ΔΡΟΜΟΙ

Ζούμε…
… σε ένα κενό συλλογικών πεποιθήσεων. Ο κυρίαρχος ατομισμός δεν αφήνει πολλά περιθώρια. Κινδυνεύουμε να εκθρέψουμε ένα ψυχρό και τερατώδες κράτος. Δηλαδή ένα κράτος που θα είναι από μόνο του ένα σύστημα εξουσίας. Ο ιστορικός Εμανουέλ Τοντ προειδοποιούσε για όλα αυτά ήδη από τότε που έγραφε το βιβλίο του «Μετά τη δημοκρατία». Η επικαιρότητα τον κάνει να επιστρέψει με μια συνέντευξη στη γαλλική εφημερίδα «Σιντ-Ουέστ».

Οι πολιτικές…
… που ακολουθούν οι ευρωπαϊκές χώρες δεν τον κάνουν αισιόδοξο. Γιατί η τρέχουσα κρίση δεν είναι μόνο συνέπεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης. «Άρχισε από τότε που το βιοτικό επίπεδο μειώθηκε παντού στην Ευρώπη», λέει ο Τοντ. «Ας μην αντιστρέφουμε τα πράγματα. Οι δυτικοί ηγέτες δεν θέλουν να καταλάβουν ότι εκείνο που προκάλεσε την κρίση ήταν η μείωση της αγοραστικής δύναμης των ανθρώπων. Κι όταν μοιράζουν χρήμα όπως τώρα, οι κυβερνήσεις απλώς τροφοδοτούν ξανά τον ίδιο εκείνο μηχανισμό που ξηλώνει τις δουλειές από μια χώρα για να τις μεταφέρει στο εξωτερικό, ρίχνοντας τους μισθούς ακόμη πιο χαμηλά». Άραγε, μετά την ελληνική εξέγερση, θα πρέπει να περιμένουμε και άλλες τέτοιες εκτεταμένες κοινωνικές συγκρούσεις στην Ευρώπη; «Είναι δύσκολο να καταλήξει κανείς σε γενικά συμπεράσματα», λέει ο Γαλλοαμερικανός ιστορικός. «Οι αντιδράσεις στην κρίση δεν θα είναι οι ίδιες παντού. Στη Γαλλία, ας πούμε, η ελεύθερη αγορά δεν αποδίδει πιαπαρά μονάχα σε ένα πολύ μικρό τμήμα του πληθυσμού. Το μεγαλύτερο μέρος των πολιτών φτωχαίνει ολοένα και περισσότερο. Το εκπαιδευτικό σύστημα παράγει 33% διπλωματούχους σε μια γενιά. Δημιουργεί έτσι από πλευράς μορφωτικού επιπέδου μια τεράστια μεσαία τάξη, που όμως τα εισοδήματά της διαβρώνονται διαρκώς. Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές. Όσο οι λαϊκές τάξεις ήταν οι μοναδικές που υπέφεραν από την ελεύθερη αγορά, τα κοινωνικά συστήματα ήταν σταθερά. Τώρα που οι μεσαίες τάξεις αρχίζουν να υποφέρουν κι αυτές, η κοινωνική αστάθεια θα γίνει μεγαλύτερη».

Δεν βρισκόμαστε…
… βέβαια στο 1929. Όμως, σύμφωνα με τον Εμανουέλ Τοντ, το μάθημα που πήραμε από εκείνη την ιστορική κρίση είναι πως όλες οι χώρες δεν αντέδρασαν με τον ίδιο τρόπο. Η Γαλλία αντέδρασε με το Λαϊκό Μέτωπο. Οι ΗΠΑ με το Νιου Ντιλ. Η Αγγλία με τον συντηρητισμό. Και η Γερμανία με τον ναζισμό. Μήπως θα πρέπει να πάρουμε περισσότερο στα σοβαρά τις συλλήψεις παράξενων «τρομοκρατών» στη Γαλλία, τους ελέγχους με αστυνομικά σκυλιά στα σχολεία, τις παρακολουθήσεις τηλεφώνων πολιτικών στην Ελλάδα;

Η εμμονή…
… στην ασφάλεια είναι το σύμπτωμα μιας επικίνδυνης αρρώστιας, πιστεύει ο Εμανουέλ Τοντ (που κάθε άλλο παρά αριστερός είναι). «Όταν το κράτος θέτει τον εαυτό του απευθείας στην υπηρεσία των ιδιωτικών συμφερόντων, μας φέρνει στον νου άσχημες ιστορικές μνήμες. Αυτή η επιστροφή του κράτους δεν έχει σχέση με την Αριστερά. Όταν το ισχυρό κράτος μπαίνει στην υπηρεσία του κεφαλαίου, αυτό είναι φασισμός».