Κόβουν στο μισό τα δάνεια οι τράπεζες

Βαρύ πλήγμα σε κατανάλωση και επενδύσεις φέρνει, το 2009, το μεγάλο «μαχαίρι» που βάζουν οι τράπεζες στα δάνεια, με έμφαση σε καταναλωτικά και επιχειρηματικά. Το κλείσιμο της στρόφιγγας των δανείων εκτιμάται πως θα στερήσει 14 δισ. ευρώ από την αγορά, η οποία ασφυκτιά ήδη υπό το βάρος της έκρηξης των ακάλυπτων επιταγών, της επενδυτικής και καταναλωτικής άπνοιας στον απόηχο της κρίσης, αλλά και της πολιτικής λιτότητας και της φοροαφαίμαξης που επιβάλλει η κυβέρνηση με τον προϋπολογισμό. Τραπεζικά στελέχη κόβουν στο μισό- και παραπάνω- τις προσδοκίες για τις εκταμιεύσεις νέων δανείων στην επιχειρηματική και καταναλωτική πίστη το 2009, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι τόσο οι τράπεζες όσο και οι ίδιοι οι δανειολήπτες πρέπει να προστατευθούν έναντι μελλοντικών κινδύνων.

Την ίδια στιγμή οι τράπεζες προσπαθούν να αξιοποιήσουν προς όφελός τους το κρατικό χρήμα από το πακέτο των 28 δισ. ευρώ, και όχι για να δώσουν παραπάνω δάνεια στους δανειολήπτες και τις επιχειρήσεις. Κρατούν παράλληλα ψηλά τα επιτόκια των νέων δανείων με άλλοθι το υψηλό κόστος του δανεισμού τους, την παγωμένη διατραπεζική και τις υψηλές αποδόσεις των προθεσμιακών καταθέσεων κάνοντας ακόμη πιο ασφυκτική την κατάσταση.

Με το σταγονόμετρο
Με την κρίση να δείχνει το σκληρό της πρόσωπο, κυρίως από τον Σεπτέμβριο του 2008 και μετά, τα «φρέσκα» δάνεια στην αγορά μειώθηκαν σημαντικά, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να απορρίπτουν επτά στις δέκα αιτήσεις δανειοδότησης για στεγαστικά και καταναλωτικά. Το κλείσιμο της κάνουλας προβλέπεται ότι θα διατηρηθεί και θα ενταθεί περισσότερο το 2009. Σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζικών στελεχών, το 2008 τα στεγαστικά δάνεια έκλεισαν με ρυθμό αύξησης 12%, στο 18% διαμορφώθηκε η πιστωτική επέκταση για τα καταναλωτικά, και κοντά στο 20% για τα επιχειρηματικά. Στην αγορά διοχετεύθηκαν νέα στεγαστικά δάνεια της τάξεως των 8,3 δισ. ευρώ, στα οποία προστίθενται 5,7 δισ. ευρώ καταναλωτικών και 18,4 δισ. ευρώ επιχειρηματικών. Οι τρεις αυτές κατηγορίες δανείων έδωσαν στην αγορά 32,4 δισ.

ευρώ κρατώντας αναμμένη τη μηχανή της οικονομίας στο μέτωπο της κατανάλωσης και των επενδύσεων. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το 2009 η πιστωτική επέκταση στη στεγαστική πίστη θα υποχωρήσει μεταξύ 7% και 8%. Αυτό σημαίνει πως οι εκταμιεύσεις θα συγκρατηθούν στα 5,4 δισ. ευρώ, δηλαδή 2,9 δισ. ευρώ λιγότερα σε σχέση με πέρυσι. Αν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις για καθήλωση των νέων καταναλωτικών δανείων στο 5%7% και των επιχειρηματικών δανείων στο 10% ή σε περίπου 11,07 δισ. ευρώ, αυτό σημαίνει πως από τα 32,4 δισ. ευρώ, τα νέα δάνεια θα υποχωρήσουν στα 18,3 δισ. ευρώ. Η διαφορά οδηγεί στη στέρηση περίπου 14 δισ. ευρώ από την αγορά. Η «στέρηση» δανεισμού θα ήταν μεγαλύτερη, εκτιμούν στελέχη της Τραπέζης της Ελλάδος, αν έλειπε το κυβερνητικό πακέτο των 28 δισ. ευρώ. Μάλιστα, η διοίκηση της ΤτΕ επέμενε στην ανάγκη λήψης μέτρων στήριξης της ρευστότητας στην οικονομία, ώστε να διατηρηθεί σε ποσοστό υψηλότερο του 10% η πιστωτική επέκταση στην αγορά και να στηριχθεί έτσι ο ρυθμός ανάπτυξης. Το πρόβλημα είναι πως ακόμα και ύστερα από αρκετές «εκπτώσεις» που έγιναν στο κόστος λήψης του χρήματος από το πακέτο της κρατικής βοήθειας, οι τράπεζες εξακολουθούν να προβάλλουν ενστάσεις στη λήψη όλου του ποσού των 28 δισ. ευρώ, ενώ δεν φαίνονται διατεθειμένες να ρίξουν το χρήμα στην αγορά.

