[ Πρόσωπα ] Η πλατεία της Μπραζίλια

Στα 101 του, ο Βραζιλιάνος αρχιτέκτονας Όσκαρ Νιμέγερ είδε το τελευταίο σχέδιό του να απορρίπτεται. «Τουλάχιστον προσωρινά», σχολίασε αστειευόμενος…

Μαζί με τον πολεοδόμο Λούτσιο Κόστα, ο Νιμέγερ δημιούργησε την Μπραζίλια, την πρωτεύουσα της Βραζιλίας, και θέλησε τώρα να «διορθώσει» μια έλλειψη της πόλης, την οποία είχε επισημάνει η Σιμόν ντε Μπωβουάρ ήδη από το 1960, όταν είχε παρευρεθεί στα εγκαίνιά της. «Ποιο ενδιαφέρον μπορεί να έχει να σεργιανίζεις την πόλη αυτή;» είχε πει τότε η Γαλλίδα συγγραφέας. «Ο δρόμος, αυτός ο τόπος συνάντησης περαστικών, καταστημάτων και σπιτιών, οχημάτων και πεζών, δεν υπάρχει στην Μπραζίλια και δεν θα υπάρξει ποτέ».

Ο Νιμέγερ θέλησε να προσθέσει στην πόλη μια πλατεία που να χρησιμεύσει ως η αγορά της, ένας τόπος συνάθροισης των δύο εκατομμυρίων κατοίκων της. «Όπως όλες οι πρωτεύουσες, η Μπραζίλια έχει ανάγκη μια μεγάλη πλατεία. Αλλιώς θα παραμείνει για πάντα επαρχιακή», δήλωσε τον Ιανουάριο, παρουσιάζοντας το σχέδιο της πλατείας της Κυριαρχίας που θα εγκαινιαζόταν στις 21 Απριλίου 2010, στα 50ά γενέθλια της Μπραζίλια.

Παλιός μαθητής του Λε Κορμπυζιέ, ο Νιμέγερ λατρεύεται στη Βραζιλία. Εξόριστος στην Ευρώπη επί 21 χρόνια την περίοδο της στρατιωτικής χούντας και «πεπεισμένος κομμουνιστής», δηλώνει λάτρης των «ελεύθερων και αισθησιακών καμπυλών» και «εχθρός της ορθής γωνίας και του καπιταλισμού». Ο πρόεδρος Λούλα είχε κηρύξει το 2008 Έτος Όσκαρ Νιμέγερ για να τιμήσει τα 100ά γενέθλια του αρχιτέκτονα. Μόλις όμως ανακοίνωσε το σχέδιο για την πλατεία της Κυριαρχίας, άρχισαν οι διαμαρτυρίες. Σε μπλογκ, εφημερίδες και περιοδικά, αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι διατείνονταν ότι ο κεκλιμένος οβελίσκος που σχεδίασε ο αρχιτέκτονας για το κέντρο της πλατείας θα μπλόκαρε τη θέα και θα χαλούσε την αρμονία του κέντρου της πόλης. Τρεις στους τέσσερις πολίτες δήλωσαν αντίθετοι στην κατασκευή αυτή. Επιπλέον σχεδίασε την πλατεία γυμνή, χωρίς δένδρα ή στεγασμένους χώρους, έτσι δεν θα είχε πολλές πιθανότητες να γίνει τόπος συνάντησης των πολιτών. Ήταν ύστερα τα νομικά εμπόδια: η UΝΕSCΟ έχει εντάξει από το 1987 την Μπραζίλια στην Παγκόσμια Κληρονομιά της Ανθρωπότητας, ενώ δύο διατάγματα που ενίσχυσαν το 1992 την προστασία της, απαγορεύουν την οικοδόμηση στους κενούς χώρους της ώστε να διατηρηθούν οι προοπτικές της και οι διέξοδοι που προσφέρει στο βλέμμα.

«Η ένταξη της Μπραζίλια στην παγκόσμια κληρονομιά είναι μια βλακεία», λέει ο Νιμέγερ. «Εμποδίζεται έτσι κάθε νέο πρόγραμμα. Το δικό μου θα έδινε δύναμη και ομορφιά στο κέντρο της πόλης». Για τον κριτικό Αντρέ Κορέα ντε Λάγκο της εφημερίδας «Εστάντο ντε Σάο Πάολο», «αυτό που αμφισβητήθηκε δεν ήταν η ποιότητα του έργου αλλά ο χώρος εγκατάστασής του. Το θέμα είναι πολεοδομικό όχι αρχιτεκτονικό. Γι΄ αυτό δέχτηκε να υποχωρήσει ο Νιμέγερ». Γι΄ αυτό, αλλά και για τον πιο πεζό λόγο ότι η τοπική κυβέρνηση δεν είχε χρήματα για να χρηματοδοτήσει το έργο…