«Η βενζίνη μοσχοβολούσε στη Δύση…»

ΠΩΣ ΑΝΤΙΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΤΟ ΜΑΡΞΙΚΟ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΟ ΣΧΗΜΑ; ΠΩΣ ΠΕΡΝΑΜΕ
ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ ΣΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ ΚΙ ΑΠΟ ΄ΚΕΙ ΣΤΗΝ
ΠΑΛΙΝΟΡΘΩΣΗ, ΤΗΝ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ- ΚΑΖΙΝΟ;
ΚΑΙ ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΝΑ ΔΩΣΕΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΕΚΕΙ ΟΠΟΥ Η ΘΕΩΡΙΑ ΣΗΚΩΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ; Ο
ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΓΕΡΜΑΝΟΣ ΙΝΓΚΟ ΣΟΥΛΤΣΕ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΖΕΙ ΜΕ ΑΚΡΙΒΕΙΑ
ΤΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΥΠΟ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΕΝΑΣ ΝΕΑΡΟΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗΣ
ΜΕΤΑΒΑΛΛΕΤΑΙ ΣΕ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΑ, ΚΥΡΙΑΡΧΩΝΤΑΣ ΣΕ ΜΙΑ
ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΠΕΡΙΟΧΗ, ΜΕΧΡΙ ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΝΑ ΤΟΥ ΚΤΥΠΗΣΟΥΝ ΤΗΝ
ΠΟΡΤΑ. ΔΥΣΚΟΛΟ ΑΛΛΑ ΙΔΙΟΦΥΕΣ ΕΓΧΕΙΡΗΜΑ
Για όσους αναζητούν επί χρόνια ένα υψηλού επιπέδου μυθιστόρημα με πεδίο αναφοράς τις κοινωνικές συνθήκες που προηγήθηκαν και ακολούθησαν την πτώση του Τείχους, ιδού η απάντηση. Ο γεννημένος στη Δρέσδη (1962) Ίνγκο Σούλτσε μας προσφέρει ένα επιστολικό μυθιστόρημα-ποταμό που έρχεται να «κουμπώσει» με τα προηγηθέντα 33 στιγμές ευτυχίας και Απλές ιστορίες, (Καστανιώτης), πετυχημένες απεικονίσεις της μετασοβιετικής πραγματικότητας. Όμως το εκδοθέν το 2005 Καινούργιες Ζωές είναι περισσότερο φιλόδοξο και εν τέλει προκλητικό. Ο Γερμανός συγγραφέας μας οδηγεί σε αβύσσους που μόνο η λογοτεχνία μπορεί να γεφυρώσει, χωρίς καμιά παραχώρηση σε συγγραφικές συμβάσεις και ευκολίες.

Στον σύντομο πρόλογο που υπογράφεται από τον ίδιο τον Σούλτσε περιγράφονται οι συνθήκες πραγμάτωσης του εγχειρήματος. Ο συγγραφέας αναζητεί (μας λέει) υλικό για ένα μυθιστόρημα που αφορά Γερμανούς επιχειρηματίες. Στο πλαίσιο της έρευνάς του, του κεντρίζει το ενδιαφέρον ο παλιός συμμαθητής του Χάινριχ Τίρμερ, άνθρωπος του θεάτρου και επίδοξος συγγραφέας, ο οποίος, ξεκινώντας από μια τοπική εναλλακτική εφημερίδα κατά τους πρώτους μήνες μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ, κατάφερε να χτίσει μια οικονομική αυτοκρατορία μέσα σε λίγα χρόνια. Η πολυσχιδής επιχειρηματική του δράση θα ολοκληρωθεί αιφνιδίως το 1998 όταν πιστωτές και εφοριακοί θα βρεθούν προ κενών γραφείων και άδειων ταμείων. Ο ίδιος αποδρά αποφεύγοντας την ποινική δίωξη. Ο Σούλτσε θα ανακαλύψει έναν πολυτελή τόμο με διηγήματα του Τίρμερ όπου εξυμνείται ο κόσμος της δουλειάς ως «Γη της Επαγγελίας για τη λογοτεχνία του μέλλο

