Πίνακες από αίμα, οργή και νεοϋορκέζικη αφαίρεση

Κόκκινο και μαύρο. Τα τελευταία χρόνια της καλλιτεχνικής ζωής του, 1989-94, ο Θόδωρος Στάμος, «γκουρού» του κινήματος του αμερικανικού αφηρημένου εξπρεσιονισμού που αναζητούσε την ανάδειξη της ουσίας των πραγμάτων και σύντροφος του μεγάλου Μαρκ Ρόθκο, τα πέρασε μεταξύ Νέας Υόρκης και Λευκάδας.

Ζωγράφιζε «ατέρμονα πεδία» στα οποία κυριαρχεί ένα χρώμα: το κόκκινο, χρώμα της ζωής, δίπλα στο μαύρο, χρώμα του θανάτου.

Αίμα. Όταν ο φίλος του και συλλέκτης Ζαχαρίας Πορταλάκης τον ρώτησε τι συμβολίζει η δουλειά του, απάντησε μονολεκτικά:

«Αίμα». Δεκαπέντε μεγάλοι πίνακες αυτής της τελευταίας ενότητας επιλέχθηκαν από ένα σύνολο 70 και εκτίθενται στην Αθήνα, ενώ ένα λεύκωμα με κείμενο του Γάλλου καθηγητή της Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Τουρ Ερίκ Ντε Σασί παρουσιάζει το σύνολο του κόκκινου κύκλου.

Κύκνειο άσμα. Δίπλα στον μεγάλο καμβά, ο Στάμος είχε έναν πίνακα του Βαν Γκογκ. Ήταν φανερό ότι το έργο ήταν φόρος τιμής στον μεγάλο ζωγράφο. Το έργο μοιάζει μισοτελειωμένο. «Εδώ στέρεψε και το μυαλό και το χέρι» έλεγε ο Θόδωρος Στάμος σε έναν φίλο του, που του είχε παραγγείλει τον πίνακα. Κατόπιν αρρώστησε και δεν μπόρεσε να ξαναβάλει πινελιά.

Σίφουνας. «Μέχρι τα επτά του που ζούσε στο Λονγκ Άιλαντ με τα έξι αδέλφια του ήταν φρόνιμος. Όπου τον έβαζες καθόταν. Στα επτά,

ΙΝFΟ

«Stamos. Reds» στον εκθεσιακό χώρο της Συλλογής Πορταλάκη (Πεσμαζόγλου 8, 8ος όροφος, τηλ. 210-
3318.933) έως 30 Ιουνίου.

ύστερα από μια βαριά εγχείρηση, άλλαξε τελείως. Έγινε σίφουνας κι άρχισε να ζωγραφίζει». Έτσι τον περιέγραφε η αδελφή του Γεωργία- Άννα, που έγραψε ένα βιωματικό βιβλίο για τα πρώτα χρόνια του «δύσκολου, δυνατού, ευαίσθητου» Θόδωρου. Η αδελφή του δώρισε πολλά έργα του στον Ζαχαρία Πορταλάκη, επειδή υπεράσπισε τη φήμη του στις πολύχρονες δίκες με την οικογένεια του συντρόφου του Μαρκ Ρόθκο, μετά την αυτοκτονία του τελευταίου-οι οποίες κατέληξαν στον εξοβελισμό του από το αμερικανικό εικαστικό κατεστημένο.

«Η αφαίρεση και κωδικοποίηση είναι για να φράζει, όχι για να αποκαλύπτει τα σύμβολα» πίστευε ο Στάμος, όπως και ότι ο βαθύτερος ρόλος του καλλιτέχνη είναι η συνέχεια της θεϊκής δημιουργίας.