Το κλείσιμο της στρόφιγγας των δανείων εκτιμάται πως θα στερήσει 14 δισ. ευρώ από την αγορά, η οποία ήδη ασφυκτιά

Παίρνουν ό,τι τους συμφέρει από το πακέτο των 28 δισ. ευρώ

Ύστερα από αρκετές κυβερνητικές υπαναχωρήσεις κατά τη μορφοποίηση του πακέτου των 28 δισ. ευρώ, οι τράπεζες δεν έδειξαν την αναμενόμενη προθυμία να λάβουν τις ενισχύσεις και κυρίως να μεταφέρουν το «φρέσκο» χρήμα στην αγορά. Το τελευταίο επεισόδιο στο «πόκερ» κυβέρνησης- τραπεζιτών έγκειται στο σκέλος των εγγυήσεων που παρέχονται στις τράπεζες μέσω του πακέτου για να λάβουν δάνεια ύψους 15 δισ. ευρώ. Οι τραπεζίτες μέχρι σήμερα δεν έχουν κάνει ούτε μία αίτηση στην Τράπεζα της Ελλάδος για τη λήψη εγγυήσεων θεωρώντας πως πρόκειται για πολύ ακριβή επιλογή. Υποστηρίζουν πως εξαιτίας της αύξησης του κόστους δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου (στα δεκαετή ομόλογα η διαφορά επιτοκίου ελληνικού και γερμανικού ομολόγου βρίσκεται μια ανάσα από το 3%, έναντι 0,20% ένα χρόνο νωρίτερα), η εγγύηση του Δημοσίου στον διατραπεζικό δανεισμό φέρνει πρόσθετο κόστος για τις ίδιες, καθιστώντας αυτή την εναλλακτική ασύμφορη.

Μικρότερο κόστος
Με αυτό το σκεπτικό όλο το προηγούμενο διάστημα, πίεζαν για «μετάγγιση» μέρους των 15 δισ. ευρώ στον πυλώνα της κρατικής βοήθειας που αφορά τη χρηματοδότησή τους μέσω ομολόγων ύψους 8 δισ. ευρώ. Η χρησιμοποίηση αυτού του σκέλους έχει σαφώς μικρότερο κόστος για τις τράπεζες. Με τα ειδικά ομόλογα μηδενικού επιτοκίου που εκδίδει το υπουργείο Οικονομικών και τα δίνει στις τράπεζες, οι ίδιες επιβαρύνονται με χαμηλές προμήθειες που ξεκινούν από 0,25% και στη συνέχεια έχοντας ενέχυρο τους τίτλους του Δημοσίου μπορούν να δανείζονται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα με επιτόκιο 2%. Γι΄ αυτό και ζητούσαν περισσότερα ομόλογα και λιγότερες εγγυήσεις, ενώ με εξαίρεση τις τράπεζες που είχαν πραγματικά ανάγκη ενίσχυσης της κεφαλαιακής τους επάρκειας δεν ήθελαν καν να ακούσουν για το πακέτο των 5 δισ. ευρώ των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου με αντάλλαγμα προνομιούχες μετοχές υπέρ του Δημοσίου. Πέραν του ότι το τρίτο αυτό σκέλος κοστίζει πανάκριβα συγκριτικά με τους άλλους δύο πυλώνες, αφού οι προνομιούχες μετοχές έχουν ετήσια απόδοση 10% για το Δημόσιο, η επιλογή αυτή φέρνει και τον κρατικό επίτροπο στα διοικητικά τους συμβούλια, με δικαίωμα βέτο σε θέματα μπόνους, αμοιβών και μερισμάτων. Τελικά, το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών διεμήνυσε ότι δεν προτίθεται να αυξήσει το μερίδιο των ομολόγων και οι τράπεζες, σύμφωνα με πληροφορίες, υπέγραψαν με την Τράπεζα της Ελλάδος τη σύμβαση για τη σταδιακή εφαρμογή των εγγυήσεων.

