Μα τι απέγιναν οι ωραίες και μοιραίες;

Ήταν η προσωποποίηση του αισθησιασμού, η αντανάκλασή του. Εκρηκτική όσο το παρελθόν της και αβέβαιη όσο το μέλλον της. Για ένα, σίγουρα, δεν μπορούσε να εγγυηθεί: για την ασφάλεια όσων θα βρίσκονταν στον δρόμο της. Το προφίλ της φαμ φατάλ δοξάστηκε στα σενάρια της χρυσής εποχής του κινηματογράφου. Κι έμεινε εκεί. Η Ρίτα Χέιγουορθ, η απόλυτη μοιραία γυναίκα, δεν έχει διαδόχους.

Με όπλα τους την ομορφιά, τη σαγήνη και το σατανικό μυαλό τους, ήταν γυναίκες που έφταναν ώς το τέλος. Ακόμη κι αν αυτό ήταν αυτοκαταστροφικό. Γυναίκες όχι καλύτερες από αυτές που θα έπρεπε να είναι, και γυναίκες που είχαν το μυαλό τους κολλημένο σε ένα πράγμα: στους μπελάδες. Χωρίς να αποκαλύπτουν τους κρυμμένους σκοπούς τους, υπνώτιζαν, μαγνήτιζαν και ξελόγιαζαν το θύμα τους σε σημείο που να μη μπορεί πια να οδηγηθεί σε λογικές αποφάσεις.

Η Μάτα Χάρι είναι παράδειγμα αντιπροσωπευτικό- διπλή πράκτορας (υπέρ Γερμανών και Γάλλων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως λέγεται) και ταυτόχρονα χορεύτρια εξωτική. Θύματά της, οι ανώτεροι αξιωματικοί αλλά και τα στρατηγικής σημασίας σχέδιά τους. Μια μοιραία γυναίκα που οδήγησε στην καταστροφή και τον ίδιο της τον εαυτό. Εκτελέστηκε από τους Γάλλους ως κατάσκοπος το 1915, αλλά η φήμη της εξαπλώθηκε μέσα από τις ταινίες που δημιουργήθηκαν για τη δράση της και την Γκάρμπο που την υποδύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930.

Για να φτάσει στο απόγειό της η φαμ φατάλ του σινεμά έπρεπε να περάσουν περίπου 10 χρόνια. Στο κλίμα της μεταπολεμικής απαισιοδοξίας του φιλμ νουάρ, η «Διπλή αποζημίωση» (1944) αλλά και η θρυλική «Τζίλντα» (1946) αποτελούν σήμερα δύο από τις πλέον αντιπροσωπευτικές ταινίες που καθήλωσαν το κοινό στην εικόνα της μοιραίας γυναίκας. Βασίλισσα όλων, η Ρίτα Χέιγουορθ.

Τη δεκαετία του ΄70, η μοιραία γυναίκα επέστρεψε στον κινηματογράφο με φιλμ όπως το «Chinatown» (1974) και κάνει μια στάση και πάλι σχεδόν 20 χρόνια μετά: «Βασικό ένστικτο» (1992), «Ο Διάβολος σε μπλε φόρεμα» (1995). Ύστερα από αυτές, τίποτα. Στην εποχή μας, οι γυναίκες του σινεμά είναι διαφορετικές (Βλ. «Sex and the City»).

Πού όμως οφείλεται η εξαφάνισή της; Η Μαίρη Χάρον είναι μια από τις λίγες γυναίκες παραγωγούς που έφτασαν ψηλά στις ΗΠΑ – στις ταινίες της περιλαμβάνεται και το «Αmerican Ρsycho». Συνδέει την απώλεια της μοιραίας γυναίκας από την οθόνη με την εμφάνιση της κουλτούρας των σελέμπριτις. «Γνωρίζουμε τόσα πολλά για τους σταρ πλέον γιατί ξεσκεπάζεται καθετί στο Χόλιγουντ. Οι ηθοποιοί είναι στην καθημερινότητά μας, ενώ η φαμ φατάλ έχει να κάνει με το μυστήριο. Έπειτα, στις ταινίες του ΄50 οι γυναίκες ήταν πραγματικά θηλυκά. Η μόδα και τα σώματα ήταν στρογγυλεμένα και υπερβολικά. Και ο άνδρας ήταν απόλυτο αρσενικό. Η σεξουαλικότητα βρίσκεται στους πόλους. Μόλις δέκα χρόνια αργότερα, οι άνθρωποι γίνονταν περισσότερο ανδρόγυνα».

Η συγγραφέας και κριτικός Άνι Μπίλσον αναζητά την αιτία στο διαφορετικό κοινό. «Οι γυναίκες αγαπούσαν πολύ το σινεμά τη δεκαετία του ΄40 και οι ρόλοι που δημιουργήθηκαν τότε μπορούσαν να ερεθίσουν τη φαντασία τους. Σήμερα απευθύνονται στο 16χρονο αγόρι, η ιδέα του οποίου για τη γυναίκα δεν έχει συγκροτηθεί».

Η Αντζελίνα. Ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι η Αντζελίνα Ζολί. Από πολλές γυναίκες θεωρείται σήμερα ότι περισσότερο προσεγγίζει τον όρο μοιραία γυναίκα. Παρά τις προσπάθειές της να αφήσει πίσω της το ταραχώδες παρελθόν της με τα δύο διαζύγια και να γίνει δεκτή ως βραβευμένη ηθοποιός, σύντροφος του Μπραντ Πιτ, μητέρα και Πρέσβειρα Καλής Θελήσεως της Υπηρεσίας Προσφύγων του ΟΗΕ, δημοσκόπηση τη θέλει να χάνει από την πρώην του Πιτ, την Τζένιφερ Άνιστον, με έξι προς ένα.

«Το κοινό φαίνεται να θέλει σταρθύματα», σχολιάζει η Πέλινγκ η οποία συμμετέχει και στο 9ήμερο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ Γυναικών «Βirds Εye View» στη Βρετανία, που άνοιξε τις πύλες του προχθές. «Θέλουν να απορροφήσουν τον κίνδυνο από τη γυναίκα. Γιατί δεν μπορούμε να θαυμάζουμε ισχυρές γυναίκες που σέρνουν τον χορό; Οι ιδιότητες της μοιραίας γυναίκας δεν είναι επιθυμητές πλέον στο Χόλιγουντ και στον κόσμο».