Σφοδρή κριτική και αντίλογος για την «επίσημη» Ιστορία του ΄40

Η πλούσια βιβλιογραφία τα τελευταία δέκα χρόνια δείχνει ότι μετά την αμφισβήτηση της παραδοσιακής ερμηνείας δεν υπήρξε μια νέα κυρίαρχη ερμηνεία στην ιστοριογραφία, η οποία και να συνιστά την «επίσημη» Ιστορία της επίμαχης δεκαετίας. Το αντίθετο μάλλον πιστεύει ο πολιτικός επιστήμονας Στάθης Καλύβας. Στο άρθρο του ασκεί οξύτατη κριτική στον τρόπο με τον οποίο μια πλειάδα διακεκριμένων ιστορικών εξετάζει τη δεκαετία του 1940 σε τρεις φιλόδοξες σειρές που κυκλοφόρησαν πρόσφατα και αποτύπωσαν την ανανέωση της ελληνικής ιστοριογραφίας: την Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα (εκδ. Βιβλιόραμα, με επιμελητές τον Χρήστο Χατζηιωσήφ και τον Προκόπη Παπαστράτη), την Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000 (εκδ. ΤΑ ΝΕΑ-Ελληνικά γράμματα, με επιμελητή τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο) και την Ιστορία των Ελλήνων (εκδ. Δομή, με επιμελητή για την συγκεκριμένη περίοδο, τον Γιώργο Μαργαρίτη). Ούτε λίγο ούτε πολύ, κατηγορεί συγγραφείς και επιμελητές των τόμων για «”εθνικο-λαϊκή” μυθοποιητική σύνθεση», «σοβαρές ερμηνευτικές αδυναμίες», «νεφελώδη “προοδευτισμό”», «παρωχημένη πολιτική ορθότητα», «έντονη ιδεολογικοποίηση» και πολλά άλλα και θεωρεί ότι τα τρία αυτά έργα συνιστούν ένα είδος «επίσημης» Ιστορίας. Σήμερα, όμως, στην ιστοριογραφία για τη δεκαετία του 1940 δεν υπάρχει μια κοινώς αποδεκτή, κυρίαρχη ερμηνεία αλλά διαφορετικές και συγκρουόμενες ερμηνείες. Το ίδιο, πολύ περισσότερο, ισχύει για την «επίσημη» Ιστορία. Ποια ελληνική Ιστορία είναι η «επίσημη»; Η κοινωνική Ιστορία των σειρών του Παναγιωτόπουλου και του Χατζηιωσήφ ή η παραδοσιακή που παράγεται υπό την αιγίδα της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών; Από την άλλη, η κριτική και η αμφισβήτηση των ερμηνειών, δεν μπορεί να βασίζονται στην επίκληση της «αντικειμενικότητας» ή της «αλήθειας», καθώς η ερμηνεία συνδέεται με τις συνθήκες της ιστοριογραφικής παραγωγής, ενώ και ο ίδιος ο ιστορικός δεν είναι ουδέτερος παρατηρητής του παρελθόντος- το αντίθετο μάλιστα. Η Ιστορία «ξαναγράφεται» γιατί παράγεται από τον διαρκή διάλογο παρελθόντος- παρόντος, στον οποίο ο ιστορικός παίζει ενεργό ρόλο ως φορέας ιδεών και αξιών, υποκείμενο των διανοητικών και πολιτισμικών διαθεσιμοτήτων της εποχής του.

(Επιμ.)Γ. Αντωνίου – Ν. Μαραντζίδης

Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΣΥΓΧΥΣΗΣ

Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ ΄40 ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΕΚΔ. ΕΣΤΙΑ, ΣΕΛ. 583, ΤΙΜΗ: 24 ΕΥΡΩ