτές τις διαπιστώσεις, προβλήθηκε από αρκετούς η δικαιολογία ότι οι «ευρωεκλογές είναι πάντα εθνικές εκλογές που δεν βγάζουν κυβέρνηση». Θα απαντούσα, πρώτον, ότι αν αυτό είναι σε κάποιο βαθμό αλήθεια, δεν σημαίνει ότι είναι θεσμικά ορθό ή πολιτικά επιθυμητό. Δεύτερον, ότι σε άλλες χώρες η ισορροπία εθνικών και ευρωπαϊκών ζητημάτων υπήρξε πολύ αρμονικότερη. Τρίτον, ότι ειδικά φέτος, εν μέσω κρίσης και υπό την απειλή διαβρωτικής για την ευρωπαϊκή ιδέα αδιαφορίας των πολιτών, η ανάγκη για περισσότερη γνώση των ευρωπαϊκών προκλήσεων θα έπρεπε να γίνει αντιληπτή περισσότερο από ποτέ ως καθήκον- τουλάχιστον εκ μέρους των φιλοευρωπαϊκών κομμάτων και προσώπων. Και, τέταρτο και ίσως σημαντικότερο, ότι το «πέραν της κανονικότητας» στοιχείο των φετινών ευρωεκλογών ήταν η εμφάνιση- και με ευθύνη όσων δεν μιλούν γι΄ αυτό- μιας σαφούς αντιευρωπαϊκής, ή πάντως σίγουρα μη ευρωπαϊκής, τάσης μέσα στην ελληνική κοινωνία. Όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα των εκλογών ή το ύψος της συμμετοχής, το 2009 είναι πιθανό να περάσει στην ιστορία ως η χρονιά που συλλογικά ενδώσαμε στον πειρασμό τού περί τα ευρωπαϊκά λαϊκισμού.

Ακόμα πάντως και με κίνδυνο να θεωρηθεί ότι συνεχίζω να μιλώ για κάτι που λίγο ενδιαφέρει, θα επιμείνω ότι αυτή η εκλογική αναμέτρηση- και αυτή η ιστορική περίοδος-, θα φανέρωναν, αν τις αντιμετωπίζαμε αλλιώς, συναρπαστικά και καθοριστικά για το μέλλον στοιχήματα. Στο επίπεδο της Ευρώπης ως πολιτικού σχεδίου, πολλά θα κριθούν- ακόμα και η ίδια, πιστεύω, η επιβίωση του πολιτικού αυτού σχεδίου- από τον τρόπο με τον οποίο η Ένωση θα μπορέσει ή δεν θα μπορέσει να απορροφήσει συλλογικά τους κραδασμούς της οικονομικής κρίσης, από τη δυνατότητα να αναβιώσει, μέσα στα όργανα αλλά και στα μάτια των πολιτών, η διάκριση ουσίας μεταξύ των λύσεων που προτείνει η ευρωπαϊκή Δεξιά και η ευρωπαϊκή Αριστερά, από τον βαθμό ουσιαστικής «ενσωμάτωσης», δηλαδή εξοικείωσης, των πρώην ανατολικών χωρών με τους κοινούς σκοπούς, από το άνοιγμα, τέλος, του διαλόγου από τα όργανα και τους πολιτικούς προς τους πολίτες. Στο επίπεδο των ειδικότερων προκλήσεων της θητείας που αρχίζει τον Ιούνιο, θα έβαζα τη μετάβαση σε ένα νέο θεσμικό πλαίσιο (πέρα από τον τύπο της Συνθήκης της Λισαβώνας), την έμπρακτη ανάληψη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της πολιτικής αρμοδιότητας που του αναλογεί, τη συμπλήρωση με κοινωνικές ρήτρες και χαρακτηριστικά του Συμφώνου Σταθερότητας, τη θέση σε νέες βάσεις του κοινοτικού προϋπολογισμού, τη συγκρότηση ενός νέου πεδίου προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με επίκεντρο τη Χάρτα, την οικοδόμηση μιας ενεργητικότερης κοινής εξωτερικής πολιτικής και τη διαμόρφωση μιας ευρωπαϊκής απάντησης στη μετανάστευση. Σε επίπεδο «ελληνικού ενδιαφέροντος» θεμάτων (που ώς κι αυτά ξεχάστηκαν), κρισιμότατα είναι η αναδιαμόρφωση της αγροτικής πολιτικής, η λύση- ή το τέλμα- του Κυπριακού (που αποτελεί προτεραιότητα της σουηδικής προεδρίας) και το εντελώς νέο τοπίο που δημιουργείται σε σχέση με την ένταξη της Τουρκίας. Δεν αποκλείεται- προσωπικά το εύχομαι- να τα ξαναθυμηθούμε όλα αυτά μετά τις εκλογές. Το ότι πάντως δεν τα ψηλαφήσαμε κατά τη διάρκειά τους, θα μας βαραίνει όλους- και ιδίως την Ευρώπη.

ΛΑΪΚΙΣΜΟΣ

Όποιο και αν είναι το αποτέλεσμα των εκλογών, το 2009 είναι πιθανό να περάσει στην ιστορία ως η χρονιά που ενδώσαμε στον πειρασμό τού περί τα ευρωπαϊκά λαϊκισμού

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