Συναισθηματική ένταση χωρίς ωραιοποιήσεις

Αποδεδειγμένη και από το παλαιότερο έργο του, η υψηλή τεχνική και τέχνη του Νόλλα μετατρέπει αυτό το αφήγημα κοινωνικής κριτικής και αστυνομικής πλοκής σε ένα πολυσύνθετο αφηγηματικό έργο με πολλαπλές πτυχές. Μία από αυτές είναι η έντονα μεταμυθοπλαστική διάστασή του. Στη δεύτερη ενότητα πληροφορούμαστε ότι όλη την ιστορία του Ρήγα την αφηγήθηκε προφορικά ο Πωστονλέν στον ετεροδιηγητικό αφηγητή και αυτοσχολιαζόμενο συγγραφέα που δηλώνει εμφατικά ότι «είναι πάντα ένας άλλος που γράφει το βιβλίο μου». Στη συνέχεια του αφηγήματος κάθε τόσο παρεμβάλλεται η φράση «είπε ο Πωστονλέν». Έτσι λοιπόν, ο αφηγητής-συγγραφέας δεν αναλαμβάνει παρά την αφηγηματική πράξη, απέχοντας (ή μήπως όντας εθελούσια εξόριστος;) από τον σκληρό κόσμο της κοινωνικής πραγματικότητας για τον οποίο μας αφηγείται.

Μια άλλη πτυχή του αφηγήματος είναι η, γνωστή και από τα παλαιότερα έργα του Νόλλα, οικονομία και ελλειπτικότητα της αφήγησης. Τυπικά, με κριτήριο την έκτασή του, το Ναυαγίων πλάσματα χαρακτηρίζεται νουβέλα. Ουσιαστικά, όμως, συμπυκνώνει δεξιοτεχνικά το εύρος της ιστορίας και τη σύνθετη πλοκή ενός μυθιστορήματος, επειδή ο Νόλλας επέλεξε να εστιάσει και να αναδείξει, με τη δεινή περιγραφική του ενάργεια (μη λησμονούμε τις σπουδές κινηματογράφου και την ιδιότητά του ως σεναριογράφου), τα σημαντικά και κρίσιμα επεισόδια ή στιγμές της ιστορίας. Χάρη σε αυτήν την τεχνική του επιλογή, προβάλλεται πιο αδρά ο κοινωνικός πυρήνας της ιστορίας του και αποδίδονται χωρίς ωραιοποιήσεις η συναισθηματική ένταση και οι δραματικές συγκρούσεις των δύο κύριων ηρώων του, του Ρήγα και της Ασμάτ.

Μια τρίτη και σημαντικότερη πτυχή αφορά τον εκφραστικό ιστό που εδώ και πολλά χρόνια πλέκει ο Νόλλας. Με τον συμβολισμό των ονομάτων, την εναλλαγή ρεαλιστικών και λυρικών μερών, τη διαδοχή δραματικών μονολόγων ή σκέψεων των προσώπων από λεπτομερείς περιγραφές του αφηγητή, την παράδοξη εκτροπή των ρεαλιστικών καταστάσεων σε φανταστικές ή εφιαλτικές, ο αναγνώστης υποβάλλεται να αναζητήσει τις διακειμενικές ή και διακαλλιτεχνικές αναγωγές αυτής καθεαυτής της αφηγούμενης ιστορίας αλλά και των αφηγηματικών-εκφραστικών τρόπων της. Έτσι η αρχική ενότητα με την εικόνα μετά το ναυάγιο ανακαλεί τον Κρητικό του Σολωμού, ενώ η διάψευση της προσδοκίας του αναγνώστη για το τέλος της ιστορίας μυστηρίου (δεν μαθαίνουμε αν και ποιος από τους νησιώτες σκότωσε την Ασμάτ) φέρνει στη μνήμη την ανάλογη διάψευση προσδοκίας του θεατή στην αριστουργηματική κινηματογραφική Περιπέτεια (1960) του Μικελάντζελο Αντονιόνι.