«Μονοκατοικία, αγάπη μου»

Όνειρο του Έλληνα είναι η ιδιοκτησία, όπως μαρτυρούν τα σπίτια που σχεδίασαν Έλληνες αρχιτέκτονες και παρουσιάζονται σε έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη
«Η έννοια του σπιτιού, της ιδέας ότι μένω κάπου, δεν έχει ή δεν θα έπρεπε να έχει σχέση με τη λογική της κατανάλωσης. Η ποιότητα της κατοικίας δεν έχει σχέση με το μέγεθος και το κόστος. Οι παράγοντες που χαρακτηρίζουν μία κατοικία σίγουρα δεν είναι τα ακριβά υλικά, τα υπερβολικά στοιχεία της διακόσμησης, αλλά η διαρρύθμιση του χώρου, η συνέχεια του εσωτερικού με τον εξωτερικό δημόσιο χώρο, η ποιότητα του φωτός, η οικονομία των υλικών».

Είναι η άποψη του Παντελή Νικολακόπουλου, αρχιτέκτονα της κατοικίας στο Ψυχικό που διακρίθηκε με το Βραβείο Αρχιτεκτονικής 2008, το οποίο απονέμει το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής. Ο βραβευμένος αρχιτέκτονας, οπαδός του κινήματος του μοντερνισμού, τονίζει ότι σε μία εποχή που το αστικό περιβάλλον έχει βαρύνει από τον δομημένο όγκο, είναι σημαντικό να εξετάζουμε αν ένα σπίτι έχει διάλογο με το περιβάλλον, ώστε να αποτελεί κομμάτι του και όχι βαρίδι του.

Τα τελευταία χρόνια συζητείται παγκοσμίως και σε μεγάλο βαθμό αναθεωρείται η έννοια της κατοικίας. Ήδη το 2006 αποτέλεσε βασικό θέμα συζήτησης στο πλαίσιο της μελέτης των σύγχρονων μητροπόλεων στην Μπιενάλε της Βενετίας, κατόπιν απασχόλησε την έκθεση «Παράδοση κατ΄ οίκον» στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης, ύστερα συζητήθηκε στη Μαδρίτη με θέμα τη σύγχρονη οικονομική κατοικία, αλλά και σε Τορίνο, Μιλάνο με τις εκθέσεις «Γυμνή Ζωή» και «Σπίτι για όλους, η κατοίκηση της παγκόσμιας πόλης». «Μετά τα ρούχα μας, το σπίτι μας είναι το πιο προσωπικό αγαθό που εκφράζει τις ανάγκες και τα γούστα μας», λέει ο αρχιτέκτονας Αλέξανδρος Τομπάζης ανοίγοντας και στην Αθήνα τη συζήτηση για το σπίτι των ονείρων των Ελλήνων, με την έκθεση «Στο κατώφλι του 21ου αιώνα. Η κατοικία στην Ελλάδα» που παρουσιάζεται στο Μουσείο Μπενάκη. Μέσα από τις μακέτες, τις φωτογραφίες και τα σχέδια των κατόψεων, η αρχιτεκτονική παραγωγή των τελευταίων χρόνων μαρτυρά το πάθος των Ελλήνων για τα σπίτια, μία εμμονή της τελευταίας κυρίως δεκαετίας που δείχνει δύο πράγματα: ότι η κατοικία αποτελεί τον συντριπτικά μεγαλύτερο οικοδομικό όγκο της χώρας και ότι η άνοδος του βιοτικού μας επιπέδου έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία 80 χρόνια. Αυτό δεν σημαίνει κατ΄ ανάγκην ότι έχει ανέβει η αισθητική μας αντίληψη και παιδεία, επισημαίνουν οι επιμελητές της έκθεσης Αλέξανδρος Τομπάζης και Σταύρος Γυφτόπουλος, οι οποίοι ανέλαβαν μέσα από 173 συμμετοχές να επιλέξουν τις 73 κατοικίες που ερμηνεύουν την έννοια σπίτι σχεδιασμένο με αρχιτεκτονική αντίληψη.

«Αν σπίτι είναι το διαμέρισμα με ενοίκιο σε πολυκατοικία, για να μας εκφράζει περιοριζόμαστε στη διαμόρφωση μόνο του εσωτερικού του. Σπίτι που κτίζεται με ιδιοκτήτη τον εργοδότη είναι πιο συσχετισμένο με τις ανάγκες του και τις επιθυμίες του», λέει ο Αλέξανδρος Τομπάζης και προσθέτει: «Ο Έλληνας έχει σαφή τάση προς την ιδιοκτησία. Δεν σημαίνει βέβαια ότι όλα τα σπίτια είναι καλόγουστα επειδή είναι ακριβά».

