Σε κάθε κάλπη ψηφίζεις… άλλο κόμμα

Συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από την πρώτη άμεση εκλογή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τον Ιούνιο του 1979, στο οποίο εκπροσωπήθηκαν αρχικά οι πολίτες των εννέα, την εποχή εκείνη, κρατών μελών της (τότε) Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ). Έκτοτε, στις τρεις δεκαετίες που έχουν παρέλθει, η ΕΟΚ των εννέα μετασχηματίστηκε στη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) των 27 κρατών μελών, οι αρμοδιότητες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενισχύθηκαν σημαντικά, χωρίς όμως η εξέλιξη αυτή να οδηγήσει στη διαμόρφωση ενός «ευρωπαϊκού πολιτικού χώρου» και να συμβάλει στη μείωση του «δημοκρατικού ελλείμματος», που εξακολουθεί, όλο και εντονότερα, να χαρακτηρίζει την Ε.Ε. Οι ευρωεκλογές, από την πρώτη κιόλας διεξαγωγή τους, πήραν έτσι τη μορφή παράλληλων εθνικών εκλογών «δεύτερης τάξης» με περιθωριακές αναφορές στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι αλλά και περιορισμένη εθνική σημασία, αφού από αυτές απουσιάζει το διακύβευμα της κυβερνητικής εξουσίας. Γεγονός που οδήγησε σταδιακά, στις πέντε ευρωεκλογές που ακολούθησαν, σε συνεχώς μειούμενη συμμετοχή σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η οποία το 2004 έπεσε κάτω και από το συμβολικό όριο του 50%, ενώ είναι ορατό το ενδεχόμενο ακόμη μεγαλύτερης αποχής τον προσεχή Ιούνιο.

Μια αντίστοιχα μακρά ιστορία, σχεδόν τριών δεκαετιών, διαθέτουν πλέον και οι ευρωεκλογές στην Ελλάδα, που εντάχθηκε στις 2 Ιανουαρίου 1981 ως δέκατο κράτος μέλος στην (τότε) ΕΟΚ. Στην ιστορία αυτή, με τις έξι διαδοχικές αναμετρήσεις για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τις κατά περίπτωση ιδιαιτερότητές τους, αναφέρεται η σειρά των έξι άρθρων που η δημοσίευσή τους αρχίζει σήμερα, με τις πρώτες ευρωεκλογές του 1981.

Την πληρέστερη και θεωρητικά τεκμηριωμένη παρουσίαση και ανάλυση για τις «Ευρωεκλογές στην Ελλάδα» προσφέρει η ομότιτλη διδακτορική διατριβή της Ευτυχίας Τεπέρογλου, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ιούνιος 2008. Στην εργασία αυτή στηρίζεται εν πολλοίς και η παρούσα σειρά άρθρων για τις έξι μέχρι σήμερα ελληνικές ευρωεκλογές.

Η ΕΝΤΑΞΗ της Ελλάδας στην ΕΟΚ τον Ιανουάριο του 1981 έθεσε εκ των πραγμάτων το ζήτημα της εκπροσώπησής της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο, ως άμεσα εκλεγμένο όργανο της ΕΟΚ, λειτουργούσε ήδη από το 1979.

Για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο μια χωριστής εκλογής ευρωβουλευτών, στις αρχές του 1981, η οποία θα προσελάμβανε χαρακτηριστικά προκριματικής αναμέτρησης εν όψει των επικείμενων βουλευτικών εκλογών, αποφασίστηκε οι 24 πρώτοι εκπρόσωποι της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ορισθούν από τη Βουλή κατ΄ αναλογία της κοινοβουλευτικής δύναμης των κομμάτων (14 από Ν.Δ., 7 από ΠΑΣΟΚ και ανά ένας από ΚΚΕ, ΕΔΗΚ και ΚΟΔΗΣΟ). Έτσι, η πρώτη άμεση εκλογή Ελλήνων ευρωβουλευτών πραγματοποιήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 1981, ταυτόχρονα με τις βουλευτικές εκλογές, η καθοριστική σημασία των οποίων επισκίασε και υποβάθμισε πλήρως την αναμέτρηση για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η περιορισμένη σημασία των ευρωεκλογών αποτυπώθηκε και στα ψηφοδέλτια των δύο μεγάλων κομμάτων, από τα οποία απουσίαζαν κορυφαία πολιτικά στελέχη, ενώ συμπεριελήφθησαν κυρίως πρόσωπα με ευρωπαϊκή ή/και τεχνοκρατική παιδεία (επικεφαλής ο Λεωνίδας Μπουρνιάς για τη Ν.Δ. και ο Σπύρος Πλασκοβίτης για το ΠΑΣΟΚ). Η ταυτόχρονη διεξαγωγή δύο διαφορετικού είδους εκλογικών αναμετρήσεων εθνικής εμβέλειας αποτέλεσε πρωτόγνωρη εμπειρία για τους Έλληνες ψηφοφόρους. «Αν είχατε ποτέ σας το όνειρο να ψηφίσετε δύο κόμματα στις ίδιες εκλογές, τώρα ήρθε η στιγμή να το πραγματοποιήσετε», αναφερόταν με ελαφρά ειρωνεία σε ρεπορτάζ που δημοσιεύτηκε στα « ΝΕΑ» στις 5.10.1981. Επιλογή την οποία, όπως αποδείχθηκε στην πράξη, ακολούθησαν τουλάχιστον 700.000 ψηφοφόροι.