Αρχή με 3,5 δισ. ευρώ
Μέχρι σήμερα, στα θησαυροφυλάκια των τραπεζών, από τα 28 δισ. ευρώ έχουν εισρεύσει 3,5 δισ. ευρώ. Πρόκειται για το ποσό που έχουν λάβει μέσω ομολόγων οι τράπεζες Εurobank, Αlpha, Πειραιώς, Αττικής και Μillenium, ενώ εντός των επόμενων ημερών αναμένονται και νέες ενισχύσεις από το πακέτο αυτό που ανέρχεται συνολικά στα 8 δισ. ευρώ.

Έως τα μέσα Φεβρουαρίου άλλωστε, αναμένεται να δοθούν μέσω ομολόγων και τα περισσότερα κεφάλαια από το πακέτο των 5 δισ. ευρώ που αφορά σε αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου με αντάλλαγμα προνομιούχες μετοχές που αγοράζει το Ελληνικό Δημόσιο. Ορισμένες τράπεζες όπως η Εurobank και η Αlpha επέλεξαν να αντλήσουν το μέγιστο δυνατό ποσό που δικαιούνταν βάσει των μεριδίων τους, ώστε να αξιοποιήσουν στο έπακρο τη δυνατότητα ενίσχυσης της θέσης τους έναντι των ανταγωνιστών τους. Έτσι, λαμβάνουν από 950 εκατ. ευρώ έκαστη μέσω αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου. Άλλες πάλι, όπως η Εθνική, επέλεξαν μια μάλλον συμβολική συμμετοχή στο πακέτο, με αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους 350 εκατ. ευρώ και πληροφορίες αναφέρουν πως η διοίκηση της Τράπεζας προτίθεται το ταχύτερο δυνατό να επαναγοράσει τις μετοχές της από το Δημόσιο. Σύμφωνα με τον νόμο, η δυνατότητα αυτή δίνεται στις τράπεζες από την 1η Ιουλίου 2009 και μετά.

Συνολικά μέσω αυξήσεων κεφαλαίου οι τράπεζες θα αντλήσουν ποσό 3,898 δισ. ευρώ από το σύνολο των 5 δισ. ευρώ αφήνοντας στα… αζήτητα ποσό της τάξεως του 1 δισ. ευρώ και περιορίζοντας τα προσδοκώμενα έσοδα για το Δημόσιο.

Οι εγγυήσεις θα κλείσουν «τρύπες»
Σχολιάζοντας τη δυσθυμία των τραπεζών να λάβουν τις εγγυήσεις του Δημοσίου, πηγές της Τραπέζης της Ελλάδος εκτιμούν ότι αργά ή γρήγορα θα κάνουν χρήση, όταν αρχίσουν τα ζόρια των λήξεων ομολόγων και τιτλοποιήσεων δανείων. Οι ελληνικές τράπεζες το 2009 θα έρθουν αντιμέτωπες με λήξεις χρεών της τάξεως των 16-18 δισ. ευρώ. Ανάλογα με τον χρόνο των λήξεων θα χρησιμοποιήσουν και τις εγγυήσεις. Αυτό σημαίνει βέβαια ότι από τα 28 δισ. ευρώ δεν μένουν τελικά και πολλά για να χρηματοδοτηθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις με ανταγωνιστικούς όρους, όπως υποστήριζε η κυβέρνηση όταν παρουσίαζε το πακέτο. Για λόγους επικοινωνιακής πολιτικής, η κυβέρνηση προσπάθησε να δημιουργήσει την εικόνα της αποκατάστασης των συνθηκών χρηματοδότησης στην οικονομία και της μείωσης των επιτοκίων εξαιτίας του πακέτου, προσδοκίες που ψαλιδίστηκαν εξ αρχής από πλευράς τραπεζιτών. Το ίδιο σίριαλ εξελίσσεται άλλωστε τις τελευταίες ημέρες και με το Ταμείο Εγγυοδοσίας Μικρών και Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων (ΤΕΜΠΜΕ).