Τα παραδείγματα κατοικιών που επιλέχθηκαν για να «αφηγηθούν» το σύγχρονο ελληνικό όνειρο λένε πως ένα σπίτι σχεδιασμένο με αρχιτεκτονική αντίληψη δίνει έμφαση στην ένταξή του στο άμεσο περιβάλλον. Αρχικά γίνεται αναδρομή σε έργασταθμούς αρχιτεκτόνων από τη δεκαετία του ΄50 (Άρης Κωνσταντινίδης, Νίκος Βαλσαμάκης, Δημήτρης Φατούρος, Δημήτρης Πικιώνης), ακολουθούν οι επόμενες δεκαετίες έως τα τέλη του ΄90 (Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας, Γραφείο Δοξιάδη, Νίκος Καλογεράς, Τάσος Μπίρης, Δημήτρης και Σουζάννα Αντωνακάκη, Μαρία Κοκκίνου, Ανδρέας Κούρκουλας) και τέλος γίνεται η μετάβαση στο κατώφλι του 21ου αιώνα, με τα σύγχρονα έργα που δείχνουν ότι οι Έλληνες αρχιτέκτονες αφομοιώνουν όλα τα σύγχρονα ρεύματα του εξωτερικού αλλά και ότι συμβαδίζουν με την ντόπια αρχιτεκτονική παράδοση του παρελθόντος. Είναι κατασκευές που δίνουν λύσεις στα προβλήματα αερισμού, φωτισμού, σκίασης, μόνωσης, θέρμανσης, έχουν οικολογική διάσταση, καταφέρνουν να ξεπεράσουν τους περιορισμούς του πολεοδομικού κανονισμού, της έκτασης του οικοπέδου, την καθημερινή πραγματικότητα.

ΙΝFΟ

Η έκθεση «Στο κατώφλι του 21ου αιώνα. Η κατοικία στην Ελλάδα» εγκαινιάζεται την Πέμπτη, στις 20.00, στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου).

Οικολογική προσπάθεια δόμησης

Όσον αφορά τις νέες τάσεις, στην έκθεση πρωταγωνιστούν μονοκατοικίες της Αθήνας (Δημήτρης Διαμαντόπουλος), της Λάρισας (Δημήτρης Ποτηρόπουλος), της Θεσσαλονίκης (Αναστάσιος Κωτσιόπουλος, Ελισάβετ Χαλκιοπούλου), κρητικών πόλεων (Δημήτρης Τσακαλάκης, Ναταλή Στρατάκη), νέων προαστίων που «σκαρφαλώνουν» στον Υμηττό, απλώνονται στην Ελευσίνα, το Λουτράκι (Αριστομένης και Γιώργος Βαρουδάκης) και ενώνουν την Αθήνα με τη Χαλκίδα, το Κιάτο και την Κόρινθο (Σπύρος Παπαδόπουλος). Η νέα παραγωγή κατοικιών περιλαμβάνει επίσης πολυκατοικίες και παραθεριστικές κατοικίες που έχουν στοιχεία βιοκλιματικής αρχιτεκτονικής.

«Σε αντίθεση με τα γυάλινα κτίρια που κτίστηκαν τη δεκαετία του ΄80, τώρα υπάρχει μία οικολογική προσπάθεια δόμησης των πολυκατοικιών. Το βλέπουμε με τον σωστό προσανατολισμό των διαμερισμάτων για να προστατεύεται το εσωτερικό τους από την υπερβολική έκθεση στον ήλιο, την αύξηση των κενών στον όγκο, ώστε να κυκλοφορεί ο αέρας και να ανανεώνεται η ατμόσφαιρα στο εσωτερικό του κτιρίου», παρατηρεί ο Σταύρος Γυφτόπουλος, που τονίζει ότι το κοινό πρέπει να μάθει να βλέπει στα σπίτια όχι μόνο την εμπορική τους διάσταση, αλλά και το επίπεδο της αρχιτεκτονικής τους.


Οι τάσεις στην ελληνική κατοικία 21ου αιώνα

● Μονοκατοικία-όνειρο. ● Φυγή από το κέντρο. ● Η ύπαιθρος κτίζεται χωρίς σχεδιασμό του περιβάλλοντα χώρου. ● Τα νέα προάστια- υπνουπόλεις δημιουργούνται σε σημεία που άλλοτε ήταν «στο πουθενά» της πόλης. ● Η νέα κατοικία προβάλλει την ελληνική αρχιτεκτονική δημιουργία, η οποία μένει πιστή στην αρχή του τοπικού στοιχείου εντάσσοντας και στοιχεία της παράδοσης. ● Κυριαρχεί το αφαιρετικό, μίνιμαλ στυλ.