Άνοδος των μικρότερων κομμάτων
Πράγματι, συγκρίνοντας τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών με τα αντίστοιχα των βουλευτικών εκλογών της ίδιας ημέρας, διαπιστώνεται η ταυτόχρονη μείωση της εκλογικής δύναμης και των δύο μεγάλων κομμάτων- το αθροιστικό ποσοστό των οποίων από 83,9% περιορίστηκε σε 71,5%- με παράλληλη άνοδο της επιρροής όλων των μικρότερων κομμάτων. Πρόκειται για το κυριότερο χαρακτηριστικό γνώρισμα που παρατηρείται σε εκλογές «δεύτερης τάξης», έννοια που χρησιμοποιείται ως βασικό ερμηνευτικό πλαίσιο για την ανάλυση των ευρωεκλογών, όπως διαπιστώθηκε ήδη από την πρώτη εμπειρία άμεσης εκλογής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το φαινόμενο της διαφοροποιημένης ψήφου μεταξύ βουλευτικών εκλογών και ευρωεκλογών πήρε μεγάλη έκταση κυρίως στα αστικά κέντρα και κορυφώθηκε στην περιφέρεια της πρωτεύουσας και στη Θεσσαλονίκη, όπου τουλάχιστον ένας στους πέντε ψηφοφόρους των δύο μεγάλων κομμάτων αρνήθηκε να του χαρίσει και τη δεύτερη ψήφο του.

Από τα δύο μεγάλα κόμματα τις μικρότερες συγκριτικά απώλειες είχε η Ν.Δ., η επιρροή της οποίας όμως είχε συρρικνωθεί και στη βουλευτική κάλπη στο επίπεδο του 36%. Οι διαρροές από τη Ν.Δ. τροφοδότησαν κυρίως την άνοδο του ΚΟΔΗΣΟ το οποίο είχε επικεφαλής του ψηφοδελτίου του τον Γιάγκο Πεσματζόγλου, πρωτεργάτη, ήδη από την προδικτατορική περίοδο, των διαπραγματεύσεων με την ΕΟΚ. Το ΚΟΔΗΣΟ συγκέντρωσε εντυπωσιακά ποσοστά (περί το 20%) στις μεγαλοαστικές συνοικίες (Κολωνάκι) και τα προάστια (Φιλοθέη, Ψυχικό) της πρωτεύουσας, αλλά η επιρροή του στις λαϊκές συνοικίες της δυτικής ζώνης παρέμεινε καθηλωμένη στο 2%. Αυτή η έντονη κοινωνική διαφοροποίηση της ευ ρωεκλογικής βάσης του ΚΟΔΗΣΟ αποτελούσε, έτσι, σαφέστατη ένδειξη για την κρίση εμπιστοσύνης που χαρακτήριζε εκείνη την εποχή τη στάση των αστικών στρωμάτων απέναντι στην καταρρέουσα Ν.Δ. Αποτελέσματα καλύτερα από τον εθνικό μέσο όρο παρουσίασε επίσης το ΚΟΔΗΣΟ στην Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, λόγω της συνεργασίας με το Κόμμα Αγροτών Εργαζομένων (ΚΑΕ) του Αλέξανδρου Μπαλτατζή, καθώς και σε ορισμένους νομούς όπου διέθετε την υποστήριξη τοπικών στελεχών με ιδιαίτερη επιρροή (π.χ. Χίος).