Ιngo Schulze

ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΕΣ ΖΩΕΣ

ΜΤΦ. Γ. ΑΓΟΥΔΑΚΟΥ, ΕΚΔ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 2008, ΣΕΛ. 700,
ΤΙΜΗ: 23 ΕΥΡΩ

ντος». Ταυτόχρονα θα του παραχωρηθούν οι ογκώδεις σημειώσεις και επιστολές του επιχειρηματία που είχαν ως παραλήπτες τους τρεις μεγάλους έρωτές του: τον παιδικό του φίλο Γιόχαν, την αδελφή του Βέρα και τη Νικολέτα- το γυναικείο όνειρο και πρότυπό του.

Έτσι ο Σούλτσε μπορεί να παρακολουθήσει τη ζωή του Τίρμερ από το 1978 μέχρι το 1990 όταν, με την πτώση του Τείχους, ξεκινά την επιχειρηματική του δραστηριότητα. Ως μαθητής στη Δρέσδη, στρατιώτης στην Πολωνία, φοιτητής στην Ιένα, διευθυντής θεάτρου στο επαρχιακό Άλτενμπουργκ, ο Τίρμερ γράφει με εμμονή επιστολές χωρίς ιδιαίτερη λογοτεχνική αξία με σαφή όμως συγγραφική στόχευση, μέχρις ότου η μεγάλη στροφή του ΄89 τον καθιστά ενδιαφέροντα. Με την προστασία του Τείχους να μην υφίσταται πια, οι επιστολές του αποκτούν αίφνης ύφος και λογοτεχνική ποιότητα.

Αυτές λοιπόν τις επιστολές που καλύπτουν το πρώτο εξάμηνο του ΄90 παρακολουθούμε με χρονολογική σειρά. Ο Τίρμερ προσκολλάται καταναγκαστικά στους τρεις αποδέκτες του περιγράφοντας είτε περιστατικά της οικογενειακής του ζωής είτε τους έρωτές του είτε την τραυματική του στρατιωτική θητεία, τον πόθο της Δύσης, τις διαδηλώσεις, τα πρώτα βήματα προς τη Δυτική Γερμανία, την προδοσία των ιδεωδών του σοσιαλισμού, τις στερήσεις και τις διώξεις. Κυρίως όμως περιγράφει μέρα με τη μέρα το παρόν: την κατάρρευση των διοικητικών δομών του υπαρκτού σοσιαλισμού, την εισβολή των δυτικών κεφαλαίων, τις ελεύθερες εκλογές, τη διάνοιξη νέων ευκαιριών, τη συγκρότηση της αγοράς, εν τέλει την εγκαθίδρυση της πολυπόθητης καταναλωτικής κοινωνίας.

Ο παλιός κόσμος της σιγουριάς και της σταθερότητας καταρρέει, τα νέα κοινωνικά κινήματα συμμαχούν με τις δυνάμεις της αγοράς, η θρησκεία και οι μεγάλοι Οίκοι του παρελθόντος παλινορθώνονται σε μια νέα ειδωλολατρία, ενώ εισβάλλουν ο γοητευτικός κόσμος της Δύσης, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το κράτος πρόνοιας και κυρίως οι δυνάμεις του φιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποιούμενης αγοράς. Εμβληματική φιγούρα ο βαρόνος φον Μπάριστα, ένας «Μεφιστοφελής» που χρηματοδοτεί νέες εκδοτικές δραστηριότητες, αξιοποιεί το αργούν βιομηχανικό δυναμικό, επανανακαλύπτει κάποιον υπερήλικα διάδοχο του θρόνου κατακτά τη συμβία του Τύρμερ και «λιπαίνει» σε αντιστάθμισμα τις φιλοδοξίες του. Όλα πλέον αποκτούν το νομισματικό τους αντίστοιχο. Το αίτημα της ελευθερίας μετατρέπεται σε «ελευθερία να διαλέγεις κατσαρόλες», κι ενώ η εποχή των λέξεων και των συγγραφικών φιλοδοξιών έχει παρέλθει, ως μόνος πραγματικός (και δυνατός) κόσμος προβάλλει αυτός του χρήματος.