ΔΡΟΜΟΙ

Ένας καλλιτέχνης…
… δυστυχώς πρέπει πάντα να βρίσκεται έξω από την εποχή του, είχε πει ο σοφός ηθοποιός Όρσον Ουέλς. Στη μεγάλη οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930, όμως, βρέθηκαν πολλοί καλλιτέχνες που βάδισαν χέρι χέρι με την εποχή τους και μπόρεσαν να δουν και να παρουσιάσουν τα συμπτώματά της: ουρές στα λαϊκά συσσίτια, απατεώνες και ψεύτες στα χρηματιστήρια, ανθρώπους που είχαν χάσει τα πάντα.

Η οικονομική…
… κρίση που ζούμε σήμερα δεν είναι το ίδιο βαθιά με εκείνη. Όμως, το Αμερικανικό Μουσείο Τέχνης Σμισθόνιαν θεώρησε καλό να ανοίξει τις προάλλες τις πύλες του σε μια έκθεση που επιγράφεται «1934» και που φιλοξενεί έργα εμπνευσμένα από τα βάσανα των ανθρώπων εκείνης της εποχής. Πρόκειται για πίνακες που είχαν ζωγραφίσει τότε περίπου 4.000 άνεργοι καλλιτέχνες, με τη χρηματοδότηση ειδικού προγράμματος του προέδρου Ρούζβελτ. Η παραγωγή τους ήταν μεγάλη:

σχεδόν 15.000 έργα. Μερικά από αυτά έγιναν πασίγνωστα, όπως το «Πατινάζ στο Σέντραλ Παρκ» της Άγκνιες Τέιτ ή η «Γέφυρα Γκόλντεν Γκέιτ» του Ρέι Στρονγκ, που έδειχνε τη γέφυρα υπό κατασκευή. Μάλιστα, ο πρόεδρος Ρούζβελτ είχε κρεμάσει τη γέφυρά του στον Λευκό Οίκο, επειδή απεικόνιζε, όπως έλεγε ο ίδιος, τη «μεταδοτική αισιοδοξία» των ανθρώπων που εργάζονταν για το μέλλον της χώρας. Η δεκαετία του 1930 ήταν σκληρή, γεμάτη πείνα και αναγκαστική μετανάστευση, ενώ στο βάθος του ορίζοντα συσσωρεύονταν ήδη τα σύννεφα του πολέμου. «Η τέχνη είχε περάσει σε δεύτερη μοίρα, καθώς η εθνική οικονομία είχε βουλιάξει στην κρίση μετά την κατάρρευση του χρηματιστηρίου το 1929», αναφέρεται στο ενημερωτικό φυλλάδιο του Σμισθόνιαν. «Όμως, τα έργα που τοποθετήθηκαν σε κυβερνητικά κτίρια, μουσεία, ταχυδρομεία και σχολεία εμψύχωσαν όλους τους Αμερικανούς».

Η φωτογραφία…
… δεν ήταν απούσα από τη μεγάλη οικονομική κρίση της δεκαετίας του 1930. Εκατοντάδες τράπεζες έκλειναν και οι στρατιές των ανέργων είχαν φτάσει τα 13 εκατομμύρια σε σύνολο 123 εκατομμυρίων ανθρώπων. Με αγροτικές μεταρρυθμίσεις, ο πρόεδρος Ρούζβελτ προσπαθούσε να ανορθώσει την οικονομία και χρηματοδοτούσε φωτογραφικές αποστολές για να προπαγανδίσει την πολιτική του. Εκτός από τους χρηματοδοτούμενους, όμως, υπήρξαν ανεξάρτητοι φωτογράφοι που αρνήθηκαν την προπαγάνδα και με τη δουλειά τους ζήτησαν ακόμη περισσότερα για τον λαό, όπως η Δωροθέα Λανγκ και ο Άρθουρ Ροθστάιν με τις περίφημες ασπρόμαυρες φωτογραφίες του (φωτ).

Η φωνή…
… του λαϊκού τραγουδιστή Γούντι Γκάθρι εξέφρασε τα αισθήματα των ανθρώπων εκείνης της εποχής, ιδιαίτερα με τον «Κεφάτο τραπεζίτη», που ξαναγίνεται τραγικά επίκαιρος σήμερα: «Χάνεις το αυτοκίνητο κι οδηγάς θλιμμένα,/ μα εγώ είμαι ένας κεφάτος τραπεζίτης, ένας κεφάτος τραπεζίτης./ Έρχομαι να στο πάρω, κι αυτό και τα ρούχα σου/ Και τραγουδώ, είμαι ένας κεφάτος τραπεζίτης, ένας κεφάτος τραπεζίτης».