Σαφώς μεγαλύτερες, σχεδόν διπλάσιες σε σύγκριση με τη Ν.Δ., ήταν οι απώλειες του ΠΑΣΟΚ, οι οποίες ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα άγγιξαν και συχνά ξεπέρασαν το 10% του εκλογικού σώματος. Ένδειξη για τους ασθενείς δεσμούς που διατηρούσε ακόμη με το ΠΑΣΟΚ μια σημαντική μερίδα πρόσφατων ψηφοφόρων του που το επέλεξαν στη βουλευτική κάλπη, ακολουθώντας το ισχυρότατο ρεύμα της «αλλαγής».

Ωφελημένο το ΚΚΕ (εσ.)
Κυρίως ωφελημένο από τις απώλειες του ΠΑΣΟΚ στις διπλές εκλογές του 1981 ήταν το ΚΚΕ (εσ.), το οποίο με 1,34% είχε μείνει εκτός ελληνικής Βουλής, αλλά στην ευρωκάλπη τετραπλασίασε τις ψήφους του εκλέγοντας ευρωβουλευτή τον Λεωνίδα Κύρκο. Το ΚΚΕ (εσ.) απορρόφησε περίπου το ήμισυ από την πτώση της εκλογικής δύναμης του ΠΑΣΟΚ, ενώ το υπόλοιπο μισό κατευθύνθηκε αφενός προς το ΚΚΕ και αφετέρου προς τα τρία μικρά κεντρώα κόμματα. Τα τελευταία εμφανίζοντας όμως χωριστούς συνδυασμούς δεν κατόρθωσαν να εκλέξουν ευρωβουλευτή, επιτρέποντας έτσι στο ακροδεξιό Κόμμα Προοδευτικών (Κ.Π.) του πρωθυπουργού της Χούντας Σπύρου Μαρκεζίνη να εκπροσωπηθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Δύο ήταν τα βασικά ρεύματα που συντιθέμενα δημιούργησαν τη δυναμική του ΚΚΕ (εσ.) στις ευρωεκλογές του 1981. Το πρώτο αφορά τα αστικά κέντρα και ιδίως τις μικροαστικές και μεσοαστικές περιοχές τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Δήμος Αθηναίων όπου το ΚΚΕ (εσ.) ξεπέρασε συνολικά το 10%, συγκεντρώνοντας από 12% έως 13% στο Παγκράτι, τα Εξάρχεια και τη Φωκίωνος Νέγρη. Το δεύτερο αφορά περιοχές όπου η ισχυρή προδικτατορικά παρουσία της κομμουνιστικής Αριστεράς βρέθηκε διασπασμένη σε δύο μερίδες μετά το 1968. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Δήμος Λευκάδας, όπου στην κάλπη των ευρωεκλογών ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ (εσ.) και ΚΚΕ εμφανίστηκαν ισοδύναμα (από 19% έως 22%), αλλά στην κάλπη των βουλευτικών εκλογών το ΠΑΣΟΚ συγκέντρωσε 39,3% και το ΚΚΕ (εσ.) μόλις 3,6%. Στο παράδειγμα αυτό εντοπίζεται όμως και η κρίσιμη αδυναμία του ΚΚΕ (εσ.). Ακόμη και εκεί όπου η διάσπαση της παραδοσιακής εκλογικής βάσης της κομμουνιστικής Αριστεράς υπήρξε απτή πραγματικότητα, το ΚΚΕ (εσ.) δεν μπόρεσε να εκφράσει πολιτικά την ανανεωτική μερίδα της, η οποία στράφηκε τελικά προς το ΠΑΣΟΚ.

