Δημοψήφισμα εναντίον χαλαρής ψήφου

Παρ΄ όλο που μας χωρίζουν μόνον έξι εβδομάδες από την προκαθορισμένη ημέρα των ευρωεκλογών, το πολιτικό τοπίο εξακολουθεί να παραμένει εξαιρετικά θολό. Αυτό δεν οφείλεται σε μια διάχυτη ευρωαδιαφορία η οποία ενδέχεται να οδηγήσει τις περισσότερες χώρες της Ε.Ε. σε αρνητικό ρεκόρ συμμετοχής. Και στο σημείο αυτό η Ελλάδα διεκδικεί την ιδιοπροσωπία της: το σύνολο του κομματικού συστήματος, παγιδευμένο από την απρόβλεπτη μεταβλητή που ονομάζεται Αρ. Παυλίδης, αδυνατεί να χαράξει συνεκτική στρατηγική, αφού παραμένει ακόμη ανοικτό το ενδεχόμενο ταυτόχρονης διεξαγωγής βουλευτικών εκλογών.

Αν υποθέσουμε πάντως ότι η λογική θα πρυτανεύσει- με ευνοϊκότερη πολιτική εκδοχή για τη Ν.Δ.

την παραίτηση του Αρ. Παυλίδη (είτε παραπεμφθεί είτε όχι)- το πολιτικό πλαίσιο των ευρωεκλογών θα διαμορφωθεί σχηματικά γύρω από τρεις άξονες: δημοψήφισμα- χαλαρή ψήφος- αποχή.

Την εκδοχή του δημοψηφίσματος προβάλλει το ΠΑΣΟΚ επιδιώκοντας να κατοχυρώσει το δημοσκοπικό προβάδισμα που διαθέτει και να καταστήσει ορατό το ενδεχόμενο κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας σε επόμενες βουλευτικές εκλογές.

Αριθμητικά μεταφραζόμενοι οι στόχοι αυτοί σημαίνουν ότι το ΠΑΣΟΚ θα πρέπει να προσεγγίσει το ποσοστό που συγκέντρωσε στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές (38,1%) και να εξασφαλίσει μια διαφορά από τη Ν.Δ. αισθητά μεγαλύτερη από το 3%.

Το κύριο εμπόδιο που συναντά το ΠΑΣΟΚ για την υλοποίηση των στόχων του αφορά την τάση για χαλαρή ψήφο η οποία χαρακτηρίζει τις ευρωεκλογές, ιδιαίτερα από το 1994, όταν για πρώτη φορά σε εθνικού τύπου εκλογική αναμέτρηση, το αθροιστικό ποσοστό του δικομματισμού περιορίστηκε στο 70%- επίπεδο στο οποίο αναμένεται να κινηθεί και πάλι στις 7 Ιουνίου. Εξάλλου, το κλίμα της σκανδαλολογίας που τείνει να επικρατήσει (υποβαθμίζοντας εντυπωσιακά τα πολιτικά διακυβεύματα) ενδέχεται να λειτουργήσει εις βάρος και των δύο μεγάλων κομμάτων- ένας στόχος που δεν αντιφάσκει με την αμυντική τακτική που έχει υιοθετήσει η Ν.Δ.

Αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να αρκεστεί απλά σε έναν λόγο καταγγελτικό των κυβερνητικών πεπραγμένων, τον οποίο έτσι κι αλλιώς διατυπώνουν και τα κόμματα της ελάσσονος αντιπολίτευσης. Οι ψηφοφόροι που αποδεσμεύονται από τη Ν.Δ.και οι οποίοι σύμφωνα με τις μετριοπαθέστερες δημοσκοπικές εκτιμήσεις αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον το 7% του συνολικού εκλογικού σώματος- μπορεί αυτήν τη στιγμή να εκφράζονται στην πλειονότητά τους ευνοϊκά προς το ΠΑΣΟΚ, δεν έχουν όμως ακόμη σταθεροποιηθεί ως δυνάμει εκλογική του επιρροή. Παρατηρώντας στη διάρκεια του τελευταίου χρόνου, τις μεταπτώσεις των διαθέσεων της κοινής γνώμης, διαπιστώνει κανείς ότι η δημοσκοπική πτώση της Ν.Δ. άρχισε ήδη από την άνοιξη του 2008, χωρίς όμως μέχρι το φθινόπωρο το γεγονός αυτό να της στερήσει το προβάδισμα στην πρόθεση ψήφου, αφού οι διαρροές μόνον περιθωριακά στρέφονταν προς το ΠΑΣΟΚ. Αντίθετα, ένα καθόλου ευκαταφρόνητο τμήμα τους τροφοδοτούσε σε μια πρώτη φάση τη δημοσκοπική έκρηξη του ΣΥΡΙΖΑ με σημείο αναφοράς όχι βέβαια τις πολιτικές του θέσεις αλλά τη συνεπή αντιπολιτευτική πρακτική του. Σήμερα όμως το ρεύμα αυτό προς τον ΣΥΡΙΖΑ έχει ουσιαστικά μηδενιστεί αφού ο τελευταίος αποδείχτηκε απολύτως απροετοίμαστος να το υποδεχθεί, ενώ παράλληλα, για τους περίπου ίδιους λόγους, περιορίστηκαν δραστικά και οι διαρροές από το ΠΑΣΟΚ προς τον ΣΥΡΙΖΑ. Το ΠΑΣΟΚ αναδεικνύεται έτσι στον κύριο κερδισμένο των πρόσφατων εξελίξεων, χωρίς όμως να έχει εξασφαλισμένη την κεφαλαιοποίηση αυτών των κερδών στο πλαίσιο μιας χαλαρής εκλογικής αναμέτρησης, όπως είναι εκ των πραγμάτων οι ευρωεκλογές.

