Ματιές Απώλειες

Αυτές τις ημέρες όλο και περισσότερο γυρίζει στο μυαλό μου ο στίχος του Μίλτου Σαχτούρη που λέει, αν θυμάμαι καλά, «μόνο σταυρούς σε μνήματα καρφώνω». Εξηγούμαι:

πέθανε η Δανάη. Πέθανε ο Μάικ Ροζάκης. Πέθανε ο Δ. Αποστολάτος. Πέθανε ο Πάνος Τζαβέλλας. Και 20 ημέρες πιο πριν, η Μαρία Δημητριάδη. Πέντε άνθρωποι του τραγουδιού μέσα σε έναν μήνα! «Ο Χάρος βγήκε παγανιά», που λέει ο Ελευθερίου και τραγουδάει ο Μητροπάνος σε μουσική του Δήμου Μούτση.

Τη Δανάη δεν την γνώριζα. Μια επίσκεψη στο σπίτι της, στην οδό Μαυρομματαίων, μερικές χειραψίες, μερικά τηλεφωνήματα, μερικές κουβέντες στο πόδι στο φουαγιέ κάποιου θεάτρου στα διαλείμματα συναυλιών. Ήταν μεγάλη τραγουδίστρια! Καμιά συνάδελφός της, πιστεύω, δεν ερμήνευσε με τόση αισθαντικότητα και διαύγεια τραγούδια του Αττίκ και του Χαιρόπουλου. Ήταν, επιπλέον, μια γυναίκα της προόδου, των ιδεών, της δράσης. Μια διανοούμενη που δεν «πούλαγε διανόηση», που μετέφραζε Νερούδα από το πρωτότυπο, που διήνυσε τη ζωή της με αξιοπρέπεια. Την εκτιμούσε πολύ ο Κώστας Νίτσος. Και ο Νίτσος δεν εκτιμούσε ανθρώπους που δεν άξιζαν. Ούτε τον Δ. Αποστολάτο τον γνώριζα. Με αυτό τον μουσικό δεν έτυχε να πούμε ποτέ ούτε μία κουβέντα! Με τον Ροζάκη, όμως, συνεργαστήκαμε. Και εξ αιτίας της συνεργασίας μας βρεθήκαμε εκατοντάδες ώρες ο ένας δίπλα στον άλλο: η Αλίκη Βουγιουκλάκη ανέβασε την «Εύθυμη χήρα» του Λέχαρ, με διασκευασμένο λιμπρέτο από τον Γ. Ρούσσο. Ο Ροζάκης «ελάφρυνε» τη μουσική κι εγώ έγραψα τα τραγούδια.

Ήταν μια «καλοκαιρινή παράσταση», με πολλή δροσιά, ωραία ρούχα και μια Βουγιουκλάκη που έλαμπε. Και ο Ροζάκης, καλό παιδί και ευσυνείδητος επαγγελματίας.

Ο Πάνος Τζαβέλλας ήταν πολύ κοντινός μου.

Τον έφερε στην παρέα ο στενός φίλος μου Γιώργος Κουπαρούσος, άνθρωπος μοναδικός, με γνώση, τρυφερότητα, ποιότητα, συνέπεια (ήταν από τους πρώτους που πιάστηκαν από τη χούντα και κλείστηκαν στη φυλακή). Ο Τζαβέλλας είχε τραυματιστεί σοβαρά στο ένα πόδι και χρησιμοποιούσε πατερίτσες. Ο Κουπαρούσος τον αγαπούσε πολύ. «Ήταν μαχητής του Δημοκρατικού Στρατού», μας έλεγε, κάθε τόσο, με θαυμασμό και καμάρι. Ο Πάνος ήξερε όλα τα αντάρτικα τραγούδια και τα παρουσίασε πρώτος στη σκηνή, την εποχή της παντοδυναμίας του ΠΑΣΟΚ, με μεγάλη επιτυχία. Το κοινό τον αγάπησε και κάθε βράδυ γέμιζε την μπουάτ στην οποία εμφανιζόταν. Κάποτε του έγραψα κι εγώ ένα τραγούδι, για κάποιο «Κόκκινο τρένο».

Η Δημητριάδη ήταν τραγουδίστρια «υψηλών προδιαγραφών». Την χρησιμοποίησε ο Ξαρχάκος στο τραγούδι του «Ένα πρωινό» (στίχοι Γ. Παπαστεφάνου), που ακούστηκε στην ταινία του Γεωργιάδη «Κορίτσια στον ήλιο». Συνεργάστηκε με τον Μαρκόπουλο («Ήλιος ο πρώτος», του Ελύτη), συμμετείχε στο «Χρονικό» του (στίχοι Κ. Μύρη) και κατόπιν ακολούθησε τον Θεοδωράκη στο εξωτερικό. Τραγούδησε τους δίσκους του Μίκη «Τα τραγούδια του Αγώνα» και τα «Λαϊκά» (στίχοι Μ. Ελευθερίου). Τραγούδησε, επίσης, το «Αντόνιο Τόρες Χερέδια» του Λόρκα (μετάφραση Ελύτη) και τους «Σκλάβους Πολιορκημένους» του Βάρναλη (μουσική Νίκου Μαμαγκάκη). Τραγούδησε και το δικό μου «Ήσουνα φεγγάρι» σε μουσική του Γ. Σταυριανού. Ήταν μια σπουδαία τραγουδίστρια, που το ΄λεγε η ψυχή της και δεν έκανε ποτέ υποχωρήσεις στην τέχνη της.