Ένας ευρωβουλευτής θυμάται Υποτιμούμε την Ευρωβουλή
Επιμέλεια: Μαρία Νταλιάνη

«Ο ΑΝΔΡΕΑΣ Παπανδρέου, παρ΄ ότι αρχικά είχε επενδύσει πολιτικά στο σύνθημα “έξω από την ΕΟΚ και το ΝΑΤΟ”, όχι μόνο στήριξε την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, αλλά ήταν και ο εμπνευστής της ισχυρής ευρωομάδας. Το ευρωψηφοδέλτιο είχε επικεφαλής τον Γεώργιο Μαύρο και μέλη τους Μανώλη Γλέζο, Παρασκευά Αυγερινό, Σπύρο Πλασκοβίτη, Γρηγόρη Βάρφη, Νίκο Βγενόπουλο, Χρήστο Παπουτσή, Νίκο Γαζή, Γιώργο Ρωμαίο και Τινίνα Πανταζή. Αυτή την εποχή άρχισαν οι μεγάλες ελληνικές επιτυχίες των Βρυξελλών με τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα και την Κοινή Αγροτική Πολιτική. Να σημειωθεί πως στο αντίπαλο ψηφοδέλτιο της εποχής φιγουράριζαν ονόματα όπως οι Ευάγγελος Αβέρωφ, Γιάννης Μπούτος, Τάκης Λαμπρίας, Ευθύμιος Χριστοδούλου και οι νεαροί τότε Μαριέττα Γιαννάκου και Άκης Γεροντόπουλος, ενώ στο ΚΚΕ ήταν επικεφαλής ο αείμνηστος Γρηγόρης Φαράκος και στο ΚΚΕ εσ. ο Λεωνίδας Κύρκος.

Κάθε φορά που έρχονταν ο Ανδρέας στις Βρυξέλλες πάντα μας έβλεπε. Ακόμα κι όταν ήταν πιεσμένο το πρόγραμμά του. Και πολλές φορές εκτός από συνάντηση εργασίας είχαμε και ένα γεύμα ή δείπνο όπου συζητούσαμε τα θέματα. Βοηθούσαν πάρα πολύ όλοι, παίρναμε υλικό από την Αθήνα, γενικώς υπήρχε καλό επίπεδο συνεργασίας. Κι εμείς βεβαίως κάθε χρόνο ως ευρωομάδα υποβάλαμε έκθεση πεπραγμένων, δίναμε λογαριασμό για τις κινήσεις μας, δεν υπήρχε αδιαφορία. Δυστυχώς, όλα τα κόμματα εξουσίας στην Ελλάδα έχουν υποτιμήσει τον ρόλο του ευρωβουλευτή και δεν έχουν αξιοποιήσει τα οφέλη που μπορούν να έχουν από την επιλογή τους. Η Ευρωβουλή μπορεί να μην έχει αρμοδιότητες, όμως είναι ένα μεγάλο σχολείο. Γι΄ αυτό χρειάζεται να επιλέγεις ανθρώπους μορφωμένους με ειδίκευση σε τομείς όπως π.χ. η Οικονομία, η Γεωργία, τα κοινωνικά και στη συνέχεια να τους αξιοποιείς στον κυβερνητικό μηχανισμό».

Οικολόγοι και… Αλαβάνος πονοκέφαλοι για Τσίπρα

ΣΚΛΗΡΗ επίθεση σε ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. με το βλέμμα στραμμένο… στους Οικολόγους Πράσινους, που σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις κινούνται πλέον στην περιοχή του 6%, εξαπέλυσε χθες ο πρόεδρος του Συνασπισμού Αλέξης Τσίπρας από το Ελληνικό. Ο κ. Τσίπρας κατηγόρησε τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ και τον Πρωθυπουργό ότι μιλούν για «πράσινη ανάπτυξη», ενώ την ίδια στιγμή συναινούν σε σχέδια που καταστρέφουν το περιβάλλον όπως σχεδιασμούς νέων αυτοκινητοδρόμων, μεγάλα εμπορικά κέντρα και εκτροπές ποταμών.

«Αναρωτιόμαστε τελικά αν με τον όρο “πράσινο” εννοούν το χρώμα της φύσης ή το χρώμα του χρήματος», υπογράμμισε ο Αλέξης Τσίπρας ανεβάζοντας τους τόνους και απευθυνόμενος προς το κοινό των Οικολόγων πρόσθεσε πως μόνο η δύναμη των ενεργών πολιτών είναι αυτή που μπορεί να κερδίσει ελεύθερους χώρους «και μπορεί να αντισταθεί στα μεγάλα σχέδια του μεγάλου κεφαλαίου».