Με το σταγονόμετρο οι χορηγήσεις στους μικρομεσαίους

Τα τελευταία στοιχεία που ανακοίνωσε το υπουργείο Ανάπτυξης δείχνουν ότι από τις 10.000 αιτήσεις δανειοδότησης με την εγγύηση του Ταμείου Εγγυοδοσίας Μικρών και Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων ( ΤΕΜΠΜΕ), οι τράπεζες έχουν εγκρίνει μόλις 1.200, με τη συντριπτική πλειονότητα αυτών των εγκρίσεων να φέρει τη σφραγίδα της κρατικά ελεγχόμενης Αγροτικής Τράπεζας. Μάλιστα, η κυβέρνηση εμφανίζεται αυστηρή έναντι των «κακών» τραπεζών ζητώντας να ανοίξουν τους κρουνούς της χρηματοδότησης προς τους μικρομεσαίους, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει με την πολιτική της αυτή να φέρει αποτέλεσμα. Έτσι, χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις βρίσκουν κλειστές τις πόρτες της χρηματοδότησης από το ΤΕΜΠΜΕ.

Το βασικό αντεπιχείρημα των τραπεζιτών αφορά τον όρο που προβλέπει ότι αν καταπέσει το 12% του δανείου, τότε δεν ισχύει και η εγγύηση του Δημοσίου για το υπόλοιπο 88%. Με δεδομένο ότι οι τράπεζες δεν έχουν εξασφαλίσεις (π.χ. προσημειώσεις ακινήτων) για τα δάνεια αυτά, τονίζουν πως δεν μπορούν να επωμιστούν οι ίδιες τον κίνδυνο αδυναμίας αποπληρωμής από τους επιχειρηματίες, χωρίς την εγγύηση του Δημοσίου.

Από την πλευρά των μικρομεσαίων επισημαίνεται επίσης ότι αρκετές αιτήσεις μικρομεσαίων επιχειρήσεων απορρίπτονται εξαιτίας της προϋπόθεσης προΰπαρξης τριών κερδοφόρων χρήσεων. Η ηγεσία του υπουργείου Ανάπτυξης δεν έχει αποκλείσει «τεχνικές» διορθώσεις στον νόμο για το ΤΕΜΠΜΕ εντός των ημερών.


«Όχι» σε εορτοδάνεια, υψηλά επιτόκια προθεσμιακών

Γ . ΠΡΟΒΟΠΟΥΛΟΣ
Δώστε δάνεια σε υγιείς επιχειρήσεις και όχι αδιακρίτως, κόψτε τις υπερβολές στα επιτόκια των προθεσμιακών καταθέσεων για να μειωθούν και τα επιτόκια στις χορηγήσεις, εγκαταλείψτε εορτοδάνεια, διακοποδάνεια και γενικότερα χορηγήσεις με υψηλό κίνδυνο.

Το τρίπτυχο των συστάσεων φέρει την υπογραφή του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος Γ. Προβόπουλου, ο οποίος θεωρεί εφικτό τον στόχο για πιστωτική επέκταση της τάξεως του 10% το 2009. Η Τράπεζα της Ελλάδος επιθυμεί την ομαλή χρηματοδότηση της οικονομίας μέσω του τραπεζικού συστήματος, ώστε να στηριχθεί η ανάπτυξη μέσω των επενδύσεων και της κατανάλωσης, αλλά δεν είναι σε καμία περίπτωση διατεθειμένη να «θυσιάσει» τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος.

Υπό αυτό το πρίσμα, επιθυμεί μεν τόσο την αποκλιμάκωση του κόστους δανεισμού όσο και το άνοιγμα της στρόφιγγας των δανείων, σε καμία περίπτωση όμως δεν εισηγείται τις άνευ αυστηρών κριτηρίων και αφειδώς χορηγήσεις.