Το δεύτερο εμπόδιο που καλείται να υπερβεί το ΠΑΣΟΚ αφορά τη διευρυνόμενη τάση για αποχή από τις ευρωεκλογές- η οποία μάλιστα κατέγραψε μια αληθινή έκρηξη τον Ιούνιο του 2004. Βέβαια το 2004 την αποχή τροφοδότησαν κυρίως οι οπαδοί του ΠΑΣΟΚ, ενώ στη σημερινή συγκυρία είναι δύσκολο να προδικάσει κανείς ποια τμήματα του εκλογικού σώματος ενδέχεται να προσελκύσει. Μια πρώτη εκδοχή, δυσμενής για τη Ν.Δ., είναι να καταφύγουν στην αποχή οι απογοητευμένοι ψηφοφόροι της όπως συνέβη αντίστοιχα, πριν από πέντε χρόνια, με το ΠΑΣΟΚ. Η τάση αυτή όμως ίσως να αφορά εξίσου και τους ήδη αποδεσμευμένους ψηφοφόρους της Ν.Δ., οι οποίοι μπορεί να επιλέξουν την αποχή ως ενδιάμεσο βήμα πριν από την οριστική μεταστροφή. Το γεγονός εξάλλου ότι, λόγω και της αργίας του τριημέρου, στην αποχή ενδέχεται να καταφύγουν κυρίως οι ψηφοφόροι των αστικών κέντρων, όπου παρατηρείται η μεγαλύτερη κομματική αποδέσμευση και εκλογική ρευστότητα, καθιστά ιδιαίτερα επισφαλή οποιαδήποτε πρόβλεψη ως προς τις πιθανές επιπτώσεις της.

Για ένα κόμμα πάντως που φιλοδοξεί να προσδώσει στις ευρωεκλογές χαρακτήρα δημοψηφισματικής επιλογής εν όψει μιας προσεχούς κυβερνητικής εναλλαγής, το συνολικό επίπεδο της συμμετοχής αποτελεί μία εξίσου σημαντική παράμετρο για τη νομιμοποιητική εμβέλεια του όποιου αποτελέσματος.


Η υπόθεση Παυλίδη και η αρχή της δεδηλωμένης

Έχει ευρύτατα επικρατήσει η άποψη ότι αν η πλειοψηφία της Ν.Δ. στη Βουλή περιοριστεί σε 150 βουλευτές- σε περίπτωση π.χ. διαγραφής του Παυλίδη και ταυτόχρονης άρνησής του να παραιτηθεί από βουλευτής- η κυβέρνηση θα έχει απολέσει τη δεδηλωμένη. Η εκδοχή αυτή μπορεί να ανταποκρίνεται σε μια προφανή πολιτική λογικήτην υιοθέτησε άλλωστε και ο Κ. Μητσοτάκης τον Σεπτέμβριο του 1993- δεν βρίσκει όμως πραγματικό έρεισμα στις συνταγματικές διατάξεις.

Αυτό γιατί είναι προφανώς πρακτικά αδύνατο να ηττηθεί η Ν.Δ. σε κοινοβουλευτική ψηφοφορία, απέναντι στο ετερόκλητο σύνολο των υπόλοιπων 150 βουλευτών. Ούτε κινδυνεύει η κυβέρνηση να χάσει την εμπιστοσύνη της Βουλής, για την οποία αρκεί η πλειοψηφία των παρόντων (εφ΄ όσον υπερβαίνει τους 120 βουλευτές), με μόνη οριακή εξαίρεση την ψηφοφορία επί των προγραμματικών δηλώσεων, για την οποία εθιμικά απαιτούνται 151 βουλευτές.

Αν επομένως η κυβέρνηση με αφορμή την υπόθεση Παυλίδη καταφύγει, ως απονενοημένο διάβημα στην προκήρυξη βουλευτικών εκλογών για τις 7 Ιουνίου, η επιλογή αυτή θα υπακούει απλώς σε μια καθαρά πολιτική στόχευση: να αποφύγει τις κρίσιμες και οδυνηρές αποφάσεις για την οικονομία που πιθανότατα θα καταστούν αναγκαίες τους επόμενους μήνες και με τον τρόπο αυτό να αποτρέψει όσο είναι καιρός τη διαμόρφωση ενός εκλογικού ρεύματος που θα οδηγούσε σε κοινοβουλευτική αυτοδυναμία του ΠΑΣΟΚ.

Το κόστος πάντως μιας τέτοιας επιλογής δεν είναι καθόλου αμελητέο, αφού στην ευνοϊκότερη για τη Ν.Δ. περίπτωση η Κοινοβουλευτική Ομάδα της δύσκολα θα φτάσει τους 100 βουλευτές.