Το περασμένο Σαββατοκύριακο ο Αλέξης Τσίπρας- που εκτός από τον πονοκέφαλο των Οικολόγων Πρασίνων έχει να διαχειριστεί και την απόφαση του κόμματός τους να εκπροσωπηθεί από τον Αλέκο Αλαβάνο επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας στο debate των πολιτικών αρχηγών μεθαύριο Πέμπτη- επιχείρησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις προτείνοντας την… Καντίτζα Σάνκο για το ίδιο debate! Σε εκδήλωση που έγινε το Σάββατο στο δημαρχείο Καισαριανής έπλεξε το εγκώμιο της συμβολικής (τυπικά δεν έχει δικαίωμα εκλέγειν και εκλέγεσθαι) υποψηφιότητας της νεαρής μετανάστριας από τη Σιέρα Λεόνε, λέγοντας πως «είναι τόσο εξαιρετική γυναίκα, με τόση δύναμη στη σκέψη και στη δυνατότητα να αρθρώνει λόγο που σκεφτόμαστε να τη στείλουμε και στο debate την ερχόμενη Πέμπτη». Μια δήλωση την οποία έκανε «χαριτολογώντας» όπως διευκρίνιζαν αργότερα συνεργάτες του «προς αποφυγήν παρεξηγήσεων».

ΚΚΕ κατά Λαμπρινίδη

ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΒΟΥΛΕΥΤΗ του ΠΑΣΟΚ Σταύρο Λαμπρινίδη έστρεψε τα βέλη του αυτήν τη φορά ο Περισσός, κατηγορώντας τον για «προβοκάτσια» εναντίον του ΚΚΕ.

Αφορμή για τα σχόλια του Περισσού αποτέλεσαν οι δηλώσεις με τις οποίες ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ υποστήριξε ότι το ΚΚΕ στο Ευρωκοινοβούλιο κατά 85% ψηφίζει ό,τι και ο ΛΑΟΣ. Το Γραφείο Τύπου του ΚΚΕ αντέδρασε με ανακοίνωσή του στην οποία χαρακτηρίζει τους ισχυρισμούς «ψευδέστατους» και κατηγόρησε το ΠΑΣΟΚ ότι επαναλαμβάνει τους ισχυρισμούς του «εκ συστήματος ψευδόμενου Γ. Καρατζαφέρη», γεγονός που, όπως αναφέρεται, «επιβεβαιώνει ότι οι ηγεσίες του ΠΑΣΟΚ και του ΛΑΟΣ πρωτοστατούν στη συκοφαντία κατά του ΚΚΕ».

Στην ίδια ανακοίνωση σημειώνεται ότι τελευταίο διάστημα σε 70 σημαντικές ψηφοφορίες, «το ΛΑΟΣ υπερψήφισε τις 56 μαζί με τη Ν.Δ.

και το ΠΑΣΟΚ (ορισμένες από αυτές και ο ΣΥΡΙΖΑ), ενώ το ΚΚΕ τις καταψήφισε όλες. Στις υπόλοιπες 14 το ΛΑΟΣ είτε δεν συμμετείχε, είτε ψήφιζε λευκό, σε καμία πάντως δεν συνέπεσε με το ΚΚΕ. Αυτά για να είναι γνωστή αλήθεια και το πολιτικό ήθος του καθενός».

Ασυμβίβαστο με τη Βουλή

ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ της ανάδειξης των ευρωβουλευτών ψηφίστηκε τον Ιούλιο του 1981 ο Νόμος 1180/1981, ο οποίος καθιέρωνε ως εκλογικό σύστημα την αναλογική των υπολοίπων, χωρίς κανένα φραγμό εκπροσώπησης και με ενιαία εκλογική περιφέρεια το σύνολο της επικράτειας. Γεγονός που προσέθετε ακόμη έναν παράγοντα διαφοροποίησης σε σύγκριση με την ταυτόχρονη βουλευτική αναμέτρηση. Η εκλογή των ευρωβουλευτών γινόταν με βάση την προκαθορισμένη σειρά αναγραφής των ονομάτων τους στο ψηφοδέλτιο («κλειστή λίστα»), ενώ στα κωλύματα εκλογιμότητας προστέθηκε, ως ασυμβίβαστο, η ιδιότητα του βουλευτή του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Οι ρυθμίσεις του Ν. 1180/1981 καθώς και ο συνολικός αριθμός ευρωβουλευτών που αντιστοιχούσε στην Ελλάδα (24, ίδιος με το Βέλγιο), διατηρήθηκαν και στις δύο επόμενες ευρωεκλογές.